PlusNieuwe lichting

Verandering op verandering: twintigers en dertigers zoeken naar houvast in een wereld zonder zekerheden

Ooit een eigen koophuis bezitten, is voor veel twintigers en dertigers een droom waarvan ze denken dat die nooit zal uitkomen. Beeld Hagar Vardimon
Ooit een eigen koophuis bezitten, is voor veel twintigers en dertigers een droom waarvan ze denken dat die nooit zal uitkomen.Beeld Hagar Vardimon

Er lijkt meer te veranderen dan vast te staan voor twintigers en dertigers van nu. Waar vind je houvast als alles op losse schroeven staat? ‘Soms voelt de toekomst als een zwart gat.’

Raounak Khaddari

Kort nadat ik bij de demonstratie van Extinction Rebellion bij het het kantoor van het Russische Gazprom – de grootste gasproducent van de wereld en een Russisch staatsbedrijf – op het Museumplein was geweest, schoof ik aan bij twee vrienden in West. Tuurlijk ging het die avond over ons dateleven en de functioneringsgesprekken op werk, maar vooral ging het over de dreigende nucleaire oorlog, corona en de woningnood. Wat zou er gebeuren als er écht een kernbom afgaat? Niemand van ons heeft een schuilkelder als dat al zou helpen en jodiumpillen waren wat voorbarig, vonden we. We hadden het ook over het eerste coronaregelvrije weekend en over de zoveelste bezichtiging van de alleenstaande vriend die inmiddels niet meer in Amsterdam maar in Hilversum en Utrecht naar woningen kijkt.

Het heeft iets ongemakkelijks; tegen de achtergrond van deze wereldproblemen onvrede uitspreken vanuit onze positie die ‘naar omstandigheden’ fantastisch is, zei een van de vrienden die avond. Kort gezegd: we hebben eten, werk, wifi en een veilig onderkomen.

We hebben het goed, maar tegelijkertijd kunnen we ons niet onttrekken aan de (mogelijke) gevolgen van een oorlog, pandemie, veranderend klimaat of een leven lang huren, om maar wat te noemen.

De grote veranderingen op nationaal en internationaal niveau zijn voor de 21-jarige Mayra van der Drift moeilijk te verwerken, merkt ze. “Ik heb het gevoel dat er ontzettend veel op me afkomt. In het eerste weekend zonder coronaregels kwam de nucleaire dreiging en dan was er ook nog het nieuwe klimaatrapport dat deze week verscheen.”

Soms voelt de toekomst als ‘een zwart gat’, zegt Van der Drift, omdat ze niet weet waarop ze kan bouwen. “Als ik teken, schilder of muziek luister, wat ik graag doe, ben ik even in mijn eigen wereld. Dat is prettig, want daar is het rustig en daar vergeet ik de tijd even. In de echte wereld verandert alles de hele tijd.”

Oorlog ontwend

Wereldproblematiek, een onzekere toekomst – elke generatie krijgt er een eigen versie van mee. Maar, constateert Hans van Koningsbrugge, hoogleraar geschiedenis en politiek van Rusland, na de Tweede Wereldoorlog zijn we oorlog inmiddels wel ontwend. Waar later een grote dreiging vanuit ging, was de Cubacrisis van 1962. “Er konden elk moment kernraketten gaan vliegen, dat heeft indruk gemaakt op velen. We kennen ook de antikernwapendemonstraties. Maar zo concreet als de problemen nu zijn, waren ze in de Cubacrisis niet.”

Toch kan deze tijd vol onzekerheid extra zwaar vallen voor twintigers, weten zowel filosoof Jelle van Baardewijk als klinisch psycholoog Jan Derksen. Relaties, vriendschappen, studies, werkgevers, woonplaatsen – het is per definitie een levensfase vol transitie. Dat is niet nieuw. In 2015 al publiceerde het CBS een rapport waarin ‘het dynamische leven van twintigers’ uiteen wordt gezet. Het is de tijd tussen het grens opzoekende – soms overschrijdende – leven van een tiener en dat van een gesettelde volwassene.

“Jongeren en jongvolwassen moeten experimenteren, hun grenzen leren kennen, die af en toe overschrijden, daarvan leren en zo hun levenspad ontdekken,” zegt Derksen. Starters die net zijn afgestudeerd denken na over hun relatie, carrière, kinderen, een woning, een reis, maar in een paar jaar tijd is al dat plannen veel lastiger geworden. En dan ontbreekt ook nog vaak de basisveiligheid, een eigen thuisbasis. Volgens Derksen ‘een noodzaak’ voor die ontwikkelingsfase.

Listlessness

Derksen, die in zijn praktijk veel jongeren ziet, merkt dat zij meer en meer worstelen met wat ‘de nieuwe status quo’ kan worden genoemd. Begrijpelijk, zegt hij. “We leven inderdaad in een periode met weinig houvast.” In Amerika is de term listlessness al jaren geleden gemunt: een toestand waarin je geen of weinig interesse hebt in het leven omdat je wordt overweldigd door wat er allemaal om je heen gebeurt. Het is een soort lusteloosheid, een vlammetje dat is gedoofd en nog maar moeilijk kan worden aangewakkerd.

De term wordt steeds vaker gebruikt bij jongvolwassenen, ziet Derksen. “Het is alsof je geen grip krijgt op iets om je heen en de kleinste stappen te veel zijn. Het kan helpen om weer terug te gaan naar het meest basale: routine in je dag, onderzoeken waar je blij van wordt en vanuit daar dat vlammetje aanwakkeren.”

Een gelimiteerd leven

“Het is alsof je gelimiteerd start,” vat de 24-jarige Philip van Rijk het gevoel samen. “Er gebeurt heel veel waar ik geen invloed op heb, terwijl ik hard mijn best doe om mijn toekomst op te bouwen.” Van Rijk, die met zijn broer een woning huurt in Amsterdam-Oost, rondde vorig jaar zijn studie International Business and Management aan de HvA af en doet nu een traineeship bij The Talent Institute.

“Met vrienden heb ik het vaak over een volgende stap in ons leven. Voor mij is dat een eigen woning en een inkomen waarmee ik een paar keer per jaar op vakantie kan. Dat lijkt er nu niet echt in te zitten. Kopen en huren in m’n eentje lukt niet; mijn huur is nu eigenlijk al erg hoog. Het voelt alsof ik gelimiteerd leef, alsof ik pas een volgende stap kan zetten naar een onafhankelijk leven als ik een partner heb gevonden. En tegen die tijd is er misschien weer van alles veranderd. Ik mis daarin wel perspectief.”

Het goede leven

“We leven in een stevige kapitalistische orde en die orde maant ons vooral aan productie en eigendom te denken,” constateert filosoof Van Baardewijk. Volgens hem is het waardevol om lering te trekken uit de vorm van stabiliteit die we kennen uit de geschiedenis: “Je moet het in jezelf zoeken.”

De Duitse socioloog Hartmut Rosa spreekt over ‘resonantie’; het goede leven is het leven dat ‘klopt’ zoals je dat ook wel kent bij een goed gesprek, dat lekker loopt. In onze op prestatie gerichte maatschappij zie je dat jongeren zichzelf gek maken, steeds sneller en meer willen. Maar zoals Aristoteles al zei, het goede leven is een doel op zich.

Geen slachtoffers

Van Baardewijk: “Is het nu zo erg dat je geen eigen huis hebt op de dertigste of veertigste? Een eigen huis is stoer misschien, maar voor wie? Waarom zou je al die offers brengen om een koophuis of huurhuis midden in de stad na te streven, terwijl je ook met jezelf bezig kunt zijn, met vriendschappen en met je baan. Wat vind je belangrijker? Waar gaat je hart sneller van kloppen? Waar wil je jouw tijd aan besteden? Dat maakt je sterker dan om continu te roepen dat je slachtoffer bent van de wooncrisis.”

De filosoof ontkent niet dat een huis staat voor veiligheid. “Thuis ben je ziek, slaap je uit en thuis ben je veilig. Maar de juiste flow vinden heeft ook te maken met het creëren van een veilig gevoel voor jezelf. Jongvolwassenen onderschatten hoe weinig ‘flow’ er zit in huiseigenaar zijn. In deze snelle wereld moet je uitkijken niet gek te worden. Hoe? Door afstand te nemen van de gekkigheid en je verantwoordelijkheid te nemen voor de dingen waar je wat aan kunt doen.”

Hedy d'Ancona. Beeld ANP Kippa
Hedy d'Ancona.Beeld ANP Kippa

Oud-politicus, socioloog en feminist Hedy d’Ancona (84) is blij dat ze al ‘zo oud’ is.

“Als je reëel bent, hebben jonge mensen nu een toekomstperspectief dat van alle kanten wordt besprongen. Ik vind het zo ontzettend zielig voor al die jonkies die geconfronteerd worden met al deze ellende. Ik heb de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. In de jaren zestig en zeventig was mijn generatie in de twintig en dertig. Die stonden in het teken van de naweeën van de oorlog. Eerst was er de tijd van diepe soberheid in de jaren vijftig, maar toen kwam ook de tijd van wederopbouw. Dat was een lonkend perspectief.

In de jaren zestig en zeventig kwam er steeds iets bij. Ik weet nog dat ik studeerde in Amsterdam en me voor het eerst kon permitteren om een kartonnen kratje met beeldige flesjes cola te kopen. Naah, ik dacht dat ik een schat mee naar huis nam. Ik voelde me fantastisch rijk. Wij hadden dingen om naar uit te kijken. En we hadden de Club van Rome die zich zorgen maakte over de toekomst van de wereld. We dachten: ja, we moeten erop letten, en we hadden het over een autovrije zondag. De angstaanjagende dingen die nu naar voren komen in het nieuwe klimaatrapport, die hadden we niet. En we demonstreerden tegen de atoombom, maar zo dichtbij als nu was het niet. Er was een angst voor de koude oorlog, dat is niet aangenaam, maar het was toch anders dan een griezelige malloot als Poetin die dreigt een atoombom te gebruiken.

Daarom zeg ik: ik ben blij dat ik al zo oud ben. Het is geen eenvoudige tijd voor jonge mensen: een pandemie, angst voor een oorlog, klimaatcrisis en dan ook nog het zoeken naar een woning. Dat laatste heb je toch echt nodig; een eigen plek waar je rustig kan mediteren of op jezelf zijn. Als ik kijk naar mijn kleinkinderen of naar andere jongeren die een woning niet meer kunnen betalen – wat er op hen afkomt, is heel zwaar.”

Nieuwe lichting

Elke nieuwe generatie die er woont en werkt, verandert Amsterdam. Journalist Raounak Khaddari onderzoekt in deze serie hoe twintigers en dertigers hun weg zoeken in de stad. De vorige afleveringen:

- Niet langer diploma’s, maar vaardigheden zetten de toon op de arbeidsmarkt.

- Huisje, boompje, baby: dat ligt voor millennials niet voor de hand.

- ‘De ware’ vinden anno nu: het moet perfect zijn, anders swipen we verder.

- Starters krijgen amper voet aan de grond in Amsterdam: ‘Op mijn 32ste wéér op kamers. Dat is toch pijnlijk?’

- Wanneer is een betere versie van jezelf goed genoeg? Op Instagram lijkt het alsof het altijd beter kan.

- Grenzen tussen familie en vrienden verschuiven; de millennial stelt zijn eigen familie samen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden