Steeds hardere boerenprotesten werken averechts

Radicale boeren en sympathisanten voeren harde acties. Uiteindelijk moeten de veranderingen komen van de stille meerderheid van boeren die zich wel zorgen maakt, maar niets van brandende hooibalen moet weten, menen experts.

Merijn van Nuland
Trekkers blokkeren de snelweg ter hoogte van knooppunt Azelo om te protesteren tegen de stikstofplannen van het kabinet. Beeld Sem van der Wal/ANP
Trekkers blokkeren de snelweg ter hoogte van knooppunt Azelo om te protesteren tegen de stikstofplannen van het kabinet.Beeld Sem van der Wal/ANP

Brandende hooibalen, autobanden en zelfs asbest. Met allerhande barricades op snelwegen zetten boeren de afgelopen dagen hun protest tegen het stikstofbeleid kracht bij. Het leidde tot verschillende ongelukken, waarbij automobilisten met de schrik vrijkwamen. Het boerenprotest wordt steeds grimmiger, blijkt ook uit doodsbedreigingen aan het adres van de mensen die de barricades moesten opruimen.

“Deze onverdraagzaamheid is schrikbarend”, zegt Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie en radicaliseringsexpert. Hij spreekt van een ‘cognitieve rigiditeit’ bij een radicale groep demonstranten. “Het laat zien dat een klein deel van de boeren steeds meer vast komt te zitten in het eigen gelijk. Ben je niet voor ons, dan ben je tegen ons.”

Premier Mark Rutte reageerde vanaf zijn vakantieadres: “Anderen moedwillig in gevaar brengen, onze infrastructuur beschadigen en mensen bedreigen gaat alle perken te buiten. Deze levensgevaarlijke acties moeten stoppen.”

Escalatie

Toch heeft de overheid ook zelf een aandeel in de verdere escalatie, meent Van den Bos. Het was volgens hem mogelijk niet zover gekomen als ‘de overheid harder had opgetreden in een eerder stadium’, dus ver voor de laatste protestgolf die sinds juni over Nederland raast. Want ook in 2019 waren er al demonstraties waarbij de nodige wetten zijn overtreden.

“Boeren zijn lang weggekomen met gedrag dat bij wet is verboden, deels uit sympathie en deels omdat demonstraties met tractoren moeilijk zijn te handhaven”, zegt de hoogleraar van de Universiteit Utrecht. “Straf je negatief gedrag niet tijdig af, dan leidt het overtreden van de regels tot een belonend gevoel.” Dat het ook anders kan, blijkt volgens Van den Bos uit de klimaatdemonstraties van Extinction Rebellion, die de politie doorgaans snel opbreekt.

Ook volgens hoogleraar sociale verandering en conflict Jacquelien van Stekelenburg had de politiek meer kunnen doen om verdere radicalisering te voorkomen. Na de landelijke demonstratie in Stroe, die lange files veroorzaakte maar vreedzaam verliep, is er volgens haar te weinig gedaan om de boeren te betrekken in de besluitvorming. “Doordat de boeren geen perspectief werd geboden, radicaliseerden de flanken.”

De brandende hooibalen en afvalbarricades zijn volgens haar ‘een nieuwe variatie op een oud repertoire’ van boerendemonstraties. Willen de boeren en hun grieven op de politieke radar blijven, dan moeten ze hun actievormen blijven vernieuwen. Dat is extra belangrijk tijdens het lange zomerreces, waarin geen noemenswaardige politieke besluiten worden genomen.

Afbreukrisico

De strategie van de boeren kent wel een flink afbreukrisico. De steun onder de Nederlandse bevolking was tot voor kort zeer hoog: zo’n 64 procent van de Nederlanders steunt de boerenprotesten, bleek afgelopen dinsdag nog uit het EenVandaag-opiniepanel. Maar die bereidheid neemt doorgaans snel af zodra een protest ontaardt in geweld of intimidatie.

Uiteindelijk zal ook de politieke boodschap van de demonstranten daar onder lijden. “Je merkt het nu al: er komt steeds meer aandacht voor de manier van demonstreren”, zegt Van Stekelenburg. “Dat gaat allemaal ten koste van de inhoud. Zodra een protest escaleert, vraagt bijna niemand meer waarom het protest überhaupt plaatsvindt.”

En de weg vooruit? Die ligt volgens de experts bij het gematigde midden, de stille meerderheid van de boeren die zich zorgen maakt maar niets moet hebben van bedreigingen en brandende obstakels. Als het lukt om die groep een duidelijk toekomstperspectief te bieden, dan kunnen zij constructief meewerken.

Maar, zeggen de beide wetenschappers eensgezind, er is nog een lange weg te gaan. De voorgeschiedenis heeft het vertrouwen flink geschaad, en de relatie tussen boeren en politiek is niet zomaar hersteld. Van den Bos: “Het wordt heel lastig. Je start nu met een achterstand.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden