PlusAchtergrond

Tweede Kamer slijpt messen: Bijleveld weer op het matje om aanval op Hawija

Voor de vierde keer moet minister Ank Bijleveld van Defensie zich donderdag in de Kamer verantwoorden over de misgelopen Nederlandse aanval op de Iraakse stad Hawija.

Ank Bijleveld.Beeld ANP

Wat gebeurde er in Hawija?

In de nacht van 2 op 3 juni 2015 voerde een Nederlandse F-16, als onderdeel van een coalitie geleid door de VS, een missie uit in de strijd tegen IS in Irak en Syrië. Het doelwit was een bommenfabriek in Hawija. Daar bleken echter meer explosieven te liggen dan werd verwacht, waardoor de explosie veel groter was en er naar schatting zeventig burgerslachtoffers vielen. Dat Nederland bij de misgelopen aanval was betrokken, erkende het ministerie van Defensie pas in november 2019.

Wanneer wist het kabinet hiervan en waarom werd de Tweede Kamer niet ingelicht?

De Kamer kon zich niet voorstellen dat Defensie pas eind 2019 doorkreeg dat er zoveel doden waren gevallen. De F-16 moest de ravage toch hebben gezien? Toch bleef Bijlevelds voorganger, Jeanine Hennis, zeggen dat er ‘voor zover bekend’ geen burgerslachtoffers waren gevallen. Daarmee, stelde Bijleveld, had zij de Kamer verkeerd geïnformeerd. Dat leverde haar in november een zwaar debat op waarin zij, politiek verantwoordelijk voor de fout van Hennis, stuntelend een motie van wantrouwen overleefde.

Later bleek Hennis destijds wel geïnformeerd te zijn over de grote schade, maar dat ‘nader onderzoek’ moest vaststellen óf er doden waren gevallen. Ook zou zij premier Rutte hebben geïnformeerd. Die zei daar ‘geen herinnering’ aan te hebben. Er volgde nog een debat en een tweede (verworpen) motie van wantrouwen.

Daarmee was de kous niet af. Het Amerikaanse eindrapport leek eerst kwijt en bleek vervolgens nooit te zijn opgemaakt. Maar Amerikaanse defensiewoordvoerders meldden aan Nederlandse media dat er wel degelijk een eindrapport was. In een derde Kamerdebat zei Bijleveld dat Defensie alleen een voorlopig rapport en een aanvullend rapport had gekregen. Waarom er geen derde rapport kwam met het stempel ‘closure’, is nog altijd onbekend.

Wist de VS van de 70 doden?

Dat is een van de punten waar de Kamer opheldering over wil. Bijleveld blijft zeggen dat het ‘tot op de dag van vandaag niet zeker is hoeveel burgerslachtoffers precies te betreuren zijn in Hawija’. Ook ontkende ze keer op keer dat de VS de 70 slacht­offers meetelde in de statistieken. Daarvan moest ze in terugkomen. De doden werden wél meegeteld in de rapportages over burgerslachtoffers in de strijd tegen IS, liet de VS haar weten. Door een administratieve fout gebeurde dat alleen pas sinds december 2019. Pijnlijk genoeg werd het nieuwe staatje – met een opmerkelijke piek in juni 2015 – nog tijdens het derde Kamerdebat openbaar. Tegen Bijleveld had de VS gezegd ‘alleen bevestigde doden’ mee te tellen.

Is dat het enige waardoor Bijleveld in verlegenheid werd gebracht?

Nee. De Kamer vroeg meermaals om het Amerikaanse rapport over de aanval. Bijleveld weigerde dat te geven. Het was geheim, stelde haar Amerikaanse ambtsgenoot, dus ze kon het niet met het parlement delen – ook niet vertrouwelijk.

Wat Bijleveld niet lukte, lukte echter de NOS en NRC in de Amerikaanse rechtszaal wel. Met een beroep op de Amerikaanse versie van de Wet openbaarheid van bestuur werd dat onderzoek alsnog openbaar. Daarop stuurde Bijleveld het rapport schielijk alsnog naar de Kamer.

Wat bleek uit dat geheime rapport?

Dat de Amerikanen aanvankelijk grote risico’s zagen bij de aanval. Er zouden burgerslachtoffers kunnen vallen omdat er woongebieden in de buurt lagen van de fabriek, lieten ook informanten van de CIA weten. Daarop pasten ze hun aanvalsplan aan: het bombardement moest ’s nachts plaatsvinden en met meerdere kleine precisiebommen.

Op basis van die informatie keurde de Nederlandse commandant de aanval goed. Hij wist niets van de aanvankelijke ­risico’s. Nederland werd, net als de andere bombarderende landen, niet betrokken bij het deel van het proces waarmee de Amerikanen bepaalden welke doelen in de strijd tegen IS werden bestookt.

Hoe spannend wordt dit debat?

De Tweede Kamer heeft de messen geslepen. Ze is het zat dat er telkens nieuwe informatie opduikt. “Ik ben er klaar mee dat ik steeds door de media word geïnformeerd en niet door de minister,” zegt Kamerlid ­Salima Belhaj van regeringspartij D66. “Het is irritant. De vraag moet beantwoord worden of wel het maximale is gedaan om slachtoffers te voorkomen.”

VVD’er André Bosman zegt niet te snappen dat informatie die al bekend leek op het departement, toch niet aan de Kamer werd gegeven.

De oppositie ruikt bloed. “Dit is het eerste debat sinds twee maanden dat niet over corona gaat. Dan is er dus wat aan de hand,” zegt PvdA-Kamerlid John Kerstens. “Dit gaat over de geloofwaardigheid van de minister. Opnieuw. Gek dat de minister zegt dat de VS geen informatie geeft die journalisten wel boven tafel krijgen. Het is lastig vast te stellen of sprake is van een welbewuste strategie of van een aaneenschakeling van blunders. Allebei is even erg.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden