PlusInterview

Stef Blok: ‘Buitenlandse Zaken is geen reisbureau’

Stef Blok, de minister zonder buitenland. Althans, dat buitenland is er wel, maar de VVD’er moet er nu landgenoten uit terughalen en kan er niet naartoe. “Ik stap nu elke avond in mijn eigen bed.”

Minister Stef Blok.Beeld ANP

In een vrijwel lege ANWB Alarmcentrale – de meeste mensen werken thuis – tuurt Stef Blok bedenkelijk naar een digitale landkaart. Nederlanders die in een land zijn gestrand, lichten daar rood op. En opvallend veel plekken kleuren dieprood. “Dit was de situatie voordat we begonnen met repatriëren,” verklaart de directeur van de Alarmcentrale. De minister van Buitenlandse Zaken reageert opgelucht: “Ik dacht al, die mensen in Australië en Nieuw-Zeeland hebben we toch al teruggehaald?”

Blok gaat voor de verandering op werkbezoek in eigen land. De alarmcentrale in Den Haag hielp zijn ministerie samen met drie andere alarmcentrales, de reisbranche en verzekeraars bij de repatriëring van Nederlanders die vanwege de coronacrisis niet naar huis konden. De afgevaardigden van die organisaties houden bij de grote wereldkaart geen rekening met de RIVM-richtlijn om anderhalve meter afstand te houden. Ze verdringen zich bij Blok. Als de fotografen beginnen te klikken, roept de ANWB-persvoorlichter verschrikt: “Afstand houden! Afstand! Voor de foto!”

In totaal vroegen 25.000 Nederlanders om hulp. Er kwamen ook klachten: het terughalen zou te langzaam gaan, mensen kregen bij ambassade of ministerie niemand te pakken, of kregen het idee dat het kabinet niets voor hen deed.

Wat deed die kritiek met u?
“Het is natuurlijk verschrikkelijk als je wekenlang in een vreemd land alleen op je hotelkamer moet zitten. Als je dan in de wacht wordt gezet als je belt, kan ik me voorstellen dat je denkt: denkt er nog iemand aan me? Of als je de moeder bent van een backpacker in Peru en ongerust bent. Ik heb ook meegeluisterd met telefoontjes en hoor ook van onze ambassades dat ze mensen in tranen aan de lijn krijgen, die helemaal in paniek zijn: hoe kom ik hier ooit nog weg?”

Was de kritiek terecht?
“Onze mensen werken keihard, vaak letterlijk dag en nacht. En we hebben inmiddels heel veel mensen naar huis kunnen brengen. Dan zijn ze echt heel dankbaar. Ik ben zelfs op straat aangesproken: ‘Mijn neef komt terug uit Vietnam, bedankt!’ Maar het tempo waarin, dat telt natuurlijk. Buitenlandse Zaken is geen reisbureau.”

Van die 25.000 Nederlanders willen er nu nog 7000 terug naar huis. “Een deel van de mensen die zich hadden gemeld, reageert niet meer,” zegt Blok. “Die hebben er blijkbaar geen behoefte meer aan of hebben zelf hun weg teruggevonden. Op sommige plekken zijn nog steeds lijnvluchten mogelijk.”

Er wordt hard gewerkt om landgenoten terug te krijgen uit India, waar de binnenlandse reisrestricties streng zijn, of van de Filippijnen, waar tussen de verschillende eilanden niet mag worden gereisd. En zo’n 2700 Nederlanders zitten nog altijd vast in Marokko.

Waarom gaat dat nou zo lastig?
“Het is geen typisch Nederlands probleem. Binnen de Europese Unie hebben Frankrijk en Zweden vluchten terug kunnen realiseren. Ook België heeft de grote wens om landgenoten terug te halen. Bij hen is dat helaas nog niet gelukt. Het is mijn inzet om alle Nederlanders uit Marokko terug te halen, maar ik ben er heel blij mee dat zondag een eerste vlucht met schrijnende gevallen kon vertrekken. Daar ben ik het land erkentelijk voor. We hebben de Nederlanders benaderd met de vraag: is er bij u sprake van urgentie?”

En dat was plots bij iedereen het geval?
“Je moet uitgaan van eerlijkheid.’’

Wat heeft u zelf gedaan om Marokko op andere gedachten te brengen?
“Ik heb mijn collega gebeld.”

Die zei nee?
De boodschap was dat de grens is gesloten en het luchtruim dicht. Toen heb ik in overleg met andere Europese landen en de Europese Commissie de route van de schrijnende gevallen genomen, dat is ook de route waarlangs vluchten van andere landen gerealiseerd zijn.”

Lees verder onder de tweet

Liet u vervolgens premier Mark Rutte bellen met de Marokkaanse premier of Willem-Alexander met zijn Marokkaanse collega-koning?
Ik hou het even bij mezelf: ik heb een aantal keren gebeld. Ik heb wel aan de Tweede Kamer aangegeven dat ik geen middel onbenut laat.”

Nederland heeft Marokko eerder aangesproken op het feit dat demonstranten in het Rifgebergte zware straffen kregen. Zegt het land nu: als u een toontje lager zingt over de mensenrechten, kunnen we wel wat regelen?
De gesprekken gaan niet zo van: als jij een vliegtuig met Nederlanders wil, dan wil ik iets anders.”

Nog voordat minister Cora van Nieuwenhuizen en staatssecretaris Stientje van Veldhoven in maart in thuisquarantaine gingen, omdat zij contact hadden gehad met buitenlandse bewindslieden die besmet bleken met corona, was Blok de eerste minister die met het virus te maken kreeg. Tijdens een bezoek aan Iran in februari sprak hij met zijn collega-minister die contact had gehad met iemand die het coronavirus had. Hij kon na overleg met het RIVM gewoon terug naar Nederland. Sinds het staatsbezoek aan Indonesië, dat op 12 maart werd afgesloten, reisde Blok niet meer. ,,Ik stap nu elke avond in mijn eigen bed.” Al zeven weken werkt hij vanuit Nederland en heeft hij ineens een kantoorbaan – mét kantooruren. ,,De honden zijn heel tevreden dat ik ze nu weer uitlaat.”

Waar in de wereld zou u nu zijn geweest?
“Op de terugweg van een bezoek aan New York en Washington, waar ik op bezoek zou gaan bij mijn Amerikaanse collega Mike Pompeo. Die heb ik nu maar gebeld.”

Kunnen bellen en videoconferenties het persoonlijke contact helemaal vervangen?
Je kunt niet alleen met videobellen internationale politiek bedrijven. Je moet elkaar kennen. En je moet ook met een kop koffie of een biertje dingen kunnen bespreken buiten de officiële setting om. Dat kan nu niet meer. Het voordeel is dat ik nu al ruim twee jaar meedraai en al mijn Europese collega’s goed ken. Als ik gisteren was aangetreden, was het veel moeilijker geweest.”

Lees verder onder de tweet

Wordt er op uw ministerie al nagedacht over hoe u uw werk in de toekomst kunt doen? Of u nog naar het buitenland kunt reizen?
Ik ga ervan uit dat dat moment ooit weer komt. In de tussentijd maken we er het beste van. Maar dit moet niet eindeloos doorgaan.”

Waarom niet?
“De coronacrisis legt een vergrootglas op de internationale verhoudingen. Allerlei spanningen nemen ook toe. Je ziet dat de discussies in Europa door de coronacrisis aan belang winnen en complexer worden. Er zijn spanningen tussen de VS en China, er is discussie over de Wereldgezondheidsorganisatie.”

Gaat dit dan nog voor problemen zorgen?
“Dat kan. Daarom blijf ik heel bewust met iedereen bellen, soms is het maar een appje. Normaal gesproken zag ik mijn Europese collega’s maandelijks, zaten we allemaal bij elkaar in Brussel. Dan maak je makkelijk een praatje tussendoor. Dat moet je nu via andere kanalen doen.”

Moet u veel verzoeningstelefoontjes plegen met landen in Zuid-Europa die boos zijn op Nederland vanwege de houding van het kabinet in de economische uitweg uit de coronacrisis?
“Ik ben steeds blijven bellen met mijn collega’s. Wij hadden in de EU altijd al stevige discussies over de financiën. In de onderhandelingen over de Europese begroting wilden andere landen allang dat Nederland een grotere bijdrage ging leveren. En daarin stonden we ook niet alleen. Dat is nog steeds zo. De discussie over eurobonds waarover collega Wopke Hoekstra van Financiën onder vuur lag, heeft in het verleden ook gespeeld en laait nu weer op. Daar zijn we altijd kritisch over geweest. Ik heb nog steeds prima contact met de Zuid-Europese collega’s.”

Zij dachten niet: het is Stef Blok, ik neem mooi niet op?
“Het is niet zo dat ik geen mensen aan de lijn krijg. Ik zoek die contacten ook wel bewust op, in dit geval was ik het die steeds belde. Dat wordt ook van Nederland verwacht als groot en succesvol handelsland. En vergeet niet: dit is niet het enige onderwerp waar we het in Europa over hebben. Het gaat ook over toetredingsgesprekken met Albanië en Noord-Macedonië, over klimaatmaatregelen. Die hebben helemaal niks met de Noord-Zuid-verhoudingen te maken. Dat maakt het ook makkelijker om de contacten goed te houden in zo’n ruzie over de financiën, want je weet dat er nog meer onderwerpen op de agenda staan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden