PlusAnalyse

Stad en land drijven uit elkaar met stemgedrag

Terwijl D66, Volt en Bij1 winnen in de grote steden, zegevieren Forum voor Democratie en JA21 in de voorstad en op het platteland.

null Beeld ANP
Beeld ANP

“Deze verkiezingen laten zien dat Nederlanders niet extreem zijn maar gematigd,” zei D66-lijsttrekker Sigrid Kaag na de winst van haar partij. Maar een blik op de uitslagen toont dat Nederland misschien wel verdeelder stemde dan ooit: waar D66 en Volt hun winst in de steden boeken, scoren Forum voor Democratie en de BoerBurgerBeweging juist in dunbevolkte gebieden. Bij1, de partij van Sylvana Simons, heeft haar ­zetel in de Kamer met name te danken aan de hoofdstad: 6 procent van de Amsterdammers stemde op haar partij. Daarmee is Bij1 hier groter dan de PVV (5 procent), de SP (5 procent) en Forum voor Democratie (2,5 procent).

Studenten

Ook andere nieuwkomers in de Kamer – Volt en JA21 – hebben allemaal hun eigen ‘terrein’ in Nederland. Volt heeft veel kiezers in studentensteden. De partij krijgt 8 procent van de stemmen in Wageningen. Volt is daar nu de vierde, na D66, GroenLinks en VVD. In Amsterdam stemde 6 procent van de kiezers op Volt. Ook in Delft, Utrecht, Groningen en Nijmegen gooit de pan-Europese partij hoge ogen.

JA21 trekt stemmen in de voorsteden van de grote steden. Dat zijn ook de plaatsen waar PVV en Forum voor Democratie populair zijn. JA21 haalt zijn beste resultaat in Edam-Volendam. In de omgeving van Rotterdam is de partij populair in gemeenten als Capelle aan den IJssel, waar partijleider Joost Eerdmans wethouder was, en Ridderkerk.

VVD-blauw

Met zeventien partijen in de Tweede Kamer, waarvan vier nieuwkomers, bereikt de versplintering van het Nederlandse politieke landschap een nieuw hoogtepunt. Sinds 1918 traden niet zoveel partijen toe tot het parlement.

Ondanks de versplintering kleurt Nederland nog altijd VVD-blauw. Maar in Bloemendaal, het rijkste dorp van Nederland, is het aandeel VVD-stemmers flink gezakt: van 40 naar 32 procent. De VVD is daar nog wel de grootste, maar D66 rukt op. Het valt op: in lommerrijke villadorpen als Laren, Wassenaar, Heemstede en Rozendaal verliest de partij van Mark Rutte óók terrein. Mogelijk zijn vermogende kiezers niet blij met ‘linkse’ VVD-verkiezingsplannen en zien zij na tien jaar Rutte meer heil in D66-lijsttrekker Sigrid Kaag.

BoerBurgerBeweging

Landelijk gezien is de VVD juist weer wat groter geworden. Die zegetocht speelt zich sterk af in Noord-Brabant. En ook in Limburg. De thuisprovincie van PVV-leider Geert Wilders en prominente partijgenoten als Lilian Helder en Dion Graus is in handen gevallen van Rutte. De VVD krijgt de steun van 21 procent van de Limburgse kiezers, tegen 18 procent in 2017. De PVV zakt van 19,5 procent naar 17 procent.

De groei van de VVD is het grootst in Brabantse gemeenten als Bernheze, Landerd en Boxmeer. Stuk voor stuk plaatsen die zwaar zijn getroffen door het coronavirus. In Noord-Nederland, waar corona minder hard toesloeg, is het juist Forum voor Democratie – de partij die zich fel verzet tegen coronaregels – dat flink heeft gewon­nen.

Ondertussen heerst het CDA niet meer op het Nederlandse platteland. De partij van Wopke Hoekstra heeft verloren en is in een grote groep gemeenten niet langer de tweede machtsfactor. Die positie – met name in het westen en zuiden van het land – is nu weggelegd voor D66. In het noorden en oosten scoort het CDA meestal wél beter. In de Achterhoek en in Salland (Overijssel) heeft het CDA de nodige kiezers verloren aan BoerBurgerBeweging. Die nieuwe partij komt met één zetel in de Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden