PlusAchtergrond

Veroordeling vader Ruinerwold wordt ‘extreem moeilijk’

Beeld EPA

Een verdachte die zwijgt omdat hij niet kán praten. Het komt bijna niet voor in Nederland en maakt de unieke strafzaak tegen vader Gerrit-Jan van D. (67) uit Ruinerwold nog complexer. Dinsdag staat hij voor het eerst terecht en draait het vooral om de vraag hoe hij tóch verhoord kan worden.

Ja knikken lukt. Begrijpen wat zijn advocaat Robert Snorn hem voorhoudt ook. De vader die wereldnieuws werd omdat hij samen met zes kinderen in totale afzondering leefde op een boerderij in Ruinerwold is volgens zijn raadsman zeker ‘niet gek’. “Ik doe mijn uiterste best om te checken of wij elkaar goed begrijpen en ik denk dat dit lukt,” zegt Snorn.

Maar een gesprek voeren is nog lang niet aan de orde sinds hij in augustus 2016 een hersenbloeding kreeg en sindsdien aan afasie (niet kunnen spreken na hersenletsel) lijdt. Laat staan een uitvoerige verklaring afleggen over de beschuldigingen waarvoor het OM hem nu vervolgt. Van D. zou de zes kinderen tegen hun wil hebben vastgehouden op de boerderij in Ruinerwold.

Volgens het OM deed hij dat met zijn Oostenrijkse vriend en klusjesman Josef B. Ook hebben ze samen de kinderen mishandeld door hen zorg te onthouden en samen geld witgewassen. Van D. zou bovendien twee van zijn drie oudste kinderen seksueel hebben misbruikt. Zij waren het gezin al ontvlucht voordat Van D. naar de boerderij verhuisde.

Van D. heeft tegenover zijn advocaat de aantijgingen ontkend, maar er nog niet inhoudelijk op gereageerd. Nu zwijgen verdachten wel vaker over strafbare feiten. Meestal doen ze dat op advies van hun raadsman. Of omdat ze politie en justitie niet wijzer willen maken dan ze al zijn. Sommige verdachten zijn geestelijk niet in staat om een verklaring af te leggen.

Een impressie van Gerrit Jan van D., de vader van het gezin.Beeld ANP

Bijzondere zaak

Maar een verdachte die volgens zijn advocaat intellectueel niets mankeert en nog niet is verhoord omdat hij niet kan praten, komt zelden voor. Eén keer eerder is voor zover bekend een zaak geweest waarbij communiceren met de verdachte na een hersenbloeding niet meer mogelijk was, weet advocaat Richard Korver die deze verdachte van poging moord destijds bijstond. De hoop was dat de situatie verbeterde, maar toen dat niet gebeurde heeft de rechtbank afgezien van vervolging en hem geen straf opgelegd.

Het is een scenario dat ook in de zaak Ruinerwold zou kunnen gebeuren. Volgens Korver is het goed verdedigen van een cliënt die niet kan praten bijzonder ingewikkeld. “Mijn cliënt kon mij bijvoorbeeld geen instructies geven wat ik moest doen. Daarmee werd ik geacht de juiste keuzes voor mijn cliënt te maken. Dat gaat veel te ver bij iemand die niet geestesziek is, maar eigenlijk zit gevangen in zijn eigen lichaam.”

Ook hoogleraar strafrecht Theo de Roos verwacht dat ‘het extreem moeilijk’ is om in deze zaak tot een veroordeling te komen. Volgens De Roos is Van D. door zijn aandoening namelijk ernstig geschaad in zijn verdediging. De impact daarvan kan volgens hem groot zijn. Een oneerlijk proces dreigt. Rechters zouden er dan bij de uitspraak voor kunnen kiezen om dat ten gunste van Van D. te compenseren. “De verdachte kan buiten zijn schuld niet spreken.”

Rechters zullen alles in het werk moeten stellen om te kijken in hoeverre Van D. toch verhoord kan worden om zijn kant van de zaak duidelijk kan maken. “Met het stellen van gesloten vragen valt er misschien nog een heel eind te komen,” zegt De Roos. Al kleven ook daar nadelen aan. Het zou kunnen leiden tot suggestieve vragen, terwijl het voor de waarheidsvinding eigenlijk van het grootste belang is dat een verdachte zelf vertelt wat er is gebeurd en dat dit vervolgens wordt getoetst. “Dit proces vraagt om heel veel creativiteit van de rechters.”

Beeld ANP

Behandeling 

Er bestaan behandelingen waarmee mensen die lijden aan afasie in meer of mindere mate toch weer kunnen praten. Of zichzelf ten minste weer kunnen uiten. Maar garantie op succes is er nooit, weten ze bij de landelijke patiëntenvereniging Hersenletsel.nl. “Resultaten zijn in het algemeen beter als er snel na de hersenbloeding met een behandeling wordt begonnen. Maar de mate van hersenschade is een bepalende factor, de leeftijd en de wilskracht van iemand. Ook andere mensen in hun omgeving kunnen een stimulerend effect hebben,” zegt Dicky van den Berg van de vereniging.

Dat Van D. zich na zijn hersenbloeding drie jaar niet medisch heeft laten behandelen, maakt de kans op herstel volgens forensisch psychiater Hjalmer van Marle moeilijker. “Bij hersenbloedingen is het zaak zo snel mogelijk een arts te raadplegen. Anders bestaat het risico dat er littekens op de hersenen kunnen ontstaan waardoor allerlei lichamelijke functies blijvend kunnen uitvallen. Het is dan veel moeilijker om bijvoorbeeld het spraakvermogen terug te krijgen.”

Advocaat Robert Snorn van Van D. gaat er vooralsnog vanuit dat er een ‘modus’ kan worden gevonden om met zijn cliënt te praten. “Vanaf dag één is men bezig met onderzoek over hoe mijn cliënt gehoord kan worden.” Hij wil daar nu nog niet op vooruitlopen, maar zal vandaag op de zitting zijn standpunt duidelijk maken. Op deze eerste inleidende zitting zal Van D. overigens zelf niet aanwezig zijn. Wel aanwezig is naar verwachting de Oostenrijkse vriend Josef B. en meer dan 60 journalisten uit binnen- en buitenland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden