Plus

Tien jaar na de crash van TK 1951: 'Vliegangst heb ik niet'

Tien jaar geleden om 10.26 uur stortte een vliegtuig van Turkish Airlines neer vlak bij Schiphol. Fred Gimpel was erbij en heeft de beelden op zijn netvlies gebrand staan. 'De blik in de ogen van mijn vrouw vergeet ik nooit meer.'

Hulpverleners rond het neergestorte vliegtuig van Turkish Airlines. Beeld Reuters

Zijn vrouw Grada (71) weet er helemaal niets meer van, hijzelf herinnert zich vooral de klap haarscherp. Alsof het vliegtuig 'als een blok' naar beneden viel. Eerst sloeg de staart in de akker, vervolgens kwam de rest van de Boeing met een enorme klap op de grond. "Het bagagerek stortte op het hoofd van mijn vrouw. En ik zag allemaal brokstukken op me afkomen. Het was een ravage, overal lagen onderdelen van plastic en metaal. Er hingen zuurstofmaskers. Achter mij stond nog één stoel, daarachter was het vliegtuig in tweeën gebroken," zegt Fred Gimpel (74).

Hij vertelt het nuchter. Vanuit zijn makkelijke stoel in een woonkamer met plavuizen in Purmerend gaat hij terug naar woensdag 25 februari 2009, 10.26 uur. Vlucht 1951 van Turkish Airlines, rij 25. Vlak voordat het vliegtuig had moeten landen op de Polderbaan stortte het neer in de klei. Van de 135 inzittenden kwamen er negen om het leven.

Grada en Fred woonden toentertijd in Qatar. Ze zaten op de vlucht omdat ze hun kinderen en kleinkinderen wilden verrassen met een onaangekondigd bezoek op het schoolplein. Tijdens de vlucht zaten Fred en Grada zich daarover te verkneukelen. In de buurt van Schiphol keek Fred uit het raam. Dat doet hij altijd. Op zoek naar Purmerend. Maar het lukte Fred niet zich te oriënteren. "Ik zag een snelweg, maar ik wist niet welke. En meteen daarna zei mijn vrouw: 'Ik geloof dat dit niet goed gaat'."

Luttele seconden later raakte het vliegtuig de grond en lag zij over hem heen met een fikse bloedende hoofdwond. Ze was bewusteloos.

"Ze ademde nog wel. Gelukkig, dacht ik, ze leeft nog." Op de stoel naast Grada zat een man van in de dertig. "Hij keek alleen maar voor zich uit. Hij zat daar zo wel tien minuten. Starend. Hij deed niets."

Paniek was er niet
Sowieso was de eerste, allereerste reactie na de klap er een van stilte. "Iedereen die erbij was, heeft het erover: die stilte." Daarna kwamen de stemmen: 'Ga het vliegtuig uit'. Paniek was er niet. Fred probeerde Grada weer bij bewustzijn te krijgen. "Dat lukte. Ze keek me met grote wilde ogen gaan. Die blik vergeet ik nooit meer. De man naast haar staarde nog steeds voor zich uit. Ik zei tegen hem: 'Kom op, we moeten eruit'. Het was net of hij ontwaakte. We hebben mijn vrouw bij de arm genomen en naar buiten gebracht - op veilige afstand van het vliegtuig."

Op tafel in Purmerend ligt een sudokuboekje, geflankeerd door een leesbril. In de keuken pruttelt filterkoffie. Er staat een glazen vaas met dennenappels. En buiten, tegen de schutting, klimt een poes van porselein.

Fred gaat verder. Toen hij Grada naar buiten tilde, waren de hulpdiensten er nog niet. Fred voelde een enorme aandrang om de laatste mensen uit het toestel te halen. Dus ging hij terug het vliegtuig in. Daar trof hij 'een boom van een vent'. Over hem heen lag zijn vrouw.

"Als hij bewoog, kermde ze van de pijn. 'Botbreuken', zei de man. Hij koos ervoor te blijven zitten. Ik zei: 'Je moet mee, straks vliegt het vliegtuig in brand'. Eerst wilde hij niet. 'Laat ons maar'. Maar uiteindelijk hebben we haar samen het gangpad door naar buiten gedragen. Ze kermde wel." Fred valt even stil.

"Later gaf hij mij een dikke zoen. Zo'n grote kerel, hè." Freds ogen worden vochtig. De emotie haal je er na tien jaar nog niet uit.

Geluk gehad
Hij zag mensen met breuken, bloed, angst, pijn en mensen in totale verwarring. In de boerderij waar de slachtoffers werden opgevangen, zag hij een man een koffertje open en dicht doen. Keer op keer. Zijn eigen vrouw dacht in de hulpverleners en slachtoffers oud-klasgenoten en mensen van de handbalclub te herkennen.

"Ik maakte me grote zorgen, maar werd gerustgesteld door een verpleegkundige: 'Dat komt goed, meneer. Het is een normale reactie'." Fred beseft dat hij geluk heeft gehad. "Soms spreek ik nog mensen die erbij waren. Dan hoor ik dat ze nog last hebben. Psychisch, maar veel van hen hebben ook rugpijn."

Ja, al met al is een traumatische ervaring, zegt Fred. Maar nee, zij hebben er niks aan overgehouden. Bij Grada is de hele gebeurtenis uit haar herinnering gewist en dat vindt zij maar goed ook. En Fred kan de film zo weer afspelen, maar behalve de eerste dagen heeft hij er geen nare herbelevingen of nachtmerries aan overgehouden. "Ik denk er vrijwel nooit aan. Geen vliegangst, niks. Het is gebeurd, en dat is het."

Fred Gimpel Beeld Daniel Cohen

Klachten na crash

Herbelevingen, concentratieproblemen, prikkelbaarheid, slapeloosheid, nachtmerries, het meemaken van een ingrijpende gebeurtenis geeft klachten. De één is er na een paar weken vanaf, de ander heeft er een leven lang last van.

Hoe kan dat? Dat is niet helemaal duidelijk, zegt Arnold van Emmerik, traumadeskundige bij de Universiteit van Amsterdam. "Maar uit onderzoek zijn wel een aantal risicofactoren naar voren gekomen voor een posttraumatische stressstoornis (PTSS) of klachten die daarbij horen." Het gebrek aan steun van familie en vrienden is een factor. Hulp en steun, een gesprek, een lift naar het ziekenhuis, iemand die boodschappen doet, het helpt allemaal bij de verwerking.

Van Emmerik geeft een voorbeeld van hoe zoiets werkt. Denk aan iemand met vliegangst. Als iemand zich na een vliegtuigcrash voorneemt om niet meer te gaan vliegen, is dat schadelijk. "Want dan kan hij zich niet corrigeren in de gedachte dat het heel erg gevaarlijk is om te gaan vliegen. Iemand moet dus weer gaan vliegen. En vrienden kunnen je daarin aansporen."

Een tweede risicofactor: bovenop de traumatische ervaring nog meer stressgevers - financiële malaise, relatieproblemen, maar ook bijvoorbeeld de zorg voor kinderen. "Het zou kunnen betekenen dat iemand niet aan verwerken toekomt." Een andere voorspeller is wanneer iemand dissociatieve klachten heeft, zoals vergeetachtigheid, een afwezig gevoel. "Het gevoel dat hij van buiten zichzelf naar zichzelf kijkt."

Na 3,5 jaar bleek een groot deel van de slachtoffers van de ramp met het toestel van Turkish Airlines nog altijd veel last te hebben van psychische klachten, bleek uit onderzoek van de Veiligheidsregio Kennemerland en de Vrije Universiteit Amsterdam.

Van de inzittenden had 13 procent na 3,5 jaar vermoedelijk een posttraumatische stressstoornis (het landelijk gemiddelde is 2 tot 3 procent), 22 procent had depressieve klachten en 43 procent een vliegfobie. Behandeling met EMDR en cognitieve therapie moet ervoor zorgen dat de klachten afnemen. Maar dan nog kunnen de problemen terugkomen.

Bijvoorbeeld wanneer er weer aandacht voor is. "De crash is nu tien jaar geleden. Het staat weer in de krant en het komt op televisie. Dat kan een 'anniversary reaction' geven, een opleving van de klachten. Dat is een bekend verschijnsel. Maar dat is tijdelijk. Gelukkig herstellen de meeste mensen heel gunstig, zelfs van zoiets als een vliegtuigcrash."

De feiten

- Op woensdag 25 februari 2009 stort een Boeing 737 van Turkish Airlines neer in een akker vlak bij Schiphol.

- Van de 135 inzittenden kwamen vijf passagiers en vier bemanningsleden om het leven en raakten 117 passagiers en drie bemanningsleden gewond.

- Een belangrijke aanjager voor het ongeluk bleek een defecte hoogtemeter.

- Het Openbaar Ministerie (OM) besloot in 2012 geen strafrechtelijke vervolging in te stellen. Het OM heeft onderzocht of iemand iets strafbaars heeft gedaan bij de crash. Er is onder meer gekeken naar de rol van de piloten (die bij de crash zijn overleden), vliegtuigbouwer Boeing en de luchtverkeersleiding.

- Vliegtuigbouwer Boeing heeft de slachtoffers een schadevergoeding uitgekeerd. De bedragen zijn geheimgehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden