PlusNieuws

Toenemend geweld in vliegtuigen: bonden eisen vliegverbod voor onruststokers

Nu er weer volop gevlogen kan worden, neemt het aantal ruzies in vliegtuigen zo snel toe dat luchtvaartinspectie ILT de noodklok luidt. Vakbonden en KLM eisen nu algehele vliegverboden voor onruststokers. KLM wil alvast zulke gegevens uitwisselen met andere Nederlandse maatschappijen.

Herman Stil
Het aantal incidenten in vliegtuigen is sterk gestegen vanwege de plicht om mondkapjes aan boord te dragen.  Personen op de foto hebben geen relatie met dat onderwerp. Beeld ANP
Het aantal incidenten in vliegtuigen is sterk gestegen vanwege de plicht om mondkapjes aan boord te dragen. Personen op de foto hebben geen relatie met dat onderwerp.Beeld ANP

Terwijl in coronatijd veel minder wordt gevlogen, neemt het aantal gevallen van woede in de lucht sterk toe. Afgelopen juni was er gemiddeld 2,5 keer per dag een incident in een Nederlands vliegtuig waarbij een reiziger zich misdroeg tegenover medereizigers, bemanning of marechaussee.

Sinds januari is het aantal gevallen, afgezet tegen het aantal vluchten, 20 procent toegenomen. Van de 282 gevallen die luchtvaartinspectie ILT tussen januari en juli registreerde, had ruim de helft te maken met de verplichte coronamaatregelen aan boord. Daarna is overmatig alcoholgebruik de belangrijkste oorzaak van onhandelbare passagiers.

Ook vorig jaar explodeerde het aantal vlieghufters toen reismaatregelen werden versoepeld. De vrees is nu dat de huidige vakantiemaand het dieptepunt van augustus 2020 zal overtreffen. Toen legde ILT voor het eerst sinds de registratie begon meer dan 200 incidenten vast.

Politieagent

De inspectie maakt zich zorgen over de veiligheid aan boord. “Het wangedrag van passagiers kan cabinepersoneel hinderen in hun werk. Ook kan bemanning zich daardoor onveilig voelen. In uitzonderlijke gevallen moet een vliegtuig uitwijken of terugvliegen.”

Voor bemanningen is de grens bereikt. “Het werken aan boord is tijdens corona volledig veranderd,” zegt Birte Nelen van vakbond FNV Cabine. “Cabinepersoneel is verantwoordelijk voor veiligheid en service, maar voelt zich nu vooral politieagent.”

“Je moet de hele tijd kijken of passagiers een mondkapje op hebben,” zegt Chris van Elswijk, naast senior purser bij KLM voorzitter van cabinebond VNC. “Het gaat om hún gezondheid en die van ons. Aan boord kun je geen 1,5 meter afstand houden, dus moet het mondkapje op. Dat zijn de richtlijnen van de overheid, niet van ons. Het geeft extra werkdruk om steeds weer mensen aan te spreken. Een enkele keer weigeren mensen. En soms loopt het zo uit de hand dat mensen van boord gehaald moeten worden.”

No-flylijst

Maatschappijen kunnen onruststokers via een ‘no-flylijst’ van hun vluchten weren. “We beschikken over een lijst met passagiers die zich in het verleden misdragen hebben,” zegt een woordvoerder van KLM. “Passagiers die zich agressief gedragen, lopen de kans dat ze niet, of alleen onder strikte voorwaarden met ons mogen vliegen.”

Maar dat is een wassen neus. “Ons is al jaren een doorn in het oog dat mensen die bij de ene maatschappij op de zwarte lijst komen vrolijk kunnen doorvliegen met andere maatschappijen,” zegt FNV-bestuurder Nelen. “Een vliegverbod mag volgens de Europese privacyregels niet worden uitgewisseld.”

Belachelijk, vindt Van Elswijk. “De regering moet uitwisseling van gegevens mogelijk maken. Dat proberen we al heel lang in Den Haag en Brussel voor elkaar te krijgen.” Formeel mag KLM zulke gegevens niet eens delen met dochtermaatschappij Transavia.

KLM maakt zich al sinds 2017 hard voor uitwisseling van gegevens over vlieghufters. De maatschappij zegt nu een aanvraag bij privacytoezichthouder AP voor te bereiden, zodat informatie in ieder geval met Transavia kan worden gedeeld. Samenwerking met andere Nederlandse maatschappijen (TUI en Corendon) zit niet in die plannen.

Uitwisseling met buitenlandse maatschappijen ligt lastiger (zie kader). “De privacywetgeving maakt het luchtvaartmaatschappijen zeer lastig om zulke lijsten onderling te delen,” aldus de KLM-woordvoerder. “We zijn voorstander van uitwisseling, in het belang van de veiligheid van passagiers en medewerkers. Het liefst in internationaal verband.”

35.000 dollar boete

Ook is onduidelijk welke straffen staan op wangedrag aan boord. In de VS, waar het aantal incidenten ook sterk stijgt, is de maximumboete voor misdragingen onlangs verhoogd naar 35.000 dollar. “In Nederland staat er eigenlijk geen boete op,” zegt Van Elswijk. “Als wij een incident melden, gebeurt er verder niks mee.”

De marechaussee moest vorig jaar in 101 gevallen ingrijpen na ophef aan boord. Alleen als een reiziger geweld heeft gebruikt, wordt proces-verbaal opgemaakt. In andere gevallen moet de bemanning aangifte doen. Tot rechtszaken komt het zelden. “Er moeten duidelijker richtlijnen vanuit de overheid komen wat er gebeurt als men zich niet aan de regels houdt,” zegt Nelen. “De straf moet impact hebben.”

“Ik vraag me oprecht af of dit helemaal uit te bannen is,” aldus Van Elswijk. “Het is ook een maatschappelijk verschijnsel.”

Zwarte lijst

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) die in Nederland toezicht houdt op de naleving van privacyregels, heeft nooit een aanvraag van KLM of andere luchtvaartmaatschappijen gekregen voor het uitwisselen van zwarte lijsten met vlieghufters.

En dat terwijl het delen van zwarte lijsten onder strenge voorwaarden best mogelijk is. “We hebben dat onlangs toegestaan in de horeca en detailhandel, voor bezoekverboden aan uitgaansgebieden en winkelcentra,” zegt een woordvoerder van de toezichthouder. In onder meer de supermarktbranche worden zwarte lijsten (voor onbetrouwbaar personeel) al jaren met goedkeuring van de toezichthouder worden uitgewisseld.

“Als je zo’n lijst wilt delen, zeker als het gaat om strafrechtelijke gegevens als er bijvoorbeeld geweld is gebruikt, moet je een vergunning bij ons aanvragen,” aldus de zegsman. De AP beoordeelt dan of de opzet voldoet aan de privacyregels en houdt toezicht op de naleving

“Met gegevens over misdragingen moet je zeer zorgvuldig omgaan. Niet alleen dient de privacy van mensen gewaarborgd te worden, er moet ook duidelijk zijn hoe wordt voorkomen dat mensen ten onrechte op zo’n lijst komen. In de toeslagenaffaire hebben we gezien hoe vreselijk mis het kan gaan als iemand te boek komt te staan als fraudeur. Daarom zijn de regels rond zwarte lijsten zeer strikt.”

Zo'n vergunning geldt alleen binnen Nederland. “In andere Europese landen is het vaak niet toegestaan om een zwarte lijst met strafrechtelijke gegevens te delen.” Die praktijk veranderen, is volgens de Autoriteit aan regeringen en de Europese Commissie.

Met landen waar de privacy volgens de AP onvoldoende is gewaarborgd, zoals de VS en China, is uitwisseling in principe niet toegestaan. Dat is pikant, omdat KLM intensief samenwerkt met partners uit Amerika (Delta Air Lines), China (China Eastern, China Southern, Xiamen Airlines) en daarmee zelfs gezamenlijke vluchten uitvoert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden