PlusAchtergrond

Verandering Transgenderwet nog lang niet zeker

Bij een flink deel van de Tweede Kamer heerst ongemak over de wetswijziging die geslachtsverandering in het paspoort makkelijker maakt. Een politieke meerderheid voor verruiming van de regels voor transgenders is uiterst onzeker.

Niels Klaassen en Ellen van Gaalen
Gendertwijfel stelde een manifest op om de discussie over het wetsvoorstel op gang te brengen en hing posters op in bushokjes. Beeld Pix4Profs / Jan Stads
Gendertwijfel stelde een manifest op om de discussie over het wetsvoorstel op gang te brengen en hing posters op in bushokjes.Beeld Pix4Profs / Jan Stads

Met een aanpassing van de Transgenderwet wil het kabinet een belangrijke horde wegnemen voor mensen die hun geslacht willen wijzigen in hun paspoort. Als dat doorgaat, kan iedereen vanaf 16 jaar straks bij de gemeente aangeven man of vrouw te zijn. Nu is voor de geslachtsverandering in het paspoort nog een aparte verklaring nodig van de arts.

Lang leek dit plan een formaliteit, maar uren voor het cruciale Kamerdebat is nog allerminst zeker of het kabinet genoeg steun krijgt. De wet ligt uiterst gevoelig. Voorstanders stellen dat critici zijn gaan twijfelen na ‘spookverhalen’ over mannen die zich voordoen als transgender en zo kleedkamers insluipen. Tegenstanders wijzen er juist op dat al te losse transgenderregels een ‘aanzuigende werking hebben’ en kwetsbare jongeren te weinig beschermen tegen een ingrijpend medisch traject.

Twijfel

Regeringspartijen VVD en CDA zitten in de maag met het plan en twijfelen. Pas vandaag bepalen zij hun standpunt. De VVD erkent dat het ‘geen gemakkelijk onderwerp is’; het kan nog tot vrije kwestie verklaard worden. In dat geval stemmen Kamerleden individueel. Als CDA en VVD tegen stemmen, zal het kabinetsplan sneuvelen.

Vóór de verruiming van de Transgenderwet zijn onder meer D66 en GroenLinks. Tegen zijn onder meer ChristenUnie (coalitie) en oppositiepartijen PVV, SGP en JA21. “Als dit doorgaat, hoeft er geen enkele biologische verandering te zijn, maar kan wel juridisch het geslacht gewijzigd worden,” zegt JA21-Kamerlid Nicki Pouw-Verweij. “Dat klopt niet met de praktijk.”

Dat D66 nog met een extra plan komt om kinderen jonger dan 16 hun geslachtsaanduiding te laten wijzigen zonder tussenkomst van de rechter, vinden diverse partijen te ver gaan. Daarbij wijzen ze op de vrees dat ‘sociale transitie’ ook de kans vergroot dat kinderen ‘in medische transitie willen’. In het huidige voorstel moeten tieners tussen 12 en 16 jaar een verzoek bij de rechtbank indienen.

Vraag naar transgenderzorg

De vraag naar transgenderzorg neemt al tijden fors toe. Het aantal aanmeldingen voor psychologische zorg steeg in een jaar tijd met ruim 20 procent, ook stonden 747 mensen op de wachtlijst voor een intake voor de chirurgische ingreep.

Jongeren moeten worden behoed voor een verkeerde beslissing, betoogt Bart Jan Spruyt, woordvoerder van Gendertwijfel. “Er zijn zoveel jonge meisjes die zich bij de kliniek melden waarvan we niet weten waarom en of ze écht een transitie willen. Je gaat niet over de rug van kwetsbare mensen zo’n ideologische discussie voeren.” Gendertwijfel stelde een manifest op om de discussie over het wetsvoorstel op gang te brengen en hing posters op in bushokjes. Spruyt: “Dit is geen racistisch of transfoob initiatief, het is een discussie over het leven van jonge mensen die we moeten voeren.”

Ook Jilles Smids, onderzoeker filosofie en ethiek aan het Rotterdamse Erasmus MC, vindt dat er eerst meer onderzoek nodig is naar de redenen waarom genderklinieken zoveel meer aanmeldingen krijgen. “We zien een hele grote toename van met name tienermeisjes die zich als transgender identificeren. Dat is een nieuwe groep, die in hun kindertijd helemaal geen genderdysforie had.”

Een deskundige kan beoordelen of de wens om het geslacht te veranderen weloverwogen is óf dat er psychische problemen spelen, stelt Smids. “Ook een legale transitie is niet zonder gevolgen en risico’s voor de persoon. Wanneer de transitiewens eigenlijk voortkomt uit identiteitsproblematiek moet die jongere daar hulp voor krijgen.”

Niet zomaar

Maar, zegt Annelijn Wensing-Kruger, voorzitter Kennis- en Zorgcentrum Genderdysforie en psycholoog in Amsterdam UMC, de rol van een deskundige is al beperkt. “Die kijkt alleen of de persoon de stap goed kan overzien. Daarvan hebben wij gezegd: dat kan ook iemand anders doen.” Amsterdam UMC heeft sinds 2014 honderden van dergelijke verklaringen afgegeven. Deskundigen hoeven nauwelijks aanvragen af te wijzen. “Het is bij deze groep heel duidelijk dat ze die stap willen zetten. Ze doen dat niet zomaar,” zegt Wensing-Kruger.

En dan nog, het wijzigen van het geslacht op het paspoort betekent geen vrijbrief voor een medische geslachtsverandering: “Het is niet alsof mensen voor de grap hun identiteit wijzigen. Dit is heftige problematiek. De meeste mensen die zo’n verklaring aanvragen zitten al in een traject bij een genderkliniek,” stelt Martine de Vries, kinderarts op de genderpoli van het LUMC en ethicus.

Voor deze groep is die sociale verandering juist belangrijk. “Ze willen niet dat er verwarring is over de vraag of ze jongen of meisje zijn. Ze vinden het ook heel vervelend dat als ze bijvoorbeeld examen moeten doen en als vrouw in het systeem staan, die naam op hun diploma komt.” Uit onderzoek van De Vries blijkt dat jongeren weloverwogen hun keuze maken om hun identiteit te veranderen.

D66-er Lisa van Ginneken, het eerste openlijke transgender Kamerlid van Nederland, hoopt dat het ‘nuchtere en gezonde verstand’ overwint bij de twijfelende partijen en dat zij voor stemmen. “Men gaat twijfelen door angstbeelden over vrouwenkleedkamers. Maar die zijn niet reëel. Wij zeggen: laat transgender mensen, ook kinderen, net als iedereen het recht hebben om te beslissen over hun leven. Zonder tussenkomst van een psycholoog of rechter.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden