PlusAnalyse

Versnippering compleet: nog meer kleintjes in Kamer

Dinsdag was er een verkiezingsdebat speciaal voor de kleine partijen Beeld ANP
Dinsdag was er een verkiezingsdebat speciaal voor de kleine partijenBeeld ANP

Het ziet ­ernaar uit dat mogelijk ­zeventien partijen in de Tweede ­Kamer komen. Dat is een record. Grote groepen vertegenwoordigen is uit, deelbelangen zijn in. Nóg langere ­Kamerdebatten lijken een zekerheid.

In de huidige Kamer zitten dertien partijen, plus twee eenpitters die zich in de voorbije zittingsperiode los hebben gemaakt van het moederschip (Henk Krol van 50Plus en Femke-Merel van Kooten van de Partij voor de Dieren). Vanochtend zag het ernaar uit dat zij hun zetel kwijt zijn. Met hun vers opgerichte partijen (Lijst Henk Krol en Splinter) slaagden ze er niet in voldoende stemmen te vergaren.

Dat wil geenszins zeggen dat de situatie in de Tweede Kamer er overzichtelijker op wordt. Volgens de voorlopige uitslag van deze ochtend ziet het ernaar uit dat niet minder dan vier partijen hun debuut maken: Volt, JA21, de BoerBurgerBeweging en Bij1. Vooral Volt en JA21 maken met drie tot vier zetels in de voorlopige uitslag een daverende entree.

Daarnaast keren relatieve kleintjes als ChristenUnie, Partij voor de Dieren, SGP, Denk en 50Plus ook terug. Daarmee bereikt de versnippering in het politieke landschap een absoluut hoogtepunt. Slechts drie partijen lijken erin geslaagd meer dan 10 procent van de stemmers te hebben verenigd.

Intern gekrakeel

Saillant detail: 50Plus had in het verkiezingsprogramma een kiesdrempel van 3 procent opgenomen. Zou die drempel – waardoor partijen pas in de Kamer komen bij minimaal 3 procent van de stemmen – hier daadwerkelijk bestaan, dan zouden minimaal vier en misschien zelfs zeven partijen niet in de Tweede Kamer komen. Voor 50Plus, de zoveelste ouderenpartij die zijn electorale potentieel door intern gekrakeel niet ten volle benut, zou het sowieso een exit betekenen.

Nederland kent zo’n ondergrens echter niet, en dat maakt het voor partijen die een klein deel van de samenleving bedienen aantrekkelijk een gooi naar formele invloed in Den Haag te doen. Van de 37 partijen die dit jaar meededen aan de verkiezingen, slaagt dan ook bijna de helft erin daadwerkelijk een zetel te bemachtigen.

Zo’n 30 jaar geleden, tijdens de Kamerverkiezingen van 1989, veroverden slechts acht partijen een of meerdere zetels. Zowel CDA (54) als PvdA (52) veroverde meer dan eenderde van de stemmen. Met de VVD samen hadden zij 133 zetels. Daar zijn er nu nog 59 van over. Het aantal partijen in de Kamer is sindsdien verdubbeld.

Specifiek onderwerp

De partijen die bij recente verkiezingen of nu voor het eerst een zetel in de Kamer bemachtigden komen in veel gevallen niet voor de algemene belangen van een groot deel van de bevolking op, maar voor een specifiek onderwerp, of voor de belangen van een kleine groep Nederlanders.

Zo ontstond de BoerBurgerBeweging (BBB) uit onvrede over de manier waarop de bestaande partijen met het belang van de boeren en het platteland omsprongen. Vooral het CDA, van oudsher dé partij voor de boeren, lijkt hier schade van te ondervinden. De trekkers op het Malieveld lijken een voorbode te zijn geweest voor de entree van de BBB op het Binnenhof, een kilometer verderop.

Iets vergelijkbaars geldt in zekere zin voor Bij1. Het succes van deze partij en het mogelijke debuut op het Haagse pluche kan moeilijk los gezien worden van de Black Lives Matterdemonstraties, die begin juni ook veel Nederlanders op de been brachten. Partijleider Sylvana Simons richtte zich in haar campagne op de teleurgestelde kiezer die vindt dat de overheid te weinig doet tegen racisme, discriminatie en ongelijkheid.

Sylvana Simons van Bij1 voert campagne. Beeld ANP
Sylvana Simons van Bij1 voert campagne.Beeld ANP

Ook inmiddels gevestigde namen als Denk, dat vooral stemmers van Turkse origine trekt, en de Partij voor de Dieren, wereldwijd de eerste partij die zich zo nadrukkelijk bekommerde om de rechten van dieren, keren terug. Zij halen volgens de voorlopige uitslag respectievelijk 2 en 6 zetels.

Dat zou voor de Partij voor de Dieren neerkomen op winst van een zetel. De partij van lijsttrekker Esther Ouwehand is een van de kleine partijen die in de campagne liet zien dat ‘klein’ niet betekent dat geen verantwoordelijkheid wordt genomen. De lijsttrekker sprak meermaals de ambitie uit mee te regeren, iets dat onder voorganger Marianne Thieme ondenkbaar leek.

Nieuwe allianties

Hoe realistisch de ambitie om mee te regeren is, blijft de vraag – helemaal aangezien de PvdD minimaal een halvering van de veestapel eist. Voor partijen als VVD, CDA en CU lijkt dat bij voorbaat een brug te ver.

Sowieso zal de versnippering in de Kamer het lastig maken meerderheden te creëren. Wat wil een partij als de BoerBurgerBeweging precies met de ouderenzorg? Is Volt voor of tegen beperking van het vliegverkeer? En waar staat JA21 in de medisch-ethische discussies?

De klassieke volkspartijen, die in veel gevallen weer een stukje kleiner zijn geworden, zullen het moeten ontdekken. Het zal overleg achter de schermen vergen om elkaar te leren kennen, en om nieuwe allianties te smeden, zeker als er een coalitie met een kleine meerderheid komt.

Tweede Kamervergaderingen zullen langer gaan duren als mogelijk liefst zeventien fracties aanspraak maken op spreektijd. De nieuwkomers zullen zich sowieso willen profileren en aan hun achterban willen tonen dat zij hun stem waard zijn. Dat leidt vermoedelijk tot een spervuur aan moties en schriftelijke vragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden