Plus Achtergrond

Van Goghs revolver onder de hamer in Parijs

Het verroeste wapen waarmee Vincent van Gogh zichzelf van het leven zou hebben beroofd, wordt woensdag geveild in Parijs. Komt het naar het Van Gogh Museum?

Vincent van Gogh werkte aan zijn schilderij Boomwortels toen hij stierf, ‘heel waarschijnlijk’ door het wapen dat woensdag in Parijs wordt geveild. Beeld AFP

Op 27 juli 1890 verliet Vincent van Gogh de herberg waar hij woonde, ten noorden van Parijs. Hij ging er dagelijks op uit om te schilderen in de omgeving. Zo werkte hij aan Boomwortels, een doek met boomstammen en -wortels zoals die te zien waren bij het stadje Auvers-sur-Oise.

Tegen het avondeten was de zieke Van Gogh – in tegenstelling tot zijn gewoonte – echter nog niet terug in de herberg. Pas later die avond strompelde hij binnen: zwaargewond en bloedend. “Ik heb geprobeerd mijzelf te doden,” zou de schilder hebben gezegd tegen de herberg­eigenaar. Kort erna overleed Van Gogh aan zijn verwondingen. Het schilderij Boomwortels bleef onaf. Een brief die hij nog aan zijn broer Theo wilde schrijven, werd ook niet afgemaakt: er kwamen zeven bloedvlekken op te zitten.

Mysterieuze dood

De dood van Van Gogh bleef een mysterie. De behandelend arts had een kogel in zijn lichaam aangetroffen, maar een wapen werd nergens gevonden. Lang gingen er verhalen dat de schilder gedood zou zijn door schooljongens. In een Amerikaanse biografie is geschreven dat ‘een onbesuisde tiener’ Van Gogh had beschoten.

Maar in 1960 – ruim zeventig jaar na de dood van de inmiddels wereldberoemde schilder – liep een Franse boer over zijn akker, niet ver van de herberg van Auvers-sur-Oise, en vond daar een revolver. “Die boer heeft dat wapen naar de herberg gebracht en daar is het altijd bewaard gebleven,” zegt Teio Meedendorp, onderzoeker van het Van Gogh Museum. “Het is niet met 100 procent zekerheid vast te stellen, maar het is wel héél waarschijnlijk dat het om de revolver gaat waarmee Van Gogh zichzelf wilde doden.”

Met stomheid geslagen

Er is uitgebreid onderzoek gedaan. “Het wapen is gevonden op de plek waar Van Gogh in eerste instantie zelfmoord wilde plegen. Experts hebben aangetoond dat de zakrevolver van het merk Lefaucheux zo’n 50 tot 80 jaar in de aarde heeft gelegen: dat is precies de tijd tussen zijn dood in 1890 en de vondst van het wapen in 1960,” zegt de Franse veilingmeester Grégoire Veyres. “Het kaliber van de revolver, 7 millimeter, komt ook overeen met de wond in het lichaam van Van Gogh,” zegt Meedendorp.

Vandaag ligt dat ‘heel waarschijnlijke’ zelfmoordwapen van de Nederlandse meester te koop bij het Parijse veilinghuis Drouot. Iedereen mag bieden. De verwachte opbrengst is minimaal 40.000 euro. Pikant is dat het verhaal achter dat verroeste wapen tot kort geleden bij vrijwel niemand bekend was. De revolver werd bewaard bij de familie van de herberg, zonder dat er verder iemand van op de hoogte was. “Alleen een mevrouw die bij de plaatselijke VVV werkte, wist ervan,” aldus Meedendorp.

Boomwortels, Vincent van Gogh. Beeld Van Gogh Museum

Die vrouw vroeg jaren geleden een medebewoner in Auvers-sur-Oise, Alain Rohan, of hij er eens wat onderzoek naar wilde doen. “Die man publiceerde in 2012 zijn boek en toen was iedereen echt met stomheid geslagen.” Rohan was immers de eerste die alleen al het bestáán van de revolver naar buiten bracht. “Vóór die tijd wist echt niemand ervan, ik ook niet,” zegt Meedendorp.

Rohan deed jarenlang onderzoek, doorzocht archieven, zocht getuigen en nabestaanden op, kreeg zelfs medewerking van de politie én concludeerde dat het wapen ‘vrijwel zeker’ het wapen van Van Gogh was. Hij ontdekte dat de betreffende Lefaucheux eind 19de eeuw overal te koop was. “Je kreeg ’m zelfs gratis als je je abonneerde op een bepaald tijdschrift,” vertelde Rohan in de Franse pers.

Dochter van herbergeigenaar

Sinds 1960 was de revolver in bezit bij de nabestaanden van de herbergeigenaar. “Zijn dochter biedt het wapen nu te koop aan,” aldus Veyres. Particuliere verzamelaars en musea staan in de rij. “De dochter zou het liefst zien dat het in een publieke collectie terechtkomt. Zodat liefhebbers van Van Gogh het ook zelf kunnen zien.”

Het Van Gogh Museum houdt z’n kaken op elkaar. De revolver was in 2016 al eens – tijdelijk – te zien in het Amsterdamse museum. Of het er nu terugkeert? “Wij doen nooit mededelingen over het wel of niet meebieden op veilingen,” zegt Meedendorp. Maar het idee dat het wapen waarmee een van ’s werelds beroemdste kunstenaars zichzelf doodde toegankelijk is voor het publiek: “Dat is een mooie gedachte.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden