Plus

Spierballentaal in stikstofdebat: burgeroorlog, euthanasie op de boer en boerenhaat

De retoriek van het boerenprotest sijpelt door naar het parlement. Daar reppen partijen van boerenhaat, euthanasie, burgeroorlog en propagandatactieken. Maar juist de subtielere teksten bevatten zorgwekkende signalen voor de boeren.

Het Parool
BBB-leider Caroline van der Plas . Beeld ANP
BBB-leider Caroline van der Plas .Beeld ANP

De veehouder die gisteren de moeite nam het urenlange stikstofdebat te volgen, kon ’s avonds twee conclusies trekken. Eén: iedereen in het parlement is mijn vriend, of althans, claimt dat te zijn. Van de BoerBurgerBeweging tot PVV, van VVD tot SP wordt benadrukt oog te hebben voor het boerenbelang. En conclusie twee: de stikstofdoelen blijven. In 2030 wil een meerderheid van de Tweede Kamer de helft minder stikstofuitstoot in Nederland. Een derde van de veestapel zal dan moeten verdwijnen. Al wordt de weg ernaartoe nog bochtig en hobbelig, zo bewees het debat.

Waar alle partijen in de agrariër de ultieme bondgenoot zien, zijn ze er lang niet over uit wie precies de boeman is. Oppositiepartijen die hengelen naar de boerenstem – BBB, Forum voor Democratie, Groep van Haga en SGP – zagen het kabinet en de coalitiepartijen als de vijand. Die maakten immers die vermaledijde stikstofkaart met kleurzones die soms het doodvonnis lijken te betekenen voor boerenbedrijven rond natuurgebieden.

“Ik was gisteren bij het grootste boerenprotest ooit,” zei Caroline van der Plas, BBB-voorvrouw en inmiddels de onbetwiste oppositieleider rond het stikstofdossier. “Er kwam een jongen van vijftien op me af die zei: mag ik ooit nog boer worden? Ik zei: lieve jongen, er zullen altijd boeren zijn, maar ik weet het niet. Ik zal voor je strijden. Ik word er emotioneel van.”

Op links hadden partijen een andere tegenstander gevonden: het grootkapitaal. De banken die de boeren al decennialang helpen te groeien, met tonnen aan leningen om de steeds grotere stallen financieel te stutten. Partij voor de Dieren-leider Esther Ouwehand zei dat ‘die lui moeten meebetalen’: “Ze moeten terugbetalen wat ze ten onrechte hebben verdiend ten koste van de boeren, ten koste van de natuur en ten koste van de belastingbetaler.” Ook GroenLinks en PvdA zijn daarvoor te porren.

Meteen teruggefloten

Bij de coalitie richtten ze hun pijlen zo nu en dan subtiel op een andere vijand: de supermarkten bijvoorbeeld, die al jaren te weinig betalen voor een pak melk, een zak aardappelen of een kilo karbonade. Of Brussel. Want wat zou het toch fijn zijn om wat Natura2000-gebieden weg te gummen, leken VVD en CDA te dagdromen, maar ja: dan komt het Europees Hof met het vingertje wijzen, zei VVD-Kamerlid Thom van Campen. “Dan word je meteen teruggefloten.”

Dat de stikstofplannen de komende maanden nog worden gewijzigd, in overleg met boeren en provincies, kon de gemoederen slechts beperkt tot bedaren brengen. Als de retoriek in de plenaire vergaderzaal een graadmeter is voor de stand van het debat is het Code Rood rond het stikstofdossier. Lees maar even mee: ‘Als u de stikstofnormen wil halen, moet u ook drie miljoen Duitsers deporteren’ (PVV). ‘Het kabinet wil de boer wegvagen’ (BBB). ‘Het zijn propagandatactieken om een andere agenda uit te voeren’ (Forum voor Democratie). ‘Stop de euthanasie op de boeren’ (Groep van Haga).

Bij eerdere coronadebatten was zulke intense retoriek nog voorbehouden aan één of twee oppositiepartijen, inmiddels is ook bij ChristenUnie te horen hoe de polarisatie kan leiden tot ‘een soort burgeroorlog’, zoals Gert-Jan Segers het op de radio noemde. Dat leidde dan weer tot scherpe kritiek bij andere partijen: “Een warm hart voor boeren is iets anders dan boeren naar de mond praten of over een ontketenende burgeroorlog te spreken,” zei D66-Kamerlid Tjeerd de Groot, zo ongeveer nog de enige hartstochtelijke verdediger van de coalitieplannen.

Maatwerk

Bij de ChristenUnie heerst inmiddels ook zichtbaar ongemak over de oorlogstaal van Segers, herhalen doet niemand dat meer. “We hebben op een dag als deze ook wel behoefte aan wat eufemismen”, vatte SGP-Kamerlid Roelof Bisschop de wens voor wat meer rust samen.

Minister voor Natuur en Stikstof Christianne van der Wal (VVD) erkende uiteindelijk opnieuw dat het beruchte stikstofkaartje ‘slechts’ een richting bevat. “Het gaat om een indicatie, het wordt maatwerk. Provincies en gebieden hebben de tijd, alle sectoren moeten gaan bijdragen. We hebben elkaar nodig.”

De boer die thuis meekeek zal de polderteksten en spierballentaal zeker gehoord hebben. Maar als hij goed oplette, hoorde hij soms subtiel een veel zorgwekkender boodschap. Dit is een laatste kans om er samen en vrijwillig uit te komen, lijkt de coalitie uit te stralen.

Er is nu een flinke zak geld (25 miljard euro), er is een jaar de tijd. Als deze aanpak niet lukt, volgt de botte bijl, vreest onder meer VVD’er Van Campen, met dwingende beperking van mestrechten uit Brussel bijvoorbeeld, of desnoods gedwongen onteigening. “Als we te veel regels en afspraken in de wind slaan, komen we echt van een koude kermis thuis.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden