PlusAchtergrond

Spontaan contact verdwijnt door corona uit ons leven. Hoe zorgelijk is dat?

Nu Nederland zich aanpast aan de 1,5 metersamenleving, is het goeddeels gedaan met het opdoen van nieuwe contacten of de spontane praatjes in het ov, de winkel of op het schoolplein. Terwijl deze ‘zwakke verbindingen’ juist essentieel zijn.

Nu we met een grote boog om onbekenden heen lopen, ontstaat een gesegregeerde stad.Beeld Ted Struwer

Een praatje met iemand in de kroeg die net je drankje omstootte. Een gesprekje in de speeltuin met een moeder die toevallig naast je zit. Een kletspraatje met de taxichauffeur of de caissière. Allemaal doodnormale situaties – die nu vrijwel niet voorkomen. Nu we al weken zo veel mogelijk thuis blijven en afstand van elkaar houden, spreken we vooral mensen die we al kennen, praten we over onderwerpen die ons aangaan, volgen we de voor ons bekende media. Bijna ongemerkt is het onbekende uit ons dagelijks leven verdwenen.

Die eigen wereld mag misschien comfortabel zijn, op de langere termijn is deze ontwikkeling desastreus voor de samenleving, zegt Beate Volker, socioloog en hoogleraar stadsgeografie en sociale netwerken aan de Universiteit Utrecht. Ongecontroleerde situaties, zoals zo’n gesprekje in de kroeg, zijn juist onmisbaar bij het leren van iets nieuws. “Op zulke momenten treed je uit je eigen kring en krijg je nieuwe impulsen,” zegt Volker. “Je leert bij toeval andere dingen die uit een andere omgeving dan de jouwe komen.”

Volker waarschuwt dan ook voor meer polarisatie. “Als we allemaal in onze eigen bubbel blijven zitten, verliezen we oog voor de ander en daarmee ook het gevoel van verbinding met anderen in de samenleving. Terwijl dat onmisbaar is, helemaal in Nederland, waar we samenleven met enorm veel verschillende culturen.”

Segregatie

Zwakke verbindingen worden ze genoemd, zoals het praatje met de caissière. Die zijn essentieel voor de sociale cohesie in de samenleving. Dat concludeerde de Amerikaanse socioloog Mark S. Granovetter al in 1974 in zijn onderzoek The Strength of Weak Ties, de kracht van zwakke verbindingen. Granovetter maakt in zijn onderzoek duidelijk hoe belangrijk die zwakke relaties zijn. Zo bleek dat meer dan de helft van de mensen die langs informele weg een baan vond, die vond via een vage kennis; die ‘zwakke verbinding’ die ze maar een paar keer per jaar ontmoetten. Slechts 17 procent werd geholpen door een naaste, zoals een goede vriend, ouders, buurman of collega.

Die naasten hebben een vergelijkbaar netwerk. Collega’s kennen dezelfde mensen en vrienden kiezen elkaar niet uit vanwege de verschillen. “De mensen uit je eigen kring lijken meer op elkaar dan je in eerste instantie zou denken,” zegt Volker. “Ze lezen vaak dezelfde kranten, kijken dezelfde programma’s, gaan naar dezelfde feestjes. Om iets nieuws te vinden, zoals een nieuwe baan, meer kennis, moet je uit je kring stappen. Mensen die creatief zijn, hebben ook een divers netwerk. Dat moet wel als je nieuwe dingen wilt creëren.”

Volker vreest daarom ook voor de lange­termijneffecten van de coronamaatregelen. In Amsterdam wonen meer dan 160 nationaliteiten, de diversiteit is enorm. Maar nu we met een grote boog om onbekenden heen lopen, ontstaat een gesegregeerde stad. Als we niet ingrijpen, zegt ze, wordt de kloof in onze samenleving vergroot. Dan verliezen we het zicht op de ander. “Terwijl dat onmisbaar is voor een Nederland waarin men solidair voor elkaar is.”

Vijandbeeld

Door contact met elkaar te hebben, kunnen vooroordelen worden weggenomen. Doe je dat niet, dan wordt het problematisch. Volker: “Hoe minder we van elkaar zien, hoe groter ons vijand­beeld wordt.” Ze pleit ervoor om serieus na te denken over hoe we in de nieuwe samenleving verbindingen kunnen leggen om te voorkomen dat we elkaar uit het oog verliezen.

Hoogleraar psychologie Sander Koole noemt het pijnlijk om te zien dat er amper aandacht is voor de gevolgen van de huidige maatregelen op het onderlinge contact. “De psychologische en sociale kant van de samenleving worden niet altijd als een hoofdzaak gezien, terwijl die het fundament vormen voor een gezonde maatschappij.” Hij vreest voor de gevolgen van de 1,5 meter­samenleving. “De maatschappij was niet voor niets zoals hij was: vol interacties, aanrakingen en ontmoetingen. Die zijn onmisbaar voor be­lichaamde wezens als mensen. We kunnen ons pas doorontwikkelen en focussen op andere ­zaken als het fundament in orde is.”

Ook Volker zou graag zien dat er vanuit de politiek aandacht voor komt. “Dit ‘nieuwe normaal’ kan over een aantal jaar voor grote problemen zorgen.” 

Hoe dan wel? 

Je kunt online nieuwe contacten opdoen, zegt Beate Volker, hoogleraar sociale verbindingen. “Maar ga dan wel bewust op zoek naar nieuwe verbindingen buiten je comfortzone.

De algoritmes achter sociale media schotelen gebruikers voor waar we zelf blij van worden.” Volker noemt algoritmes zelfs funest voor de diversiteit, omdat die er doorgaans voor zorgen dat gebruikers alleen informatie binnenkrijgen die hun wereldbeeld bevestigt. De oplossing? Breng de chatruimte terug, stelt ze voor. Of gebruik Lunchclub, een vrij nieuw platform waarbij mensen die elkaar niet kennen aan elkaar worden gekoppeld voor een online meeting van dertig minuten. Al zal het een uitdaging blijven: nog niet iedereen heeft permanent toegang tot internet.

“We hebben de politiek hierbij nodig. Iedereen moet toegang krijgen tot nieuwe contacten en impulsen.”­

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden