PlusAchtergrond

Verpleegster verzorgingshuis: ‘Alsof de afdeling door je vingers glipt’

Verpleeghuizen staan voor duivelse dilemma’s. Bewoners overlijden in rap tempo door het coronavirus en steeds meer medewerkers zitten ziek thuis.

Beeld ANP

Een verpleegkundige in een Brabants verpleeghuis, die anoniem wil blijven, beschrijft het drama dat zich voltrekt op haar afdeling met demente ouderen.

“Het tempo waarin de bewoners overlijden heb ik nog niet eerder meegemaakt. Ik voel een ontzettende machteloosheid. Alsof de afdeling zo door je vingers glipt. Vijf van de achttien zijn al overleden, onder hen waren er drie positief getest en twee hadden symptomen van corona. Weer twee anderen liggen nu heel slecht.”

Alarmerende cijfers

Haar verhaal staat niet op zichzelf. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) publiceerde alarmerende cijfers over de verpleeghuizen, ggz, gehandicaptenzorg, gevangenissen en asielzoekerscentra. Het aantal sterfgevallen in die instellingen is in een maand tijd bijna verdubbeld. Begin maart overleden wekelijks gemiddeld 797 mensen in deze instellingen, vorige week waren dat er 1485.

Ook Verenso, vereniging van specialisten ouderengeneeskunde, ziet een opvallende stijging in de verpleeghuizen. Zij concludeert dat zeker 5306 bewoners van verpleeghuizen besmet zijn met het virus. Ook zijn 629 bewoners overleden, 500 meer dan begin april.

De crisis in verpleeghuizen leidt tot veel angst onder bewoners, familieleden en personeel.

“In het begin, toen het virus nog niet binnen was, deden we niet altijd beschermende pakken aan. Er was slechts een kleine voorraad. Bovendien: probeer maar eens aan ouderen met dementie uit te leggen waarom je eruitziet als een marsmannetje. Het zorgt voor onrust en angst. Het meubilair en servies is bij ons al over de afdeling heen gevlogen omdat iemand zo heftig reageerde op onze pakken.”

Sterftecijfers

Ondanks de sluiting van verpleeghuizen voor bezoekers, een maand geleden, stijgen de sterftecijfers fors. “Dat betekent dat het virus door medewerkers binnen is gekomen,” zegt voorzitter Gerton Heyne van beroepsvereniging V&VN (verpleegkundigen en verzorgenden). “Dat is overgedragen op bewoners en collega’s, doordat ze onvoldoende beschermingsmiddelen hebben. Dat vergroot het gevoel van onveiligheid.”

Onderzoek wijst uit dat bewoners en zorgpersoneel elkaar in sommige verpleeghuizen besmet hebben, meldt het Outbreak Management Team. Bovendien heeft het virus zich snel kunnen verspreiden doordat sommige medewerkers op meerdere locaties werkzaam zijn.

Onzichtbare ramp

De ouderenbonden, vakbonden en beroepsverenigingen zijn niet verbaasd over de hoge sterftecijfers. Wekenlang vroegen zij aandacht voor meer beschermingsmateriaal en testen in de verpleeghuizen, maar alle ogen waren gericht op de overvolle ic’s in ziekenhuizen. De ‘onzichtbare ramp’ dringt nu pas breed door.

Anbo-directeur Liane den Haan wil de cijfers ‘hoe verschrikkelijk ook’ in perspectief plaatsen. Volgens haar lopen verpleeghuisbewoners sowieso een hoger risico om besmet te raken. De meeste mensen zijn oud, ernstig ziek en hebben bij binnenkomst een gemiddelde levensverwachting van maximaal een jaar. “Ze wonen dicht op elkaar en hebben onderling veel contact. Er is dan ook een hoger risico dat ze besmet raken met het coronavirus.”

Brancheorganisatie Actiz wijst erop dat bewoners vaak ook andere aandoeningen hebben. “Het sterftecijfer ligt al veel hoger dan in de normale populatie. Als ze dan ook met het coronavirus in aanraking komen, worden ze sneller ziek,” zegt bestuurder Conny Helder.

“Als ik nu bij bewoners ben, probeer ik met mijn ogen te praten. Zo van: ik zit achter dit masker, ik ben het. We geven noodgedwongen meer rustgevende middelen dan we zouden willen.”

‘Zooitje’

De wanhoop onder familieleden, die inmiddels al een maand niet op bezoek mogen komen, is groot. Zoals bij families van bewoners in verpleeghuis De Varenoord in Rotterdam. Van de 36 bewoners zijn er inmiddels 17 positief getest en 7 overleden. Ook zitten 24 medewerkers ziek thuis.

“Het is er een zooitje,” zegt een familielid, dat anoniem wil blijven. “De communicatie is slecht. We moesten in de rapportage lezen dat mijn schoonmoeder koorts had. Toen ik belde, hoorde ik voor het eerst dat er corona was uitgebroken en dat al iemand overleden was. Een dag later testte mijn schoonmoeder positief. Ook dat lazen we in de rapportage.”

Volgens familieleden schiet de zorg tekort nu zoveel medewerkers ziek zijn. Bewoners komen soms hun bed niet meer uit. “We zijn in staat de afdeling te bezetten en de zorg zelf op ons te nemen. Een bewoner is door zijn familie al weggehaald. Als ik dit had geweten, hadden we mijn schoonmoeder daar nooit gebracht.”

Druk

De betreffende zorgorganisatie Aafje erkent dat de communicatie beter kan. “Het virus kwam heel snel op, waardoor we mantelzorgers weinig aandacht hebben gegeven,” aldus een woordvoerster. “Verder blijven we de richtlijnen van het RIVM volgen.”

De druk op personeel wordt alleen maar groter. Verpleegkundigen en verzorgenden zitten in een spagaat. Ze moeten kiezen tussen onbeschermd werken met het risico het virus mee te nemen en te verspreiden, of thuisblijven, met als gevolg grotere personeelstekorten en gebrek aan zorg.

“Er is simpelweg niet genoeg beschermingsmateriaal om je na iedere mogelijke coronapatiënt om te kleden. Met als gevolg dat we, zodra een afdeling volledig wordt geïsoleerd, bij iedereen een hele dienst met dezelfde kleding komen. Alleen het mondmasker wordt na drie uur vervangen en de handschoenen na iedere patiënt. Waar druk wordt gespeculeerd over ethische dilemma’s rondom triage, wordt dit in de verpleeghuiszorg in feite al gedaan.”

Ziekteverzuim

Hoewel precieze cijfers ontbreken, blijkt uit meldingen bij vakbonden en beroepsverenigingen dat steeds meer medewerkers nu ziek thuiszitten. “Het ziekteverzuim is toegenomen,” zegt FNV-bestuurder Cor de Beurs. “Er worden wel meer beschermingsmiddelen en testen geleverd, maar het is te weinig en te laat.”

Ook beroepsvereniging V&VN (verpleegkundigen en verzorgenden) vindt dat de crisis in verpleeghuizen te lang ‘onder de radar’ is gebleven.

“Zelf heb ik er werkelijk alles aan gedaan om het virus niet mee naar mijn werk te nemen: ik mijd al weken de supermarkt, zie geen vrienden en kom alleen buiten wanneer ik naar mijn werk ga.”

‘Smeken’

Veel medewerkers die ziek zijn, worden − ondanks herhaaldelijke verzoeken − niet getest, blijkt uit meldingen. “We moeten erom smeken,” klinkt het. En: “De gedachte dat ik mogelijk meerdere cliënten heb besmet, van wie er één gaat overlijden, maakt mij gek.” Dat leidt tot veel onrust, merkt ook V&VN. “De logistiek is stroperig,” zegt voorzitter Gerton Heyne.

“Het is me al overkomen dat ik bij meerdere mensen onbeschermd heb gewerkt, die later positief bleken te zijn. Een van hen, een meneer met dementie, heeft in mijn gezicht gehoest. Ik ben niet eens zo bang voor mijn eigen gezondheid – ik heb nog geen klachten – maar wel voor mijn omgeving. Heb ik het virus ongemerkt doorgegeven aan andere bewoners of mijn familie? Daar lig ik ‘s nachts wakker van.”

Ondertussen klinkt de roep om versoepeling van de bezoekregeling. Volgens Actiz-bestuurder Helder is de huidige situatie ‘onmenselijk en niet lang vol te houden’. FNV, Anbo en V&VN raden versoepeling ten zeerste af, zolang de beschermingsmiddelen en de testcapaciteit niet op orde zijn. Het kan volgens hen leiden tot een nieuwe piek van besmettingen.

“Ik durf er niet aan te denken waar dit gaat eindigen, want hoe graag ik ook zou willen: dit is nog lang niet voorbij. We kunnen nu vooral hopen dat onze bewoners niet hoeven te lijden en dat ze niet alleen zijn als ze sterven.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden