PlusAchtergrond

Spannende herfst ligt op de loer, óók door kloof tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden

In het Amsterdam UMC kleedt personeel zich om voor een mogelijke coronapatiënt.  Beeld Jakob van Vliet
In het Amsterdam UMC kleedt personeel zich om voor een mogelijke coronapatiënt.Beeld Jakob van Vliet

Niet alleen door de oprukkende deltavariant, maar ook door een groeiende kloof tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden staat Nederland een spannende herfst te wachten. Deskundigen waarschuwen dat de solidariteit onder druk kan komen te staan, zeker als nieuwe maatregelen noodzakelijk zijn. ‘De spanningen zullen toenemen.’

Met nog maximaal drie gasten thuis, horeca die om 22.00 uur dicht moest en niet meer dan dertig mensen bij bijeenkomsten begon vorig jaar een roerige herfst. Na een kabbelende zomer met weinig besmettingen trok het kabinet eind september de teugels aan. Het bleek het begin van een lange donkere winter in lockdown, met uiteindelijk zelfs gesloten scholen en horeca, een beperkt aantal bezoekers bij de kerstdis en een avondklok.

Inmiddels is zo’n 45 procent van de volwassenen volledig gevaccineerd. Naar verwachting stijgt dat aantal naar 85 procent in september. Tegelijkertijd is het aantal besmettingen door de deltavariant nu torenhoog. Wat voor een herfst hebben we voor de boeg? Moeten we de borst natmaken voor weer een donkere tijd met veel beperkingen?

Dat hangt af van wat er in de ziekenhuizen gebeurt. Zelfs als de vaccinatiegraad van 85 procent wordt bereikt, zijn er in Nederland nog altijd heel veel mensen potentieel vatbaar voor het virus. In theorie kan dat leiden tot piekdrukte in de ziekenhuizen, als zij allemaal in een korte periode besmet zouden raken.

Twee miljoen

“Laten we ervan uitgaan dat er rond de twee miljoen mensen niet beschermd zijn. Dat is een behoorlijke populatie. Als er dan een snelle opleving van het virus is, kan dat opnieuw tot hoge aantallen in de ziekenhuizen leiden,” becijfert Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg. Gemiddeld belandt 1 tot 1,5 procent van de geïnfecteerden in het ziekenhuis volgens het RIVM, dat zou neerkomen op duizenden ziekenhuisopnames.

Precies daarom houden ziekenhuizen nu rekening met allerlei scenario’s, waaronder het zwartste. De speciale corona-ic’s alvast ontmantelen? Nee, gebeurt niet. Alle draaiboeken voor een nieuwe toevloed liggen klaar. En als de bedden in een specifieke regio vollopen, gaan ziekenhuizen weer patiënten verplaatsen. Kuipers: “Zo’n golf als afgelopen winter verwachten we niet, maar we moeten er wel rekening mee houden. Dat voelt gek, want de ziekenhuiszorg was altijd erg gericht op efficiency en een hoge bedbezetting. Nu moeten we echt reservecapaciteit houden.”

Zomerhausse

Dat er een toename van het aantal coronapatiënten komt, daarover zijn deskundigen het eens. Nu al stijgen de aantallen licht door de zomerhausse aan infecties. Deskundigen verwachten met name een opleving in bepaalde wijken of dorpen waar de vaccinatiegraad laag is. “Voor de mensen die het betreft zullen die uitbraken net zo erg zijn. In de Biblebelt, Urk of Rotterdam-Zuid kunnen mensen heel erg ziek worden en naar de ic moeten,” voorspelt Frits Rosendaal, epidemioloog van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).

Dan kan het gebeuren dat de bewoners van die regio’s weer te maken krijgen met maatregelen, of ze nu gevaccineerd zijn of niet. “Daar ontkom je niet aan. Het wordt spannend of mensen bereid zijn zich aan de maatregelen te houden als ze al gevaccineerd zijn,” zegt Dick Willems, medisch ethicus van de Universiteit van Amsterdam (UvA).

Uiteindelijk zullen algemene maatregelen nodig zijn om de ziekenhuizen te ontlasten en kwetsbare mensen te beschermen. Willems: “Juist bij die kwetsbare mensen van wie de zorg al is uitgesteld, schuilt volgens mij het grootste gevaar. Je kunt natuurlijk niet eindeloos blijven uitstellen, omdat ziekenhuizen wéér vollopen met coronapatiënten.”

En, zoals een Haagse ingewijde het verwoordt: “Stel dat jouw operatie of die van je moeder wordt uitgesteld, omdat iemand die niet gevaccineerd is een coronabed bezet houdt. Dat geeft weer nieuwe spanningen.”

Dilemma's

Ook hoogleraar psychologie Paul van Lange (Vrije Universiteit Amsterdam) voorziet dilemma’s in de volgende fase van de pandemie: “Veel gevaccineerden willen best wel ruimte geven aan niet-gevaccineerden. Maar als je je herhaaldelijk slachtoffer voelt van maatregelen die je zelf niet veroorzaakt, dan ligt polarisatie heel sterk op de loer. De spanningen zullen toenemen.”

Demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid (CDA) is niet van plan om gevaccineerden uit te sluiten van eventuele lockdownregels in het najaar, zoals in Duitsland wel de bedoeling is. “Dat is niet te handhaven,” zegt De Jonge. Maar hij sluit niet uit dat een toegangsbewijs nodig blijft.

Temeer omdat er nog veel onzekerheden zijn. Hoeveel mensen laten zich daadwerkelijk vaccineren? Hoelang beschermt de vaccinatie eigenlijk? Komen er nieuwe varianten waartegen een vaccin minder goed werkt? Epidemiologen vinden het lastig om zich met al deze onzekerheden aan precieze prognoses te wagen. Ook de veelgeprezen modelleurs van het RIVM verkeken zich onlangs op de gevolgen van de versoepelingen in juni, die door meerdere oorzaken – gedrag, een lek toegangssysteem, direct ‘dansen met Janssen’ – leidden tot een hausse aan nieuwe infecties.

Veel infecties

“De komende weken geven wel een beetje richting voor het najaar,” zegt hoogleraar dynamiek van infectieziekten Mirjam Kretzschmar (Universiteit Utrecht). “We zien nu veel infecties en je wil weten wat er in de ziekenhuizen gebeurt. Je verwacht in het najaar – als nog meer mensen zijn gevaccineerd – wel iets van een toename in de zorg, maar niet meer zo heftig als dit voorjaar.”

De basisregels blijven daarbij essentieel, zei RIVM-directeur Jaap van Dissel eerder al. Afstand houden, testen bij klachten en bron- en contactonderzoek moeten blijven als ‘dijkbewaking’. “Als het aantal besmettingen dan toeneemt, kan je het de kop indrukken,” verklaarde hij. Volgens Van Dissel zijn die basisregels nodig om kwetsbare mensen te beschermen, want er blijft óók een groep bij wie een vaccin minder goed werkt.

Blijven testen

Alle mitsen en maren tegen elkaar weggestreept, denkt viroloog Marion Koopmans (WHO, Erasmus MC) dat een volledige lockdown – horeca dicht, winkels en scholen ook – ‘vermijdbaar zou moeten zijn’. “Er moet wel heel veel gebeuren, wil dat nodig zijn.” Toch is het loslaten van alle regels nog geen goed idee, zegt Koopmans. “We moeten voorlopig blijven testen, want dan kan je op tijd ingrijpen als het hard gaat.”

Op het Binnenhof is ook een dure les geleerd na de versoepelingen. Betrokkenen denken dat bij een volgende versoepeling weer meer behoedzaamheid bij Rutte en De Jonge te bespeuren zal zijn, na de losbandige boodschap in juni.

Dat is wijs, volgens Koopmans: “Pas als er echt een grote groep gevaccineerden is, kan je kijken naar het afschalen van die maatregelen. Maar dat is nu echt te vroeg. Er is meer tijd nodig om genoeg mensen in te enten.”

Iemand die mogelijk corona heeft gaat de scan in het Amsterdam UMC.  Beeld Jakob Van Vliet
Iemand die mogelijk corona heeft gaat de scan in het Amsterdam UMC.Beeld Jakob Van Vliet
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden