PlusAchtergrond

Verplicht een mondkapje? Zo eenvoudig is het niet

Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Krijgen we corona onder de duim als we verplicht een mondkapje gaan dragen? Dat ligt een stuk ingewikkelder, blijkt uit een duik in de wetenschap en de cijfers.

“Het huis uit, mondkapje op,” zei de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb woensdagavond in Nieuwsuur toen hem gevraagd werd hoe hij het nou voor zich zag, een mondkapjesplicht. Samen met zijn Amsterdamse collega Femke Halsema pleit hij voor het voorbereiden van zo’n plicht, die zou moeten voorkomen dat Nederland opnieuw in een pijnlijke lockdown belandt.

Wat zegt de wetenschap? Steeds meer onderzoekers komen tot de conclusie dat mond- en neusbedekking in elk geval een béétje helpt tegen verspreiding van het coronavirus. Bij een besmet persoon die ademt of praat door een mondkapje komen de virusdruppeltjes minder ver dan bij iemand die niets voor zijn gezicht heeft. Hoeveel minder ver, dat ligt aan de kwaliteit van het masker. Een medisch masker helpt natuurlijk beter dan een losjes omgeknoopte theedoek. Het UMC Utrecht toont met recent onderzoek aan dat als (áls!) mensen 1,5 meter afstand houden, hun handen regelmatig wassen én mondkapjes dragen het virus de aftocht blaast.

Overzichtstudies

Er zijn ook overzichtstudies die de prestaties van landen in hun strijd tegen het coronavirus vergelijken. Een Amerikaans onderzoek dat nog geen peer review (controle door collega-wetenschappers) heeft gehad, komt tot de conclusie dat in landen met een mondkapjesplicht in combinatie met strenge controle op internationaal reisverkeer minder mensen besmet raken dan in landen zonder zo’n verplichting.

En dan zijn er nog de praktijkvoorbeelden: kapsalons waar besmette kapsters die een mondkapje droegen geen andere klanten besmetten. Of een Amerikaanse staat waar de verspreiding duidelijk lager was, volgens onderzoekers omdat het medisch en zorgpersoneel er consequent mond- en neusbedekking droeg.

Genoeg bewijs, zou je zeggen, kom maar op met die mondkapjesplicht! Maar zo eenvoudig is het nou ook weer niet. “Ik vind de wetenschappelijke data die ik heb gezien niet overtuigend,” zegt bijvoorbeeld arts-microbioloog Jan Kluytmans, verbonden aan het Amphia Ziekenhuis in Breda en lid van het Outbreak Management Team (OMT), dat het kabinet adviseert over het coronabeleid. “Ik zie ook landen mét een mondkapjesplicht waar het helemaal niet zo goed gaat. En in Nederland hebben we corona de eerste maanden succesvol bestreden zónder verplichting.”

Op (delen van) Schiphol is een mondkapje verplicht.Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Hotspots

Het is goed om te kijken waar de verspreiding van corona precies plaatsvindt, zegt Kluytmans. Neem bijvoorbeeld de winkel, of de winkelstraat: uit onderzoek blijkt dat dat nou niet bepaald hotspots van besmettingen zijn. Buiten, waar virusdruppeltjes snel vervliegen, vindt er zelden tot nooit overdracht van corona plaats, blijkt uit inmiddels vele onderzoeken. In winkels is contact vaak kortdurend, wat de kans op besmetting veel en veel kleiner maakt. Anders wordt het als je op korte afstand van elkaar een langer gesprek voert, of als iemand in het gezicht hoest of niest.

Kluytmans: “Ik sprak een collega die op het strand in Spanje een mondkapje op moest. Dat is misschien wel de plek waar de kans op besmetting het állerkleinst is. En je verandert wel de hele aanblik van onze samenleving. Daarom zou ik heel voorzichtig zijn met een algemene verplichting.”

Waar vinden de besmettingen dan wel plaats? Voor zover bekend voornamelijk buiten de openbare ruimte, blijkt ook weer uit de laatste weekupdate van het RIVM. Bij de besmettingsgevallen van de laatste twee weken is van ruim 42 procent de bron bekend. In 57 procent ging het om een thuissituatie, bijna 20 procent bij overige familie, in 10,6 procent gebeurde het op het werk. Dan zit je al aan bijna 90 procent. Kleine kanttekening: besmettingen in bijvoorbeeld familiekring zijn eenvoudiger vast te stellen, omdat je die mensen vaker spreekt. Bij de ober in een restaurant is dat lastiger. Hoe kun je weten dat je door hem besmet bent?

Langere tijd zien

Maar ook uit ander onderzoek blijkt overdracht vaak plaats te vinden tussen mensen die elkaar langere tijd zien. Laten dat nou net situaties zijn waar je vaak géén mondkapje draagt. Kluytmans: “Hier in Brabant had je bijvoorbeeld besmettingshaardjes bij examenfeestjes. Zie jij het voor je dat die jongeren tijdens zo’n feest mondbedekking gaan dragen?”

Plekken waar mondkapjes op basis van de huidige wetenschappelijke inzichten wel zóuden kunnen helpen: ruimtes waar je langere tijd bent, waar (luid) gepraat wordt, waar afstand houden lastig is en waar virusdeeltjes door slechte ventilatie wellicht langer in de lucht blijven hangen. Denk aan: het openbaar vervoer (waar al een verplichting geldt), cafés, scholen, vergaderruimten, bedompte kantoortuinen.

Een mondkapje op straat zou desondanks kunnen helpen, stellen experts. Zo noemt de Groningse arts-microbioloog Alex Friedrich het in het Dagblad van het Noorden ‘het meest indrukwekkende instrument dat we hebben om ons te wijzen op het belang van de 1,5 meter afstand’.

Het idee: wie zich op een drukke winkelstraat voelt alsof hij of zij rondloopt in het decor van een futuristische rampenfilm, zou ook de rest van de dag weleens minder nonchalant met de coronaregels om kunnen gaan.

‘Zorgexperts willen binnen drie dagen nieuwe coronamaatregelen’

Deskundigen in de zorg dringen bij het kabinet aan op nieuwe, strengere coronamaatregelen. Die zouden binnen drie dagen moeten worden ingevoerd. Dat staat in een brief van vier zorgexperts, gericht aan premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid.

De vier deskundigen zien, wat ze noemen, ‘een urgente dreiging voor de volksgezondheid’. De Jonge had de zorgexperts uitgenodigd om mee te denken over verbeterpunten voor als er een tweede coronagolf komt. Ze zouden hun adviezen voor september moeten opsturen, waarna die kunnen worden gedeeld met de Tweede Kamer. Maar het viertal wil niet tot september wachten.

De opstellers van de brief zijn epidemiologen Arnold Bosman en Amrish Baidjoe, voormalig hoofdinspecteur van de Inspectie voor de Gezondheidszorg Wim Schellekens en gezondheidseconoom Xander Koolman. ‘De snelle progressie van het aantal gerapporteerde gevallen vraagt om eveneens snelle actie,’ schrijven ze in hun brief.

De vier deskundigen zeggen, meldt Nieuwsuur, dat de huidige stijging van het aantal besmettingen door de overheid en het Outbreak Management Team (OMT) vooral wordt toegeschreven aan het gedrag van de burger. Ze vinden dat te kort door de bocht. Zo spelen ook de toename van het luchtvaartverkeer en het niet in quarantaine houden van teruggekeerde reizigers volgens hen vermoedelijk een rol bij de toename van het aantal besmette gevallen.

De experts vinden bovendien dat ‘overheidsboodschappen onduidelijke taal bevatten en dat de voorlichting naar de burger de laatste weken beperkt was’.

Minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) liet woensdag waarschuwende woorden klinken. Hij benadrukte dat mensen zich aan de basisregels moeten houden, zoals 1,5 meter afstand bewaren en drukte vermijden en niet moeten verslappen. Maar hij heeft nog geen strengere maatregelen aangekondigd.

Landen scherpen mondkapjesbeleid aan

Inwoners van Oostenrijk en Engeland moeten vrijdag op meer plaatsen verplicht mondkapjes dragen. De autoriteiten hopen zo verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. 

De nieuwe regels betekenen dat Oostenrijkers hun mond en neus voortaan ook moeten bedekken bij een bezoek aan supermarkten, postkantoren, bankfilialen en andere openbare gebouwen.

In Engeland worden vergelijkbare maatregelen van kracht. Ook daar moeten mensen een mondkapje dragen bij bezoeken aan supermarkten en andere winkels. Schotland stelde dat eerder al verplicht.

In de Australische stad Melbourne is het dragen van een mondkapje sinds donderdag verplicht in de openbare ruimte. 

Belgen zullen vanaf komend weekend vaker een mondkapje in de openbare ruimte moeten dragen. Vanaf zaterdag zijn mondmaskers verplicht op markten, in winkelstraten, publieke gebouwen, op drukke plaatsen en in de horeca — bij die laatste alleen niet aan tafel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden