Turnrapport: slachtoffers misstanden verdienen excuses, compensatie en nazorg

Gymnastiekbond KNGU moet de gymnastes die grensoverschrijdend gedrag hebben ervaren door coaches excuses aanbieden.

Turnster Celine van Gerner in actie tijdens het WK Turnen in Tokio.  Beeld ANP
Turnster Celine van Gerner in actie tijdens het WK Turnen in Tokio.Beeld ANP

Ook een financiële tegemoetkoming voor het leed dat met name een aantal oud-topturnsters is aangedaan is op zijn plaats. Dat is een van de uitkomsten van het rapport Ongelijke Leggers, dat woensdag werd gepresenteerd door onderzoeksbureau Verinorm.

Marjan Olfers en Anton van Wijk deden vanaf september 2020 onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in de gymsport in opdracht van de KNGU en gefinancierd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Directe aanleiding was de Netflix-documentaire Athlete A, over het misbruikschandaal in de Verenigde Staten rond sportarts Larry Nassar en berichten van misstanden wereldwijd in het turnen.

Niet veel later bekende de Nederlandse turncoach Gerrit Beltman dat hij jarenlang jonge turnsters tijdens trainingen had mishandeld en vernederd. Dat leidde tot tal van verklaringen van Nederlandse oud-turnsters waarbij andere coaches werden beschuldigd. Een aantal turnsters had al eerder gesproken over wantoestanden, maar de beschuldigde coaches bleven nog jaren actief.

Illustratief

Het onderzoek richtte zich op deskresearch, zoals het bestuderen van eerdere onderzoeken en genomen maatregelen, interviews en een enquête. Zo heeft de KNGU alle sporters van (semi)topsportniveau die tussen 2014 en 2020 actief zijn geweest in een van de gymdisciplines een vragenlijst gestuurd. Van de ruim 8000 aangeschrevenen reageerde slechts 19 procent. Te weinig volgens de onderzoekers om te spreken van een representatieve enquête. ‘Eerder illustratief.’

Trainers zijn meestal de boosdoeners, zo laat het onderzoek zien. Met name oud-sporters voelen zich het slachtoffer van een angstcultuur. Misstanden komen veel meer voor bij meisjes en vrouwen dan bij jongens en mannen, zo stelt de commissie Olfers vast. De meeste klachten komen voor bij het damesturnen, de grootste tak van de KNGU, maar ook in acrogym en ritmische gymnastiek is sprake van grensoverschrijdend gedrag.

Een beperkt aantal oud-sporters heeft ook seksueel geweld aan de orde gesteld. In één geval ging het om een gastouder, andere keren om een medisch professional en een enkele keer werd een trainer genoemd. Actieve sporters rapporteren vooral het doortrainen met blessures en het niet mogen geven van een eigen mening. In het rapport worden geen namen en rugnummers genoemd.

Nazorg

De commissie komt tot een groot aantal aanbevelingen. Op de eerste plaats zijn excuses op zijn plaats voor de slachtoffers, die erkenning verdienen voor het leed dat hen is aangedaan. Slachtoffers die jarenlang dertig of meer trainingsuren per week draaiden zouden een financiële tegemoetkoming moeten krijgen.

Behalve financiële steun, moet ook worden gezocht naar specialistische en langdurige zorg, waarbij kennis van topsport door de slachtoffers belangrijk wordt geacht.

Voor de huidige lichting (top)sporters is het van belang dat zij niet alleen met de trainer in de turnhal zijn, het ‘meerogen-principe’. Ook valt nog winst te halen in de (bij)scholing van trainers. KNGU moet meer de regie nemen.

De commissie pleit ook in het vrouwenturnen voor een gecentraliseerd systeem, net als bij de mannen, met coaches die in dienst zijn van de bond en trainen in erkende bondscentra. Verhogen van de minimum-leeftijd voor het seniorenturnen, van 16 naar 18 jaar, kan ook een bijdrage leveren. De KNGU is daarvoor al een internationale lobby gestart.

Op de vraag in hoeverre het grensoverschrijdende gedrag te verklaren is in een bepaalde sportcultuur, antwoorden de onderzoekers: ‘De gymsport is kwetsbaar voor grensoverschrijdend gedrag. Het is een vroegontwikkelsport. Kinderen starten op jonge leeftijd met het maken van veel trainingsuren, waarbij sprake is van een hoge trainingsintensiteit. Het is ook een biomechanische sport, waarbij gewicht en lengte een rol spelen. Dit in combinatie met het feit dat ook sprake is van een esthetische sport, maakt dat er veel nadruk ligt op zowel het gewicht als op de lichaamsvormen en het uiterlijk.’ De sterke afhankelijkheidsrelatie van de trainer is een factor.

Eerste reacties op het rapport

Zowel de slachtoffers als enkele politici hebben woensdag gereageerd op het rapport Ongelijke Leggers.

Slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag door turntrainers schreven een gezamenlijke verklaring. Zij hopen eindelijk hulp te krijgen voor het leed dat zij in hun turncarrière moesten ondergaan. “Eindelijk is bewezen dat wij als jonge meisjes jarenlang hebben geturnd in een onveilige en schadelijke omgeving, waarbij grensoverschrijdend gedrag de norm was,” schrijven de oud-turnsters.

“Dit wisten wij natuurlijk al, maar de wetenschappelijke onderbouwing is van groot belang. Al die jaren hebben wij ons moeten verantwoorden. Er mag nooit meer getwijfeld worden aan onze getuigenissen,” schrijven ze. Ze merken dat er vanuit de KNGU en de politiek stappen worden gezet. “Krijgen wij dan eindelijk écht de hulp en erkenning die wij nodig hebben?”

Minister Tamara van Ark (Sport) noemt het onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag ‘een grote klap voor de turnsport’. Ze vindt de aanbevelingen van het woensdag gepresenteerde rapport ‘helder’ en gaat ermee aan de slag. Ze heeft vorige week nog met de turnsters gesproken over de misstanden. Ze wil de aanbevelingen samen met de branch oppakken ‘want alleen samen kunnen we verantwoordelijkheid nemen voor een positieve sportcultuur’.

Kamerlid Lisa Westerveld van GroenLinks bepleit goede psychologische hulp en een passende schadevergoeding voor de slachtoffers van het grensoverschrijdende gedrag in het turnen. Zij opperde bij de NOS dat de schadevergoeding mogelijk parallel kan lopen met een rapport naar misstanden in de jeugdzorg. Daar ging het om een bedrag van 5000 euro. “Maar ik weet niet of dat voldoende genoegdoening is en of een schadevergoeding überhaupt genoeg is,” zei het Kamerlid met jeugdhulp en sport in haar portefeuille.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden