PlusExclusief

Tienduizenden zijn reuk en smaak kwijt, ook ná corona: ‘Zou zelfs poepluiers weer met liefde ruiken’

Door corona hebben tienduizenden Nederlanders ervaren hoe het is om van de ene op de andere dag niks meer te ruiken. Een deel ruikt nog steeds niets, of ervaart de geur van vers brood ineens als die van braaksel. ‘Het vervelende is dat we niet weten of het overgaat en wanneer.’

Annemieke van Dongen
Siep Tolsma (14) doet reuktraining met etherische olie en een app. ‘Brood, avondeten, koek: het stinkt naar zwavel, rotte eieren, overgeefsel.’ Beeld Marlies Wessels
Siep Tolsma (14) doet reuktraining met etherische olie en een app. ‘Brood, avondeten, koek: het stinkt naar zwavel, rotte eieren, overgeefsel.’Beeld Marlies Wessels

Ook de mildere omikronvariant van het coronavirus blijkt bij een aanzienlijke groep mensen reuk- en smaakverlies te veroorzaken. De eerste studies uit het buitenland suggereren dat minimaal een op de acht met omikron besmette mensen kampt met reuk- en smaakverlies. Bij de deltavariant ging het om twee op de drie besmette personen, bij het oorspronkelijke virus liepen de schattingen uiteen van 60 tot 90 procent. Exacte cijfers ontbreken, omdat de symptomen van mensen die positief testen op het coronavirus niet worden geregistreerd.

“Het percentage besmette mensen dat nu te maken krijgt met reuk- en smaakverlies lijkt lager dan bij de eerdere varianten, maar daar staat tegenover dat veel meer mensen met omikron zijn besmet,” zegt kno-arts Digna Kamalski van het UMC Utrecht, die een onderzoek leidt naar reuk- en smaakverlies als gevolg van corona. “Daarom heb je het toch over enorme aantallen.’’

‘Opeens stinkt je kind’

In totaal hebben zeker zes miljoen Nederlanders inmiddels corona gehad. Van de mensen die tijdens eerdere coronagolven hun reuk en smaak verloren, is 90 procent binnen vier weken hersteld. Een op de tien houdt langdurig klachten. “Onderzoek op populatieniveau is niet gedaan, maar inmiddels gaat het zeker om vele tienduizenden mensen die kampen met langdurig reukverlies,” zegt Kamalski.

“Het vervelende is dat we niet weten of het overgaat en wanneer. Voor veel mensen heeft dat verlies grote impact, op veel facetten van hun leven. Niet alleen op eetgedrag. Reuk is ook belangrijk om gevaar te signaleren: brand, chemische stoffen, bedorven voedsel. Patiënten zijn vaak onzeker, omdat ze hun eigen lichaam niet meer ruiken. Ook heeft het gevolgen voor emotionele verbintenissen: je partner of kinderen ruiken geeft een basale vorm van veiligheid en vertrouwen.”

Naar schatting de helft van de patiënten met langdurige reukklachten heeft last van geurvervorming (parosmie). Kamalski: “Een hele nare aandoening. Vaak komt er een vieze geur bij. Zelfs het bolletje van je kind stinkt dan ineens.”

Niets ruiken is een handicap

Haar zoontje was pas een paar maanden oud toen Chantal Bos (34) uit Assen in december 2020 corona kreeg en haar reukvermogen kwijtraakte. “Het ergste vind ik dat ik die fijne babygeur niet meer heb mogen ruiken. Als ik mensen vertel dat mijn reuk niet meer werkt, zeggen ze vaak: ‘Ah, dan ruik je ook die vieze poepluiers niet meer!’ Bloedirritant. Want ik ruik dus ook niet wanneer ik mijn zoontje moet verschonen. Simpel genieten van lekker eten is er niet meer bij. Waarom zou ik nog uit eten gaan? Ik kan niet eens meer aan een pak melk ruiken om te checken of het nog goed is.”

Inmiddels ruikt ze wel weer iets, maar de geuren kloppen niet meer. “Koffie vond ik altijd heerlijk, maar nu ruikt het even chemisch als nagellak. Na veertien maanden zou ik zelfs poepluiers weer met liefde ruiken.’’

Mensen die hun reukvermogen kwijtraken, ervaren dat als handicap, zegt Elbrich Postma, neurobioloog bij het reuk- en smaakcentrum van ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede. “Niet alleen genieten ze niet meer van eten, waardoor het lastig kan zijn om gezond te blijven eten en op gewicht te blijven, het kan ook zorgen voor gevaarlijke situaties. Je ruikt het niet als je per ongeluk een pannenlap op een gaspit legt.”

Knettergek van het koffieapparaat

Mensen vinden het vaak lastig om te leren leven met reukverlies, blijkt uit onderzoek. Mede doordat het zo onzichtbaar is, zegt kno-arts Digna Kamalski van het UMC Utrecht. “Als je niets ziet, ben je blind, als je niets hoort ben je doof. Maar voor het verlies van je reuk, ook een belangrijk zintuig, bestaat in de volksmond niet eens een woord. Mensen kunnen zich er iets bij voorstellen hoe het is om niets te zien of horen, we hebben allemaal wel eens een blinddoek op gehad. Bij reuk geldt: je weet pas wat je mist, als het er niet meer is.”

Door corona hebben veel mensen ervaren hoe het is om van de ene op de andere dag ineens niets meer te ruiken. “Voor corona was de reukzin de Assepoester onder de zintuigen. Daar komt verandering in nu er in korte tijd zoveel mensen bij komen met deze handicap,” zegt Kirsten Jaarsma, voorzitter van patiëntenvereniging Reuksmaakstoornis.nl, die zelf haar reuk tien jaar geleden verloor door hersenletsel na een val van de trap. “De tijd van schouderophalen is voorbij.”

Veel coronapatiënten met langdurig reukverlies hebben dus ook last van parosmie, oftewel reukvervorming. Normale dingen ruiken voor hen vaak ineens vies: chemisch, naar verrotting of een soort brandlucht. “Een hele heftige aandoening’’, zegt Jaarsma. “Voor sommige patiënten heeft zelfs hun eigen lichaam of dat van hun partner ineens een zure zweetlucht. Ik ken patiënten die drie keer per dag douchen omdat ze zo onzeker zijn geworden over hun eigen lichaamsgeur. Voor sommige mensen ruikt koek naar poep en andersom. Anderen zetten hun koffieapparaat in de garage omdat de geur ze knettergek maakt.”

Hopen op een medicijn

Wat het coronavirus precies aanricht in het reukorgaan, is niet duidelijk. “We weten dat het virus op steuncellen in de neus gaat zitten die zorgen dat de geurreceptoren normaal hun werk kunnen doen. Zodra het virus daar weg is, krijgen de meeste mensen hun reuk terug. Bij 90 procent binnen vier weken,” zegt Postma, coördinator van onderzoek naar reukverlies als gevolg van corona. “Maar hoe het komt dat sommige mensen twee jaar na hun besmetting nog steeds niks ruiken, of last hebben van vervormde geuren, onderzoeken we nog. Voor die mensen hebben we helaas de minste antwoorden.”

Een werkend medicijn is er nog niet. Het UMC Utrecht heeft hoge verwachtingen van prednisolon, een sterke ontstekingsremmer. “Wij denken dat ontsteking rondom de reukzenuw een belangrijke rol speelt bij de aanhoudende klachten. Dat onderzoeken we nu bij patiënten die corona hebben gehad,” stelt Kamalski. De resultaten worden komende zomer verwacht.

Reuktraining

Artsen adviseren reuktraining aan mensen die vier weken na een corona-infectie nog steeds niet goed ruiken. Twee keer per dag ruiken zij twintig seconden aan verschillende geurflesjes. Een soort fysiotherapie voor de neus. De kunst is om dat een half jaar vol te houden, zegt Jaarsma. “Zelfs als je niets ruikt. Uit MRI-scans blijkt dat ook mensen die niets ruiken vaak nog wel hersenactiviteit vertonen in het gebied dat over geur gaat. Daarom adviseren we ook om de hele dag door bewust te ruiken aan alledaagse, bekende geuren: pindakaas, pizza, lavendel. Zo train je je reukorgaan om prikkels weer goed te vertalen naar de hersenen.”

Daarnaast adviseren artsen om met smaken en texturen te experimenteren. “We zien dat veel mensen met smaak- en reukverlies het lastig vinden om op gewicht te blijven. Het is belangrijk om gezond te blijven eten,” zegt Postma.

Kirsten Jaarsma heeft daar zelf veel baat bij gehad. “Hutspot is voor mij oranje blubber, daar beleef ik geen enkel plezier aan. Voor mij werkt het om er bijvoorbeeld knapperige spruitjes en scherpe mierikswortel aan toe te voegen. Smaak wordt voor een groot deel waargenomen door je neus. Als dat wegvalt, houd je je tong en mondgevoel over. Daar kun je mee experimenteren. Focus op wat wel werkt.”

‘Ik wil weer gewoon mee kunnen eten’

Voor Siep Tolsma (14) uit Almere smaakt alles vies, vloeibare kunstvoeding houdt haar op de been. “In september kreeg ik corona. Op school proefde ik m’n broodje salami niet meer. Verder was ik alleen een beetje verkouden. Na vier weken kwamen m’n smaak en reuk weer terug, maar in november kreeg ik ineens last van rare geur. Brood, avondeten, koek: het stinkt naar zwavel, rotte eieren, overgeefsel.”

Sindsdien leeft Siep op witte kaastosti’s zonder korstjes – want korstjes smaken naar zwavel – en kale spaghetti met kaas en bietjes. “Terwijl ik kaas voor ik corona kreeg niet eens lekker vond.”

Vitaminepillen konden niet voorkomen dat Siep ondervoed raakte. Door het gebrek aan voedingsstoffen voelde ze zich moe en slap. De huisarts verwees haar door naar een kinderarts, die medische kunstvoeding voorschreef. Ze blijft nu op de been met flesjes Nutridrink. Met haar neus dichtgeknepen en een rietje lukt het wel om die te drinken, vertelt ze. Gelukkig maar, want anders moest ze aan de sondevoeding. Maar leuk is anders. “Het maakt me soms verdrietig. Ik wil weer gewoon mee kunnen eten. En met m’n vrienden naar de supermarkt om een frikandellenbroodje te halen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden