Achtergrond

Tweede Kamer buitenspel bij brexitdeal, snelle instemming ‘in Nederlands belang’

Het Nederlandse parlement heeft niets te zeggen over het akkoord dat het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie afgelopen donderdag te elfder ure sloten. Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken noemt dat heel ongemakkelijk, maar stelt dat het in het economisch belang van Nederland is dat er snel wordt ingestemd met de deal.

Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken. Beeld EPA
Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken.Beeld EPA

De Tweede Kamer is blij met het akkoord, maar toonde zich maandag in een ingelast brexitdebat – midden in het kerstreces – kritisch dat alléén de lidstaten en het Europees Parlement het akkoord over de toekomstige relatie tussen het VK en de EU moeten goedkeuren. De 27 nationale parlementen hoeven niet in te stemmen. “Het voorkomen van een no deal gaat ten koste van het democratisch proces in nationale parlementen,” concludeerde ChristenUnie-Kamerlid Stieneke van der Graaf. Een ‘ordinaire machtsgreep’ van de EU, vond PVV’er Emiel van Dijk.

In een technische briefing hielden ambtenaren van Buitenlandse Zaken kritische Kamerleden van coalitiepartijen VVD, CDA en ChristenUnie en oppositiepartijen SP, GroenLinks, PVV en SGP eerder op de dag voor dat er op 1 januari ‘een gat’ zou ontstaan als de afspraken niet door de EU, maar door de lidstaten zelf moeten worden goedgekeurd. Dat zou hetzelfde effect hebben als een no deal-brexit.

Versgoederen

“Wij willen dat op 1 januari onze vissersboten kunnen uitvaren. Wij hebben veel exporteurs van versgoederen – bloemen, fruit – voor wie elke dag telt,” zegt Blok. Volgens de VVD-bewindsman zou het desastreus zijn als met de inwerkingtreding van de deal gewacht moet worden tot de 27ste lidstaat instemt. Nederlandse vissers zouden dan ‘met een knoop in de maag’ langs de kade staan, aldus Blok.

De onderhandelaars konden ervoor kiezen om een gemengd akkoord te sluiten, waarbij nationale parlementen ook inspraak hebben, of een zogeheten EU-only-akkoord. Op het laatste moment werd voor die laatste optie gekozen omdat de overgangstermijn op 1 januari 2021 afloopt en snelheid geboden was. “Ik had graag meer tijd gehad,” stelde Blok. “Die is ons niet gegeven.”

De deal had eind oktober al af moeten zijn om genoeg tijd te hebben voor instemming. Maar deadlines ‘vergleden’ telkens, stelde Blok. “En dan werd besloten toch door te onderhandelen.” Dat was verstandig, zei Blok. “Dit is zoveel beter dan het alternatief van geen akkoord.”

‘Geen recht aan democratie’

SP-Kamerlid Renske Leijten was niet overtuigd door Bloks argumenten. Ze benadrukte dat normaal gesproken vier maanden wordt uitgetrokken voor ratificatie van handelsverdragen. “Dat moet nu in minder dan een week. Dat doet geen recht aan het verdrag en geen recht aan de democratie.”

Veel partijen zijn bang dat de komende weken blijkt dat er in het 1246 pagina’s tellende document (exclusief bijlagen) fouten zitten en dat straks sprake is van oneerlijke concurrentie tussen het VK en de EU omdat regels anders worden uitgelegd. “Wat gebeurt er als we morgen of overmorgen iets ontdekken waar wij enorm veel last van krijgen?” vroeg CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt zich af.

SGP-Kamerlid Roelof Bisschop vergeleek het langdurige proces van de brexit met de korte tijd waarmee het akkoord met stoom en kokend water moet worden goedgekeurd. “Het VK was 47 jaar lid van de EEG dan wel de EU, de brexitonderhandelingen duurden zo ongeveer 4 jaar en 7 maanden. Wij krijgen twee keer 47 uur de tijd om ons standpunt te bepalen en nu krijgen we in dit debat 4,7 minuten om onze visie te geven.”

Juridisch ingewikkeld

Het is gebruikelijk dat handelsakkoorden door de EU worden gesloten, maar de brexitdeal gaat over meer dan alleen handel. Daarin worden ook afspraken gemaakt over milieu, vervoer, justitie- en politiesamenwerking en industrie. Bij die onderwerpen is het juridisch ingewikkelder: deels gaan de lidstaten daar zelf over, deels de EU.

De Kamer vreest daarom dat deze deal zorgt voor precedentwerking: dat bij een volgend akkoord, de nationale parlementen opnieuw buitenspel kunnen worden gezet. Volgens de juridische dienst van de Europese Raad is dat niet zo. Voor Blok is dat ‘cruciaal’. “Dit schept geen precedent, want dat is onwenselijk.”

De lidstaten van de EU beslissen dinsdag over goedkeuring van de deal, nadat de EU-ambassadeurs daarvoor maandag al het groene licht hebben gegeven, en het Britse parlement doet dit woensdag. Op 1 januari treedt het akkoord dan voorlopig in werking. Het Europees Parlement stemt uiterlijk 28 februari over het brexitakkoord.

Akkoord of niet, het brexitbeest blijft (nog even)

Het brexitbeest verdwijnt niet nu er een akkoord is over de toekomstige relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie en de gevreesde no deal waar het kabinet al tijden voor waarschuwt is afgewend.

Het blauwe pluizige monster, dat in februari 2019 voor het eerst opdook, zal na 1 januari nog te zien zijn. Het ministerie van Buitenlandse Zaken wil ‘Brexie’ gebruiken om burgers en bedrijven te informeren over wat er na januari verandert. De campagnes lopen door tot zeker ‘medio februari’, zegt een woordvoerder.

Of het brexitbeest daarna ook nog wordt ingezet, wordt pas na die datum besloten.

null Beeld Ministerie van Buitenlandse Zaken
Beeld Ministerie van Buitenlandse Zaken
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden