PlusAnalyse

Van de partijen op links blijft bar weinig over

Nog nooit waren de linkse partijen in de Tweede Kamer zo klein als nu. Bij de vorige verkiezing leek een dieptepunt bereikt. Niet dus: PvdA, GroenLinks en SP moeten uitkijken niet overbodig te worden.

Partijleider Jesse Klaver van GroenLinks. Beeld EPA
Partijleider Jesse Klaver van GroenLinks.Beeld EPA

GroenLinks wordt gehalveerd. En dat in een tijd waarin het klimaat bij veel kiezers meer leeft dan ooit tevoren.

De SP krijgt een flinke dreun. Ondanks de prominente rol die de partij speelde in de toeslagenaffaire.

En de PvdA: na het megaverlies van vier jaar geleden weet de partij die ooit de grootste van het land was, zich niet te herstellen.

Zeker bij die partij kwam de exitpoll van woensdagavond aan als een mokerslag. Na vier jaar wonden likken in de oppositie hoopten de sociaaldemocraten op een wederopstanding. Want de huidige 9 zetels in het parlement zijn een dieptepunt: nooit eerder had de PvdA zó weinig Kamerleden. Ploumen en PvdA-partijvoorzitter Nelleke Vedelaar hoorden het slechte nieuws in het Volkshotel in Amsterdam, buiten het zicht van de pers.

Erfenis van Rutte II

“Ik ga voor dubbele getallen,” zei Ploumen (58) bij haar aantreden als PvdA-lijsttrekker, exact twee maanden geleden. Ze nam het stokje over van Lodewijk Asscher. Als vrouw op het strijdtoneel hoopte ze hoge ogen te gooien. Maar Ploumen slaagde er niet in die boodschap over het voetlicht te brengen. Bij televisieoptredens werd zij voortdurend geconfronteerd met de erfenis van Rutte II. VVD en PvdA tekenden tussen 2012 en 2017 voor grote bezuinigingen, onder meer op de sociale werkplaatsen. Dat lijken de kiezers de sociaaldemocraten nog steeds niet vergeven te hebben.

Nu de uitslag tegenvalt, zal de roep onder de PvdA-achterban aanzwellen om met GroenLinks te fuseren. Om zo mogelijk weer een links machtsblok te kunnen vormen. Vorige week wilde Ploumen nog niet op zo’n mogelijke fusie vooruitlopen: “Laten we eerst maar een goed resultaat halen, dat is waar ik me nu op richt.”

Klimaat

Dat resultaat is dus heel slecht. Maar altijd nog beter dan dat van GroenLinks. De partij van Jesse Klaver houdt op basis van de laatste cijfers mogelijk maar 7 van de huidige 14 zetels over. “We zijn de afgelopen jaren gewend aan winnen, dan is dit even wennen,” stelde Klaver. “Deze uitslag betekent dat veel van mijn 14 collega’s op de fractie niet terugkomen. Dat doet pijn.” Wel vindt hij dat GroenLinks ‘een goede campagne heeft gevoerd’.

Een wonderlijke conclusie. Klimaat stond in de top drie van belangrijkste onderwerpen bij kiezers deze verkiezingen. Het lukte Klaver blijkbaar niet kiezers te overtuigen dat die zorgen bij hem in goede handen waren. Ook in zijn partij zal de roep om fusie met de PvdA aanzwellen, in de hoop dat links in de toekomst weer wél een vuist zou kunnen maken.

Verlies door opkomst Sigrid Kaag

PvdA en GroenLinks hebben duidelijk last gehad van de enorme opkomst van D66. Veel linkse kiezers kozen woensdag in het stemhokje voor Sigrid Kaag in de hoop dat zij de eerste vrouwelijke premier van Nederland kon worden.

De SP had daar minder last van. Maar ook SP zag het aantal Kamerzetels bijna halveren. Het is een neergang die al langer aan de gang is. Lijsttrekker Lilian Marijnissen heeft wéér een verloren verkiezing achter haar naam staan.

Met de resterende 9 zetels zou de SP de zesde partij van Nederland worden. Renske Leijten, nummer 2 op de kieslijst, is teleurgesteld: “Ik houd nog een slag om de arm, maar dit is niet leuk.”

Overgestapt naar PVV

Het forse verlies is een bittere pil voor de partij. De SP kende haar hoogtepunt in 2006 toen de partij onder leiding van Jan Marijnissen 25 zetels haalde. Zes jaar later, in 2012, was de SP van toenmalig fractievoorzitter Emile Roemer in de peilingen met ruim dertig zetels zelfs even virtueel de grootste partij van Nederland. Toen de stemmen geteld waren, nam de SP slechts 15 zetels in. Twee landelijke verkiezingen later zijn er daar nu nog 9 van over.

Desondanks lijkt de positie van lijsttrekker Lilian Marijnissen niet onder druk te staan. Ze beklemtoonde zelf eerder in een interview dat dit pas haar eerste landelijke verkiezingen als lijsttrekker waren. Wel zal de partij wederom bij zichzelf te rade moeten gaan waar ze in de toekomst haar stemmen moet halen. De traditionele achterban, de fabrieksarbeider, wordt steeds kleiner door de veranderingen in de arbeidsmarkt. Een ander deel van de kiezers is de afgelopen jaren overgestapt naar de PVV.

Meer concurrentie op links

Dat links zo in de verdrukking zit, heeft meerdere oorzaken. Zo is er steeds meer concurrentie gekomen van andere linkse partijen: Partij voor de Dieren, Denk en nu ook Bij1, al spant het er nog om of die laatste partij een zetel weet te bemachtigen. Daarnaast is er zeker in de PvdA al langer een stroming ontevreden over de koers van de partij die op cultureel gebied te radicaal links zou zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden