Storm van kritiek op cultuurminister: ‘Zonder kunstenaars geen kunst’

De cultuursector is teleurgesteld in het kabinet. De 300 miljoen euro steun is te weinig en het geld wordt verkeerd verdeeld. ‘De urgentie ontbreekt simpelweg bij de minister.’

Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.Beeld ANP

“Dit pakket heeft vooral als doel instellingen te steunen die essentieel zijn voor de sector als geheel,” stelde minister Ingrid van Engelshoven (Cultuur) woensdag. “Door juist deze cruciale culturele organisaties nu te steunen, kunnen zij er na de crisis voor zorgen dat de opdrachtenstroom, ook richting zzp’ers, weer op gang komt.”

Maar nu barst een storm van kritiek los op deze plannen. Vooral de kleinere instellingen en particuliere kunstenaars zouden de dupe worden. Ook de niet-gesubsidieerde instellingen belanden met het huidige steunpakket in de kou, klinkt het.

Lenen

Grote producenten als Stage Entertainment, Senf, Hans Cornelissen en Rick Engelkes, goed voor bijna driekwart van alle theatervoorstellingen, kunnen nauwelijks aanspraak maken op de regeling. Zij kunnen wat geld lenen van de overheid, maar weten niet of ze volgend seizoen wel kunnen spelen in zalen om het geleende geld terug te verdienen.

“Uit de plannen van het ministerie en minister Van Engelshoven blijkt weinig kennis van problemen van het deel van de cultuursector dat niet gesubsidieerd wordt,” stelt voorzitter Boris van der Ham van de Vereniging Vrije Theater Producenten (VVTP). “De geboden kredietmogelijkheid is veel te gering.” 

Urgentie

Ook kunstenaars zelf zijn teleurgesteld, met name in de minister, die volgens hen de prioriteiten niet op een rijtje heeft. Zo ook Tinkebell, pseudoniem van Katinka Simonse. “De afgelopen jaren is er al heel veel bezuinigd op de cultuursector. En nu krijgt bijvoorbeeld de land- en tuinbouwsector 650 miljoen, terwijl deze sector niet eens helemaal stilligt. In de kunstsector werken bovendien veel meer mensen. Kunstmakers zijn de slechtst betaalde groep in Nederland. Veel kunstenaars leven al onder het sociaal minimum, en dat was al voor corona.”

De urgentie bij cultuurminister Ingrid van Engelshoven ontbreekt simpelweg, aldus Tinkebell. “Het belangrijkste is dat wij een minister hebben die er voor ons is. Als zelfs zij niet in woorden en daden duidelijk maakt hoe urgent het is, dan ziet niemand hoe belangrijk het is. Ik hoop dat ze zegt: ‘Ik heb vandaag een kunstwerk besteld,’ gewoon om ons een hart onder de riem te steken. Een slechte vertegenwoordiger.”

De kunstenares houdt het financieel zelf vol tot juni. “Ik heb geen idee wat ik daarna ga doen. Ik hoop dat mensen wat doneren via mijn website. Het ergste is misschien nog wel dat projecten waar ik jarenlang aan heb gewerkt nu in duigen dreigen te vallen.” 

Ook acteur en producent Jon van Eerd plaatste op sociale media een woedende brief na de aankondigingen van Van Engelshoven. ‘Keer op keer wordt de cultuursector neergezet alsof deze volledig ingevuld wordt door de gesubsidieerde gezelschappen en instellingen,’ schrijft de geprezen theatermaker. ‘Steeds weer wordt er afgedwaald naar de grotere gezelschappen en festivals en musea. Maar laten we eerlijk zijn. Het lijkt er niet op dat minister Van Engelshoven ook maar enig idee heeft dat de culturele sector veel omvattender is dan dat.’

De brancheorganisatie voor musea in Nederland, de Museumvereniging, noemt het positief dat Van Engelshoven ‘de noden in de cultuursector erkent’. “Wij waarderen die inzet zeer.” De vereniging wil dat rijk, provincies en gemeenten akkoorden gaan sluiten over steun voor musea, zodat ook regionale en plaatselijke instellingen geholpen worden. 

Daarnaast pleit de Museumvereniging voor kwijtschelden van zes maanden huur en gemeentelijke belastingen en voor een overbruggingsfonds, zodat musea financieel weer op adem kunnen komen. Ook moet het volgens de vereniging financieel aantrekkelijker worden om schenkingen en donaties te doen door de zogeheten Geefwet te verruimen. 

‘Kleinere podia overgeslagen’

Tweede Kamerlid Peter Kwint, woordvoerder cultuur voor de SP, hoopt dat er nog meer geld vrijkomt. “Er wordt alles gedaan om bijvoorbeeld KLM te redden. Terwijl de hele cultuursector maar een derde krijgt van alle inkomsten die zijn misgelopen. En de sector loopt de hele zomer inkomsten mis. Er gaat gewoon te weinig geld naar de cultuursector.”

Ook de verdeling van het geld klopt niet, volgens Kwint. “Bijna alles gaat naar de grootste instellingen in de hoop dat het op die manier bij de kunstmakers terechtkomt. Terwijl de grootste instellingen ook nog huur en dergelijke moeten betalen. Hoeveel komt er dan nog bij de kunstenaar terecht?” vraagt Kwint zich af. “In de cultuursector werken veel freelancers waarvan de inkomsten totaal zijn opgedroogd.”

Kwint pleit voor meer steun aan de kunstmakers en kleinere gezelschappen. “De grote cultuurinstellingen zijn natuurlijk belangrijk. Maar zonder kunstenaars is er geen kunst. Ook de kleine gezelschappen en kleinere poppodia worden nu overgeslagen.”

Verstandig

Kunsthistoricus Wim Pijbes, voormalig directeur van het Rijksuseum, vindt het verstandig om belangrijke culturele instellingen te steunen. “Het is goed dat er steun komt en dat erkend wordt dat de sector onevenredig hard wordt getroffen. Het is bovendien verstandig om het netwerk van cruciale instellingen overeind te houden.”

Maar, zo stelt Pijbes, tegenwoordig directeur van Stichting Droom en Daad: “Het kabinet heeft er lang over gedaan voordat een concrete maatregel werd afgekondigd. Er hadden wat mij betreft eerder bemoedigende woorden kunnen komen. En dat hoeft niet eens van de cultuurminister, maar dat had ook de minister van Financiën kunnen zijn. Net als bij KLM had iemand kunnen zeggen: we steunen het Holland Festival of het Rijksmuseum.”

Of het genoeg is, is niet te zeggen op dit moment, volgens Pijbes. “Niemand weet de precieze schade voor de sector. En het geld is misschien niet eens het belangrijkste. Kunstenaars willen ook een hart onder de riem. Ze voelen zich in de steek gelaten. In Duitsland, bijvoorbeeld, heeft de minister vanaf het eerste moment de steun voor de cultuursector uitgesproken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden