PlusInterview

Traumapsycholoog traint zorgpersoneel: ‘Dit is pas het eind van het begin’

De coronacrisis vergt veel van artsen en verpleegkundigen. Kaz de Jong leert hun daarmee om te gaan. ‘Dit is pas het eind van het begin,’ zegt de trauma- en klinisch psycholoog van Artsen zonder Grenzen.

Traumapsycholoog Kaz de Jong: ‘Toen ik bij het AMC binnenkwam, wist ik dat ik kon helpen.’Beeld Marco Okhuizen

Hij waande zich in een crisissituatie in Afrika. Artsen en verpleegkundigen liepen rond in beschermende pakken. Iedereen werkte zich een slag in de rondte. Maar Kaz de Jong bevond zich niet in een ziekenhuis in Somalië of Rwanda, hij liep rond in Amsterdam, in het AMC.

“Toen ik daar binnenkwam, wist ik dat ik kon helpen,” zegt de 58-jarige traumaspecialist van Artsen zonder Grenzen (AzG). “Ik heb zelf in crisissituaties gewerkt. Ik heb bij de ebola-epidemie ook in zo’n pak gelopen. Het is heel zwaar om in die omstandigheden te werken.”

Sinds een paar weken geeft De Jong trainingen aan zorgpersoneel in zieken- en verpleeghuizen. Om hun te leren hoe je omgaat met crisis­situaties. De belangstelling is groot. “Mensen voelen zich begrepen. Ze denken: ja, die gozer weet waar hij over praat en daar heb ik wat aan.”

Meer dan vijfhonderd medisch specialisten woonden een van zijn laatste webinars bij. Daarin deelt hij zijn ervaring met werken onder extreme hoogspanning, opgedaan in conflict­gebieden. De Jong begon in 1994 bij Artsen zonder Grenzen, in Bosnië. Daarna werkte de traumapsycholoog in onder meer Rwanda, Somalië, Myanmar, Tsjetsjenië en Syrië. Hij leerde er zelf te overleven, want een arts moet meer dan één crisis mee. Zeker bij Artsen zonder Grenzen.

Een marathon

Hoe lang kun je op een verantwoorde manier onder crisisomstandigheden werken? “In echte noodsituaties, als je alleen even slaapt en verder zonder veel privacy continu aan het werk bent, houd je het zes weken vol. In gebieden met iets minder druk: vier maanden. Steeds wordt gekeken hoe fris mensen zijn, of er signalen zijn dat de rek eruit is. Als de sfeer verslechtert, mensen sikkeneurig worden, een kort lontje krijgen en niet meer kunnen stoppen met werken: dan krijgen ze de opdracht rust te nemen.”

Op basis van zijn buitenlandse ervaring helpt De Jong zorgcollega’s met de verwerking van de crisis. En met de voorbereiding op mogelijke nieuwe coronagolven. “Dit is pas het eind van het begin. De strijd tegen Covid-19 is geen sprint, maar een marathon. Artsen en verpleegkundigen moeten daarom zuinig zijn op zichzelf. Ze moeten nog langer mee. We starten de maatschappij weer op en we gaan waarschijnlijk allerlei nieuwe besmettingshaarden krijgen, grote en kleine.”

De Jong geeft zijn gehoor altijd tips mee voor het overleven in crisistijd. “In het begin vroeg ik me nog af wat ik al dat hoogopgeleide personeel te bieden had, maar ik weet nu wat het is: de eenvoud van de boodschap om zuinig op jezelf te zijn. En te blijven. Een van de belangrijkste tips is om stil te staan bij de belevenissen van de afgelopen crisisperiode: wat heb ik geleerd? Wat werkte voor mij en wat niet?”

“De opgedane ervaringen neem je als munitie mee in de volgende crisissituatie. In de tussentijd moet de noodknop uit. Probeer naar je lichaam te luisteren, om bij te komen. Luister naar anderen als je wordt aangemoedigd uit te rusten. Zet thuis de tv en radio uit, luister even niet naar al het coronanieuws. Praat met anderen over wat je dwarszit.”

“Anderen schrijven hun ervaringen van zich af. Daarmee creëer je ook enige afstand van de crisiservaringen. Zie het als een debriefing. Het leven in de hectiek moet verwerkt worden, dan krijg je er controle over.”

Overmoed gevaarlijk

“Pak verder oude gewoonten op, train jezelf slapeloosheid te voorkomen. Ik zeg altijd: slapeloosheid is niet iets van ’s nachts, maar gebeurt overdag. Door overdag pauzes te nemen, train je je lichaam om in de aan- of uit-stand te staan,” adviseert De Jong. Hij waarschuwt voor een gevoel van overmoed. “Overmoed is gevaarlijk. De meeste bergbeklimmers overlijden niet tijdens de klim naar de top maar bij de afdaling. Doorbreek routinematig gedrag, laat de aandacht niet verslappen, neem protocollen voor hygiëne in acht.”

De traumapsycholoog krijgt mooie reacties. “Het helpt mensen bij het houden van de controle. Bovendien beseffen ze dat alles wat ze doormaken normaal is. Iedereen heeft last van zo’n buitengewone situatie. Ik heb soms ook gedacht: ik kom hier niet uit, wat doe ik hier? Maar als ik vertel dat het mij is gelukt door te gaan, dan denken ze: o, dan zal ik dat ook wel kunnen. Ik geef met mijn verhaal hoop.”

Zouden we onze gezondheidszorg niet anders moeten organiseren omdat het personeel in deze crisis een marathon loopt? “We richten onze zorg al anders in. Met bijvoorbeeld het zorgen voor extra capaciteit en voorraden als de nood weer aan de man is. We zijn daardoor beter voorbereid op nieuwe uitbraken. Zorgpersoneel weet dan dat het weer keihard werken wordt, maar ook dat ze het aankunnen. Er is veel zelfvertrouwen opgebouwd. We hebben in deze crisis een hele hoop dingen goed gedaan. We hebben veel geleerd, zoals het enorme voordeel van korte lijnen. Laat op administratief gebied ­zaken weg, want daarmee verlicht je het bestaan van zorgpersoneel.”

Maar, voegt de traumapsycholoog eraan toe: “Burgers kunnen het zorgpersoneel de allerbeste dienst bewijzen door afstand te blijven houden, te blijven luisteren naar alle adviezen en richtlijnen. Met minder besmettingen neemt de werkdruk af en krijgen andere gezondheidsproblemen weer alle aandacht.”

Rust en minder zorgen

De Jong hoopt van harte dat niet alleen het zorgpersoneel zichzelf rust gunt en rust van anderen krijgt. “Er zijn veel meer mensen die in deze crisis keihard hebben gewerkt. Als hulpverlener, als schoonmaker in een ziekenhuis, als mantelzorger, als crisismanager thuis met bijvoorbeeld een zieke of kinderen die niet naar school ­konden. Ook zij moesten wekenlang de bal ­constant in de lucht houden. Op soms niet meer dan 60 vierkante meter. Daar moeten we oog voor hebben. We verdienen allemaal rust en minder zorgen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden