PlusAchtergrond

Toenemend risico op door muggen verspreide infecties: ‘We zullen de strijd tegen de tijgermug verliezen’

Tijdens de coronapandemie zijn in Nederland de eerste mensen besmet met het westnijlvirus. Het risico op door muggen overdraagbare ziekten zoals dengue en chikungunya neemt toe. ‘Muggen zijn geen ijsberen, die je makkelijk kunt uitroeien. Ze zijn gemaakt om zich razendsnel voort te planten.’

Annemieke van Dongen
De tijgermug kan ziektes als dengue (knokkelkoorts) en chikungunya overbrengen. Beeld Getty Images
De tijgermug kan ziektes als dengue (knokkelkoorts) en chikungunya overbrengen.Beeld Getty Images

Ze dachten aan corona, toen Jorgen en zijn vriendin Djura uit Utrecht in augustus 2020 ziek werden. Maar het bleek iets heel anders toen Jorgen met hersenontsteking in het ziekenhuis belandde: westnijlkoorts. Tijdens de hittegolf hadden Jorgen en Djura op hun dakterras geslapen. Daar waren ze lekgestoken door muggen. En die muggen droegen hoogstwaarschijnlijk het westnijlvirus over, dat kort daarvoor in de omgeving van Utrecht bij grasmussen was ontdekt.

Hoewel zij druk was met de coronapandemie, ontging dat nieuws viroloog Chantal Reusken van het RIVM niet. Net als de eerste vondst van eitjes van de tijgermug in 2020 bij tankstations en wegrestaurants langs de snelweg in Noord-Brabant. De exotische mug, die dengue (knokkelkoorts) en chikungunya kan overbrengen, is waarschijnlijk meegelift met vakantiegangers of vrachtwagens uit Zuid-Europa. Samen met collega’s schreef Reusken het boek De mug. Over steekmuggen en de verspreiding van ziekten dat dinsdag verschijnt.

“De coronapandemie heeft nogmaals duidelijk gemaakt dat we alert moeten zijn op de verspreiding van allerlei infectieziektes en hun risico’s,” zegt Reusken. “Die ontwikkelingen zijn tijdens de pandemie gewoon doorgegaan.”

Twee miljoen doden per jaar

De ziektelast van door muggen overdraagbare ziektes is afgelopen decennia sterk toegenomen. Muggen zijn wereldwijd verantwoordelijk voor twee miljoen doden per jaar, door een arsenaal aan ziektes die ze door hun steken in mensenbloed overbrengen. De parasiet die malaria veroorzaakt is daarvan de dodelijkste.

Over muggen en de exotische ziektes die ze al dan niet verspreiden bestaan veel misverstanden, zegt medeauteur Marieta Braks, medisch entomoloog (insectendeskundige) bij het RIVM. “Omdat iedereen weleens door een mug wordt gebeten, denkt iedereen te weten wat een mug is en doet. Zo denken veel mensen dat we als gevolg van klimaatverandering in Nederland ook last gaan krijgen van malaria. En dat de tijgermug het westnijlvirus overbrengt. Dat is allebei niet het geval.”

Het klopt dat ook in Nederland het risico op door muggen overdraagbare ziekten zoals dengue en chikungunya toeneemt. Maar dat komt niet alleen door klimaatverandering, benadrukt Braks. “Ook reizigers en buitenlandse handel zijn heel belangrijke factoren. Dat heeft de coronapandemie ook laten zien. Het bleek onmogelijk om het virus lokaal onder controle te houden, in no-time verspreidde het zich over de wereld.”

Nederland gaat behoorlijk ver om exotische muggen buiten de deur te houden, zegt Braks. “Zodra er een tijgermug wordt ontdekt, belt de NVWA in een straal van 200 meter bij alle huizen aan en verwijdert in alle tuinen mogelijke broedplaatsen voor muggen. Maar uiteindelijk zullen we de strijd tegen de tijgermug verliezen, omdat ze zich in rap tempo in de rest van Europa verspreiden. Muggen zijn geen ijsberen, die je makkelijk kunt uitroeien. Ze zijn gemaakt om zich razendsnel voort te planten: elke twee dagen leggen ze tot wel tweehonderd eitjes.”

Klamboes en Deet

Betekent het dat we ook in Nederland moeten leren leven met maatregelen die we alleen tijdens vakanties in de tropen nemen, zoals klamboes, bedekkende kleding en Deet? Zo’n vaart zal het niet lopen, denkt Braks. “De kans dat je een ziekte als knokkelkoorts oploopt, zal hier klein blijven. Het risico dat je de ziekte van Lyme oploopt door een tekenbeet in het bos, is vele malen groter.”

Bij Jorgen, die met westnijlkoorts in het ziekenhuis belandde, duurde het weken voordat de ziekte werd ontdekt. Daar moet verandering in komen, zegt Reusken. “Het is belangrijk dat artsen en patiënten zich ook hier bewust worden van het toenemende risico op door muggen overdraagbare infecties. Als iemand terugkeert van vakantie uit Zuid-Frankrijk met symptomen, denken artsen nu niet aan knokkelkoorts, terwijl de ziekte daar steeds vaker voorkomt. En patiënten moeten zelf ook aangeven bij de dokter: ik ben drie dagen geleden lekgeprikt door muggen, kan er een verband zijn?”

De mug. Over steekmuggen en de verspreiding van ziekten. Beeld
De mug. Over steekmuggen en de verspreiding van ziekten.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden