Plus

Spannende stemming senaat: Slob hoopt op afschaffing fusietoets voor scholen

In de Eerste Kamer staat dinsdag een spannende stemming op het programma. Niet om een wet aan te nemen, maar om er één af te schaffen. De fusietoets in het basis- en voortgezet onderwijs.

Minister Arie Slob voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media.Beeld ANP

Stel: in een dorp staat een school die door bevolkingskrimp al jaren gebukt gaat onder dalende leerlingaantallen. Zo’n kleine school kan tóch openblijven als die fuseert met een groter schoolbestuur in de buurt. Maar zelfs als de schoolbesturen, medezeggenschapsraden, de dorpsraad en alle betrokkenen akkoord gaan, moet de fusie nu nog langs een onafhankelijke fusietoetscommissie. En die kan er dan nog een stokje voor steken.

“Het is een guillotine op het eind,” stelt vicevoorzitter Anko van Hoepen van de PO-Raad, de koepel van basisschoolbesturen. Net als de VO-raad, de sectororganisatie van middelbare scholen, wil Van Hoepen van die toets af. “In mijn vorige baan was ik schoolbestuurder in Zeeland en heb ik zelf gezien dat fuseren soms bittere noodzaak is om scholen die te klein zijn en onder de opheffingsnorm zitten open te houden.”

Dat zit zo: als in een schoolbestuur een mix is van meer grotere scholen dan kleinere scholen, dan kunnen de kleintjes toch blijven. Bij Van Hoepen ging zijn christelijke scholengroep samenwerken met een openbaar schoolbestuur, zodat er én christelijke én openbare scholen bleven. Ouders hielden zo de keus tussen openbaar en bijzonder onderwijs.

GroenLinks-Eerste Kamerlid Ruard Ganzevoorrt.Beeld ANP/Bart Maat

Schrappen van wetten

Het parlement beslist niet vaak over het schrappen van wetten. Helemaal niet als een wet nog geen tien jaar oud is, zoals de fusietoets. Die werd in het leven geroepen om grote leerfabrieken te voorkomen die destijds door ongebreidelde fusering ontstonden in het mbo en het hbo. De wet ging in 2011 in en was onomstreden: de Tweede Kamer nam die met algemene stemmen aan en in de Eerste Kamer werd er niet eens over gestemd, het was een hamerstuk.

Al in 2017 schreef het nieuwe kabinet in het regeerakkoord af te willen van de fusietoets voor basisscholen en middelbare scholen. In 2015 werd in een evaluatie al afschaffing geopperd toen bleek dat de fusietoets in het funderend onderwijs, dat kampt met krimpende leerlingaantallen, juist samenwerking in de weg zit. Daarom stemde de Tweede Kamer in september 2019 al vóór afschaffing.

Maar in Eerste Kamer – waar de coalitie geen meerderheid heeft – zijn niet alle partijen daarvan overtuigd, bleek vorige week tijdens het debat. Senatoren, vooral van linkse partijen, blijven beducht voor het risico van ‘schaalvergroting zonder inhoudelijke meerwaarde voor het onderwijs’. Ook de Algemene Onderwijsbond, de grootste vakbond in het onderwijs, wil dat de toets blijft om ‘de menselijke maat’ te waarborgen.

Meerderheid sprokkelen

Minister Arie Slob (Onderwijs) hoopt nog een meerderheid bij elkaar te sprokkelen door GroenLinks te overtuigen. Fractieleider Paul Rosenmöller is in zijn hoedanigheid als voorzitter van de VO-raad vóór afschaffing, maar zijn fractie lijkt tegen. Vanwege zijn ‘andere pet’ bemoeit Rosenmöller zich niet met de discussie, zegt een woordvoerder van de partij, en stemt sowieso met zijn fractie mee.

GroenLinks-senator Ruard Ganzevoort is kritisch maar wil wel de enige middelbare school op Schiermonnikoog behouden. Als de fusietoets wordt afgeschaft, stelt Slob, kan die school open blijven – ook al krijgen er slechts 30 leerlingen les. “De minister zegt: stem dan voor deze wet. Maar ik hou er niet van als één onderwerp wordt gebruikt als hefboom om mij ergens voor te laten stemmen,” zegt Ganzevoort. “Het probleem kan ook op een andere manier worden opgelost.”

Eerste Kamerlid Henk Otten (Fractie Otten).Beeld ANP/Bart Maat

Overhalen

Slob ontving vrijdag de tweekoppige fractie van Henk Otten op zijn ministerie en sprak met 50Plus-senator senator Martine Baay-Timmerman. Beide partijen heeft hij nodig om zicht te houden op een meerderheid als hij GroenLinks niet kan overtuigen. Het is niet duidelijk of hij hen wist over te halen. “Er zitten voor- en nadelen aan,” aldus Baay-Timmerman.

Eerste Kamerlid Henk Otten vindt het geen probleem dat scholen in krimpregio’s fuseren zónder toets. “Twee scholen van 50 leerlingen in Winterswijk: helemaal prima. Maar een scholengroep met 60.000 scholieren moet niet fuseren met een school van 30.000 leerlingen. Dan wordt zo’n school veel te groot.” Otten wil daarom dat Slob een drempel inbouwt, waardoor een fusie voor kleine scholen in krimpregio’s makkelijk is en er bij grote scholen een check komt.

Volgens de ChristenUnie-bewindsman is dat niet nodig, omdat de medezeggenschapsraden van scholen toestemming moeten geven voor een eventuele fusie. Otten gelooft daar niet in. “In de praktijk blijkt de medezeggenschapsraad vaak onvoldoende opgewassen tegen ambitieuze schoolbestuurders. Er moet een vorm van toezicht zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden