Verboden schoonmaakmiddelen gebruikt in vliegtuigen

Vliegtuigen worden noodgedwongen met verboden desinfectiemiddelen gereinigd. Het gebruik wordt oogluikend toegestaan, maar kan risico’s opleveren voor schoonmakers, bemanning en passagiers.

Bij het schoonmaken van vliegtuigcabines worden schadelijke middelen gebruikt. Voor het gebruik van die middelen is een ontheffing verleend. Beeld Getty Images
Bij het schoonmaken van vliegtuigcabines worden schadelijke middelen gebruikt. Voor het gebruik van die middelen is een ontheffing verleend.Beeld Getty Images

“Bijtende irritatie die op kan treden op de onbeschermde huid of als je bijvoorbeeld in je ogen wrijft,” zegt toxicoloog Paul Scheepers van Radboudumc als hem wordt gevraagd naar het effect van de stoffen die in de schoonmaakdoekjes Ki-ose 380 zitten. “Dat doe je maar één keer.”

Scheepers komt in professionele schoonmaakmiddelen wel eens schadelijker stoffen tegen. Dat de ingrediënten in Nederland al jaren verboden zijn, verbaast hem dan ook niets. “Er zijn schoonmaakmiddelen met vergelijkbare werking die minder schadelijke stoffen bevatten.”

Toch worden die bijtende middelen veelvuldig gebruikt, bijvoorbeeld als een vliegtuig in recordtijd moet worden gereinigd of als de bemanning tijdens de vlucht tafeltjes, wc’s en pantry’s schoonmaakt, al dan niet met speciale handschoenen, schort en mond-neusmasker.

De luchtvaart zit met een duivels dilemma. Vanwege de uitbraak van Covid-19 zijn maatschappijen door de Europese toezichthouder Easa verplicht hun toestellen naast de reguliere schoonmaak extra te reinigen: elke dag of na elke vlucht van zes uur of langer.

Verboden biociden

Daarvoor mag niet zomaar elk schoonmaakmiddel worden gebruikt. Vaak bevatten die namelijk ingrediënten die kunststof en aluminium aantasten of kwalijke dampen veroorzaken die in de afgesloten omgeving van een vliegtuigcabine blijven hangen. Om in luchtvaartjargon te spreken: ‘middelen die de luchtwaardigheid van het toestel in gevaar brengen’. Dus zijn alleen merken toegestaan die de vliegtuigfabrikant en de toezichthouders na uitputtende tests voorschrijven. Maar laten dat nu net zogeheten biociden zijn die in Nederland en de rest van Europa verboden zijn, soms al decennia.

Desondanks worden ze in coronatijd massaal op Schiphol gebruikt, blijkt uit onderzoek van luchtvaartinspectie ILT na een tip. ‘Bij nadere analyse blijken veel luchtvaartmaatschappijen in overtreding en ook dat vliegtuigfabrikanten louter desinfectiemiddelen voorschrijven die in Nederland niet zijn toegelaten.’

Maatregelen blijven uit. Sterker: het ministerie van Infrastructuur – niet dat van Volksgezondheid – heeft een tijdelijke ontheffing voor het gebruik van drie verboden middelen afgegeven. Die ontheffing, die onlangs nog tot augustus werd verlengd, is verleend op basis van een advies van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Dat college erkent geen tijd te hebben om de middelen gedegen te beoordelen. Volgens het ministerie van Infrastructuur is sprake van een noodsituatie en zijn de middelen veilig, ‘mits de voorschriften worden nageleefd’.

Ventileren is nodig

Wanneer de adviezen trouw worden opgevolgd, is het risico inderdaad beperkt, zegt milieuchemicus Jacob de Boer van de Vrije Universiteit Amsterdam. “Incidenteel gebruik lijkt veilig, maar voor alle chemische stoffen geldt dat als je ze vaak gebruikt, adembescherming altijd aan te raden is. Gezien de mogelijke effecten op de luchtwegen kunnen deze desinfectiemiddelen het best met een doekje worden toegepast. Als daarbij geschikte handschoenen worden gebruikt, kan dat veilig.”

Eén van de voorschriften luidt: ‘Om te hoge concentraties in de lucht te voorkomen, mag per luchtvaartuig de desinfectie maar door één persoon tegelijkertijd uitgevoerd worden. Tijdens desinfectie moet het ventilatiesysteem van het luchtvaartuig in werking zijn.’

Dat gebeurt zelden. Vanwege de haast die met vliegtuigschoonmaak is gemoeid, zijn veel schoonmakers tegelijkertijd bezig, terwijl er ook bemanning, cateringmedewerkers en technisch personeel aan boord zijn. Niet altijd hebben schoonmakers de tijd om naast hun reguliere bescherming ook voorgeschreven extra bedekking aan te doen. En bij toestellen die langer aan de grond staan, is volgens het personeel de ventilatie vaak uitgeschakeld.

Toxicoloog Scheepers vindt dat geen goed idee, als hij het veiligheidsvoorschrift van een ander middel – Taski 4-in-1 spray – bekijkt. “Hier zit een aantal irritatieve en corrosieve stoffen in die acuut giftig zijn bij blootstelling eraan. En bij slechte ventilatie is er ook een kans dat niet-beschermde personen later deze stoffen inademen of op hun huid krijgen.”

De spuitbus bevat ook alcohol. “Alcoholdamp is kankerverwekkend. Sprayen wordt niet geadviseerd. Volgens modellen die wij gebruiken, zit je al snel aan de Nederlandse normen als je in een kleine slecht geventileerde ruimte werkt.”

Allergische reactie

De werkzame stoffen in een ander middel – Cee-Bee A-18S dat ook voor consumenten te koop is – kunnen bij inademen of inslikken tot misselijkheid en braken leiden en bij hoge concentraties tot brandwonden op de huid. Volgens de fabrikant, McGean, doorlopen ingrediënten van het middel momenteel Europese goedkeuring en is er daarom geen sprake van een verbod - alhoewel dat in de vrijwaring van het kabinet expliciet wordt genoemd. “Wij verwachten dat goedkeuring voor 2024 wordt afgerond.”

Als de regels niet goed worden nageleefd, kunnen de gevolgen groot zijn. Scheepers: “Er is een kans dat klachten bij langdurig gebruik blijven bestaan. Een van de producten bevat stoffen die een allergische huidreactie kunnen veroorzaken. Als die zich tot blijvende overgevoeligheid ontwikkelt, kan dat leiden tot arbeidsongeschiktheid voor dit werk.”

Vraag is of al die verplichte extra coronaschoonmaak van vliegtuigen wel nodig is. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu vindt ‘huishoudelijk reinigen conform de standaardwerkwijze’ voldoende. ‘Speciale maatregelen zijn niet noodzakelijk. Desinfectie van de gehele cabine is niet nodig’.

Extra aandacht

Ook in de zorg en farmaceutische industrie worden nu schoonmaakmiddelen gebruikt die niet zijn toegestaan, maar waarvoor een tijdelijke ontheffing is verleend. Vakbond FNV Schoonmaak schrikt daarvan. “Ik vraag me af of schoonmakers zich wel bewust zijn waarmee ze moeten werken,” zegt een woordvoerder.

De bond heeft geen aanwijzingen dat schoonmaakbedrijven bij het gebruik van die middelen de regels aan hun laars lappen. “In het algemeen gaan schoonmaakbedrijven strikt met de voorschriften om. Daarover hebben we ook afspraken gemaakt.”

“Opdrachtgevers op Schiphol stellen altijd al hoge eisen aan materialen en beschermingsmiddelen voor schoonmaakpersoneel,” zegt een woordvoerder van branchevereniging Schoonmakend Nederland. “Dat heeft zeker in coronatijd extra aandacht, ook in de voorlichting aan medewerkers. Het is belangrijk dat ze veilig werken.”

“Zeker op Schiphol is het lastig omdat er verschillende regels zijn. Schoonmaakbedrijven moeten zich aan de voorschriften houden die bij zulke middelen horen. Maar soms spreken regels elkaar tegen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden