Plus

Vader Ruinerwold kan al jaren niet praten: strafproces lijkt onmogelijk

De 67-jarige Gerrit-Jan van D. uit Ruinerwold wordt van zeer ernstige strafbare feiten verdacht. Maar het is de vraag of hij ooit berecht gaat worden. Want hoe voer je een strafproces tegen een verdachte die door een hersenbloeding al jaren niet kan praten?

De Facebookpagina van de 67-jarige Gerrit-Jan van B., de vader die met zes kinderen ondergedoken zat in een boerderij in Ruinerwold. Beeld Rob Engelaar

Twee maanden zit Van D. vast op verdenking van seksueel misbruik, mishandeling en vrijheidsberoving van zijn kinderen. Al die tijd is de verdachte vader nog geen enkele keer verhoord door de politie. Dat is hoogst ongebruikelijk en heeft alles te maken met het onvermogen van Van D. om te spreken.

Samen met vijf van zijn inmiddels volwassen negen kinderen werd hij op 13 oktober door de politie ontdekt in een af te sluiten ruimte van een boerderij in Ruinerwold. De vader en de kinderen werden in eerste instantie samen opgevangen in een vakantiepark.

Communicatie verliep via zijn zoon

De eigenaar van het bungalowpark in Ruinen, waar het gezin een nacht doorbracht, zag direct dat zijn gezondheidstoestand slecht was. “De vader liep moeilijk en werd ondersteund door zijn dochters. Hij heeft een beroerte gehad en was aan één kant van zijn lichaam verlamd. Praten kon de man niet. De communicatie verliep via zijn zoon.”

Een paar dagen na de inval van de politie werd Van D. gearresteerd. Hij zit in voorarrest in het gevangenisziekenhuis in Scheveningen. Ongeveer drie jaar geleden kreeg Van D. een hersenbloeding. Als gevolg daarvan kan hij niet meer praten. Verstandelijk is er volgens zijn advocaat Robert Snorn niets met hem aan de hand, maar zijn spraakvermogen is totaal weg. Zelfs een simpel ja of nee lukt niet. Snorn zegt dat zijn cliënt wel kan lezen, maar niet kan schrijven. Dus die manier van communiceren is ook geen optie. “Hoe het komt dat hij niet kan schrijven? Dat moet je aan zijn arts vragen.”

Over de vraag of en hoe de de verdachte uit Ruinerwold toch verhoord kan worden, heeft het Openbaar Ministerie (OM) advies ingewonnen bij het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP), zegt een woordvoerster. De twee officieren van justitie die de zaak Ruinerwold leiden, hopen dat de rapportage van de deskundigen deze week nog komt. Ze hebben volgens de OM-woordvoerster gevraagd of er een methode is om een verdachte te verhoren die niet kan spreken.

Recht op eerlijk proces

Als verhoren door de politie al zo complex is, misschien zelfs onmogelijk, dan lijkt het helemaal ondoenlijk om Van D. op een openbare zitting een strafproces te laten ondergaan. Een verdachte heeft recht op een eerlijk proces. Rechters zullen hem over het dossier diepgaand willen bevragen. En dat alles met inachtneming van de kernwaarden van de rechtspraak in Nederland. Een verdachte heeft het recht bij zijn eigen strafproces aanwezig te zijn, het proces te kunnen volgen en daarin ‘actief te participeren’.

Probleem is dat de Ruinerwold-vader nergens antwoord op kan geven en dus van actief participeren ook geen sprake is. Hij kan zelfs niet zeggen: “Ik beroep me op mijn zwijgrecht.” Van D. kan hooguit ja knikken en nee schudden naar de rechters. Op die manier communiceert hij ook met zijn advocaat Snorn. “Mijn cliënt ontkent de verdenkingen. Dat wil zeggen: mijn cliënt schudt nee als ik hem vraag of de feiten kloppen, waarvan hij wordt beschuldigd.”

Rechtbank laat vragen over bekwaamheid verdachte over aan OM

Advocaat Snorn gaat niet speculeren over de gevolgen voor een eventuele berechting van zijn cliënt. “Volgende maand is de eerste pro forma-zitting. Misschien horen we dan meer.” Hoe gaat deze zaak aflopen? Ook bij het OM weten ze het nog niet. “We zijn benieuwd hoe de rechtbank er tegen aankijkt. Hoe zij denken het te gaan doen de komende zitting,” zegt de woordvoerster.

In openbare bronnen zijn geen vergelijkbare gevallen in Nederland te vinden van berechting van verdachten, die zoals Van D., blijvend hun spraakvermogen zijn verloren. De rechtbank Noord-Nederland wil niet inhoudelijk reageren. “De rechtbank laat het beantwoorden van vragen over de bekwaamheid van de verdachte in de zaak Ruinerwold over aan het OM.”

Ernstige verdenkingen
Het nog lopende onderzoek van het OM en de politie heeft ernstige verdenkingen opgeleverd. Van D. zou twee van zijn kinderen seksueel misbruikt hebben en zich schuldig hebben gemaakt aan jarenlange vrijheidsberoving van al zijn negen kinderen. Zes van de jongste kinderen - nu tussen de 18 en 24 jaar - zijn bij hun geboorte nooit aangegeven bij de burgerlijke stand. Deze kinderen zou Van D. sinds 2010 onder psychische dwang hebben vastgehouden in Ruinerwold.

De vader wordt ook verdacht van witwassen van bijna 100.000 euro (het bedrag aan contant geld dat in de boerderij is gevonden) en gijzeling van een inmiddels 69-jarige Oostenrijker. Volgens het OM heeft hij een deel van de feiten met medeverdachte Josef B. gepleegd. B., de huurder van de boerderij, werd op de dag van de inval opgepakt. Hij is al wel meerdere malen keren verhoord. Volgens zijn advocaat ontkent hij de beschuldigingen. Op 21 januari is in de rechtbank in Assen de eerste pro forma-zitting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden