PlusInterview

Tennet-ceo Manon van Beek: ‘Ik kijk naar wat allemaal wél kan’

Grote belangen, groot geld, veel werknemers: wat drijft topbestuurders? Het succes is voor hen, maar ook de tegenslagen in crisistijd. Tennet-ceo Manon van Beek (50) wil aanjager zijn van de Europese energietransitie. ‘Ik wil mezelf in het diepe gooien, elke dag opnieuw.’

Manon van Beek. Beeld Frank Ruiter
Manon van Beek.Beeld Frank Ruiter

Hoe vertelt u op een feestje wat u doet?

“Tennet faciliteert de stroom op de Europese energiemarkt: we transporteren elektriciteit via hoogspanningslijnen en ondergrondse kabels. En we zorgen ervoor dat vraag en aanbod op het netwerk met elkaar in balans zijn.”

En dan snappen mensen wat u doet?

“Ik begrijp dat het ingewikkeld klinkt. Je moet het zo zien: wij leggen de snelwegen aan waarover stroom wordt getransporteerd van bijvoorbeeld een windmolenpark in de Noordzee naar een producent in Amsterdam. Met meer dan 23.000 kilometer aan hoogspanningsverbindingen steken wij de grenzen over en verbinden we landen met elkaar. Het vraag-en-aanbodspel is daarin essentieel. Om het elektriciteitsnet te balanceren moet de frequentie continu nabij de 50 hertz zijn. Als er onverwacht productie wegvalt of er is een teveel aan stroom dan krijg je afwijkende frequenties: dan kunnen er delen of hele netwerken uitvallen. Het rampscenario is een black-out. Een paar weken geleden is er een frequentiedip geweest in Oost-Europa. Maar daar hebben jullie gelukkig niets van gemerkt want wij grijpen op tijd in.”

Hoe grijpt u dan in?

“Wij hebben controlecentra van waaruit we dag en nacht de situatie monitoren. Elke vier seconden balanceren we het net. Een boel van die processen zijn geautomatiseerd. Maar als er iets mis dreigt te gaan, springt een scherm op geel en worden onze mensen gealarmeerd.”

Dat lijkt me geen klus die je thuis kan doen.

“Nee, thuiswerken is er voor deze mensen niet bij. We hebben maar een paar honderd mensen die deze stations kunnen bemannen. Het kost jaren om zo’n persoon op te leiden. We doen er alles aan om onze mensen gezond te houden: afstand, mondkapjes, vaste teams. Gelukkig hebben we nog nauwelijks coronagevallen gehad.”

Manon van Beek maakte bewust de overstap van een beursgenoteerd bedrijf aan de Zuid­as (Accenture) naar de Nederlands-Duitse hoogspanningsnetbeheerder Tennet. Het tweede deel van haar carrière wil ze iets doen waarmee ze maatschappelijke impact heeft. Nu, op haar vijftigste, zit ze een vierkoppige directie en een 22-koppig team voor en stuurt ze meer dan 5000 collega’s aan.

Onder druk van de klimaatdoelen moet Tennet de komende jaren alles inzetten op innovatie. Dat vraagt om grote investeringen. Om alles voor elkaar te krijgen, wordt misschien ook de Duitse overheid aandeelhouder. Van Beek wil de aanjager van de Europese energietransitie zijn. Een enorme klus, maar daar ligt ze niet wakker van. Opgegroeid in een middenstandsgezin in Brabant leerde ze al jong dat hard werken de norm is. In haar huidige functie maakt ze soms dagen van twaalf uur, maar volgens haar is er altijd tijd over om zich in te zetten voor een goed doel, of preciezer: voor diverse goede doelen. Zo is ze actief bij Vluchtelingentalent, Kanker.nl en de stichting Giving Back.

Haar Italiaanse man staat net even anders in het leven. Waar hij op geleide van het weer bepaalt wat hij die dag gaat doen, heeft zij de hele week al vooruit gepland. Ze wonen met hun twee kinderen van 13 en 16 in Naarden.

Bijna iedereen heeft personeel moeten laten gaan door de crisis, u heeft afgelopen jaar 800 mensen aangenomen. Hoe kon dat?

“Covid 19 heeft ons weinig geraakt, we hebben geen problemen met liquiditeit en onze projecten zijn weliswaar met heel veel extra maatregelen omgeven maar alles gaat gewoon door. Ik vond afgelopen jaar wel superintensief. De vermoeidheid slaat soms toe, dan moet je oppassen dat je niet de verkeerde kant van leiderschap te zien krijgt. Tegelijk zie ik ook kansen. We nemen mensen aan uit andere sectoren, zoals een jongen die eerst geluidstechnicus was bij Mojo. Hij werkt nu als technicus op een hoogspanningsstation. Thuiswerken biedt ook perspectief. Zo kunnen we bijvoorbeeld mensen werven uit andere landen in Europa.”

Tennet gaat de komende jaren 4 tot 5 miljard euro per jaar investeren. Waarom is dat nodig?

“We móeten in Europa naar een duurzaam energiesysteem. Bij het klimaatakkoord van Parijs staat niet ‘als het haalbaar of betaalbaar is’. Het gaat echt over moeten. We zetten al hele goede stappen, samen met de Duitse en Deense overheid denken we na over hoe we de Noordzee beter kunnen gebruiken om energie op te wekken. We zijn nu heel druk om in Nederland iets meer dan 11 gigawatt energie aan te sluiten, vanuit offshore locaties. Daarmee kan je meer dan tien miljoen huishoudens van duurzame energie voorzien.”

“Eurocommissaris Frans Timmermans heeft gezegd dat de potentie van de Noordzee bijna 300 gigawatt is. Daarmee kun je bijna de helft van Europa voorzien. Als dat zo is, moet je op een andere manier gaan denken. Het vervoeren van energie over veel grotere afstanden en gebieden vraagt om aanpassing van de regulering. Maar ook om aanpassing van het net. En het vraagt om opslagcapaciteit.”

Wat zou u doen als u een toverstafje had?

“Uiteindelijk zit de crux erin hoe we de industrie meekrijgen. Meer dan de helft van de energie die in Nederland verbruikt wordt, gaat naar de industrie. Het is aan hen om de transitie te maken naar andersoortige energie. De klimaatambities zijn zo groot: dat vraagt om een andere manier van denken. Daarnaast is Europese samenwerking cruciaal. Het waait altijd wel ergens in Europa: wij profiteren van Italiaanse zonne-energie en het Zuiden van windenergie van onze Noordzee.”

Wat is uw grootste uitdaging daarin?

“Het probleem met groene energie is dat het niet zo makkelijk stuurbaar is. Als het hard waait, is er veel windenergie. Als de zon schijnt, hebben we veel invoeding van zonne-energie, maar er is niet altijd zo veel nodig op dat moment. De industrie zou aanbodgestuurder kunnen werken. Vroeger ging je als molenaar ook pas malen als de wind woei.”

Maar de industrie kan moeilijk wachten tot de wind waait.

“De uitdaging is dan ook om manieren te bedenken om energie op te slaan. Dat is niet zo makkelijk. We kijken nu naar het omzetten van elektriciteit in waterstof, waterstof kun je makkelijker opslaan.”

Moet u niet eens met Elon Musk praten?

“Ik heb ooit in een interview gezegd dat ik hem wilde ontmoeten. De directeur van Tesla in Nederland las dat en regelde een ontmoeting. Ik heb een kwartier met hem gesproken, bij de Teslafabriek en het delivery center in Tilburg.”

Waar praatte u over?

“Over zijn visie op mobiliteit en de toekomst van het energiesysteem.”

Kunt u dat iets concreter maken?

“Het idee om extra energie op te slaan in de accu’s van auto’s is daar besproken. We werken dat nu uit in een internationaal consortium, Equigy. Als Tennet in staat zou zijn om af en toe te kunnen zeggen: mag ik even wat stroom in jouw batterij plaatsen? Of, mag ik er wat uithalen? Met een paar miljoen auto’s kun je het net goed helpen balanceren.”

En als ik dan met mijn elektrische auto weg wil, kan het zijn dat hij ineens leeggetrokken is door Tennet?

“Je moet daar als eigenaar wel toestemming voor geven. Maar hoe vaak staan die auto’s niet stil? Nu wel 24 uur per dag. Dan kun je er als eigenaar ook nog wat op verdienen. Wij doen het not for profit, not for loss. Voor mijn part gaat Albert Heijn het als product verkopen.”

Hoeveel procent komt momenteel van duurzame energiebronnen?

“In Nederland tussen de dertig en veertig procent. In Duitsland rond de vijftig procent. Zij lopen enorm op ons voor, ze zijn al veel eerder begonnen met de uitstap uit olie en kolen.”

“Ik ben veel in Duitsland. Toen ik hier ging werken, dacht ik: ik moet wel Duits leren spreken. Ik ben naar de nonnen in Vught gegaan. Laatst moest ik een keynote doen op een belangrijke conferentie in Berlijn. Ik dacht: weet je wat, ik doe het in het Duits. Ik wil mezelf in het diepe gooien, elke dag opnieuw. Ik heb samen met mijn lerares de voordracht voorbereid. Het ging heel goed.”

Naast uw baan als ceo zet u zich ook in voor stichtingen en goede doelen waaronder een die talentvolle vluchtelingen aan een baan helpt.

“We hebben bij Tennet ook vluchtelingen aan een baan geholpen. De stichting Rising You helpt vluchtelingen leren klimmen. Letterlijk. Wij zetten die mensen dan weer in om hoogspanningsmasten te beklimmen. Ik heb een passie voor talentontwikkeling. Ik wil mensen helpen het beste uit zichzelf te halen.”

Houdt u niet te veel ballen in de lucht?

“Nee, hoor. Ik heb ooit leren jongleren. Daar legden ze uit dat als je ballen in de lucht moet houden het niet gaat om hoe je de bal vangt, maar hoe je de bal gooit. Een mooie metafoor. Als er bij mij iets misgaat, gooi ik dus niet goed. Dan moet ik hulp inroepen, meer delegeren of beter prioriteren.”

Waaruit bestaat die hulp?

“Ik heb een heel team aan mensen om me heen, zonder hen zou ik het ook niet kunnen. Ik heb zestien jaar au pairs gehad, ik heb een assistente, een chauffeur, mijn ouders helpen, een vriendin helpt af en toe, mijn partner en mijn kinderen. Ik zeg altijd: jullie helpen mij succesvol te zijn. Je kunt in werk niet zeggen: het gaat nu even niet. Dat is net als bij het moederschap. Je hebt die verantwoordelijkheid aangenomen en je kunt niet zeggen: sorry jongens, maar mama heeft haar week niet. Het gaat door.”

Wat vinden uw kinderen daarvan?

“Wisselend. Soms zijn ze boos of verdrietig, andere momenten zijn ze trots. Als de hamster doodgaat en mama is er niet, dan is dat niet leuk. Maar ze zijn nu op een leeftijd dat ik ze af en toe meeneem, dan begrijpen ze beter wat ik doe. Mijn nevenfuncties begrepen ze eerst ook niet. Waarom besteed je al die uren aan nog meer ‘onzin’? Toen ik mijn dochter een keer meenam naar mijn vluchtelingenwerk, zei ze op de terugweg: ‘Jeetje mam wat een mooie dingen doe je, moet je daar niet een boek over schrijven?’ Tegelijk probeer ik hun kritiek wel ter harte te nemen. Als ik thuis ben, probeer ik echt thuis te zijn. Dan gaat mijn telefoon uit.”

En dat lukt?

Eerlijkheidshalve lukt dat niet altijd. Mijn dochter herinnert me er fijntjes aan. ‘Mam?’

Uit wat voor gezin komt u zelf?

“Ik kom uit een katholiek gezin. Ik heb een zus. Mijn ouders hadden een drogisterij, parfumerie. Er moest altijd gewerkt worden. Maar er was ook veel Brabantse gezelligheid. Ik heb een hele fijne jeugd gehad, heel warm, mijn ouders zijn heel betrokken. Nog steeds. Laatst moest ik spreken op een conferentie, dan bellen mijn ouders in om mee te luisteren. Zij willen er ook nog wat van leren.”

En uw man? Bestiert hij ondertussen het huishouden?

“Nee, hij heeft ook een drukke baan. Hij werkt bij Brooks, een sportmerk. Hij overziet daar de IT-werkzaamheden. Ik heb een Italiaanse man die heel anders naar het gezinsleven kijkt. Het gezin komt bij hem op de eerste plaats en het werk is een middel daarvoor. De energietransitie is mijn passie, ik zou bij wijze van spreken ook werken bij Tennet als ik er niets betaald voor zou krijgen.”

Dat klinkt wel heel idealistisch. Heeft u ook slechte eigenschappen?

“Sommige vrienden zullen zeggen: Manon werkt te hard. Daar ben ik het niet mee eens. Je kunt geen tijd verspillen als je doet wat je echt leuk vindt. Mijn grootste imperfectie is mijn perfectionisme. Ik wil het overal goed doen en alles netjes en op orde hebben, ook thuis. En, ik ben niet zo geduldig. Maar je moet in deze sector wel geduld hebben. 2050, dat is de horizon waarop we nu plannen. In het Italiaans zeggen ze dat zo mooi: piano piano si va lontano. Langzaam kom je het verst.”

“Je vraagt naar mijn slechte eigenschappen, maar ik kan ook wel wat zeggen over mijn goede eigenschappen. Ik ben een optimist. Ik kijk naar wat allemaal wel kan. Normaal zat ik uren in de auto. Nu zit ik thuis en kan ik tussen de middag met mijn dochter lunchen of even de hond uitlaten. Dat is ook veel waard.”

Heeft u ook hobby’s?

“Ontspanning vind ik als ik alleen ben. Naast dat extroverte heb ik ook een introverte kant die gedijt bij rust. Ik besteed bewust heel veel tijd aan heel weinig vrienden. Ik wandel graag. Ik maak met mijn beste vriendin elke zondagochtend een uitgebreide wandeling. Verder schilder ik portretten of stillevens. Ik geef ook graag cadeautjes, dus ik schilder vaak voor anderen.”

Het klinkt alsof het u vooral voor de wind gaat. Maar u heeft vast ook moeilijke momenten gekend in uw leven?

“In mijn propedeusejaar is mijn vriendin met wie ik studeerde overleden aan kanker. Dat leert je op jonge leeftijd dat het leven kort is. Zo’n gebeurtenis stuurt je ambitie: ik wil alles uit het leven halen. En wat ik doe, moet echt nut hebben.”

Never take more than you give, dat is het adagium waarnaar ik probeer te leven.”

Cv

Geboren 10 december 1970, ‘s-Hertogenbosch

Opleiding Gymnasium bèta, bedrijfskundige economie

Functie(s) Bestuursvoorzitter/ceo Tennet, daarnaast voorzitter Raad van Toezicht van stichtingen Refugee Talent Hub, Giving Back en Kanker.nl

Omzet 4,2 miljard euro (2019)

Winst 409 miljoen euro (2019)

Aantal medewerkers Ruim 5000

Aan de top

In deze interviewreeks laat Het Parool ondernemers en bestuurders van grote bedrijven en instellingen aan het woord over hun invloed en verantwoordelijkheid – ook in crisistijd. Dit is deel 12. Volgende week: directeur van het Nederlandse Rode Kruis Marieke van Schaik.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden