Plus

Sociaal psycholoog over beschamend gedrag corpsleden: ‘Dit gedrag levert iets op, anders doen ze het niet’

Toen vrouwen werden uitgemaakt voor ‘hoeren’ en ‘sperma-emmers’ conformeerden studenten van het Amsterdamse corps zich aan de groepsnorm, maar in een mail achteraf schaamt een aantal zich voor hun passiviteit. Hoe werkt groepsdruk? ‘Wie wegkomt met antisociaal gedrag, wint soms aan status,’ zegt evolutionair en sociaal psycholoog Joshua Tybur (Vrije Universiteit).

Jop van Kempen
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Hoe beschouwt u het gedrag van de mannelijke leden van het corps dat deze week in het nieuws kwam?

“Persoonlijk vind ik het walgelijk, maar als wetenschapper is het een interessant raadsel om op te lossen. Als deze studenten zich op hun werk of tegenover hun moeder op dezelfde manier gedragen, hebben ze een groot probleem. Dan volgt ontslag of krijgen ze op hun kop. Dat weten ze zelf donders goed. Kennelijk is er in het gezelschap van alleen maar andere mannelijke leden van de studentenvereniging een reden om zich zo te gedragen. Het levert ze iets op, anders doen ze het niet.”

Wat is dan de winst?

“Wie kan wegkomen met antisociaal gedrag, wint in sommige groepen – met name in mannengroepen – aan status. Hoe extremer het gedrag waarmee iemand wegkomt, hoe meer kans op statuswinst. Hoe hoger de status, hoe meer leiderschapskwaliteiten iemand in die groep krijgt toegedicht.”

“Ik ben Amerikaan, het doet mij erg denken aan Donald Trump. Vlak voor de presidentsverkiezingen in 2016 doken beelden van hem op uit 2005 waarin hij zich ook laatdunkend uitliet over vrouwen; het ‘grab ’m by the pussy’-filmpje. Veel mensen dachten dat hij daardoor de verkiezingen zou verliezen, maar hij won juist. Een deel van het electoraat houdt van mensen die normen overtreden. Thierry Baudet doet in Nederland precies hetzelfde. Sociale normen doorbreken werkt in de ogen van sommige mensen statusverhogend.”

Maar het levert toch ook afkeuring op?

“Ja, dat klopt. Maar daar kun je mee wegkomen. En dit gedrag heeft nog een andere functie. Het maakt binnen de eigen groep meteen duidelijk wie te vertrouwen is en wie niet. Wie de eigen groepsnorm breekt en uit de school klapt, is niet loyaal aan de groep. Hoe verder groepsleden meegaan in de groepsloyaliteit, hoe extremer groepswaarden kunnen worden. Deze dynamiek is vergelijkbaar met die bij de politie of het leger.”

Waarom zijn mensen loyaal aan een groep?

“Mensen zijn sociale wezens, ze hebben elkaar nodig om te overleven. Dat maakt hen bereid tot groepsloyaliteit. Soms gaat dat tegen beter weten in. Er is een beroemd experiment van Solomon Asch dat dat aantoont.”

“In een groepje moeten proefpersonen de lengte van één lijntje vergelijken met de lengte van drie andere lijnen. In de kern is dat een heel simpel taakje. Als er geen groepsdruk is, is de foutenmarge minder dan één procent. Maar als zeven van de acht groepsleden expres een fout antwoord geven, gaat die ene proefpersoon vaak met het foute antwoord mee. Driekwart geeft na twaalf van die trials ten minste één fout antwoord.”

Een aantal studenten heeft achteraf spijt betuigd in een mail aan vrouwelijke studenten. Hoe beschouwt u dat?

“Dat is moeilijk in te schatten, vooral omdat het gaat om geschreven tekst. Een schuldbekentenis werkt altijd beter als die direct wordt uitgesproken tegen de benadeelde. Uit non-verbale communicatie kunnen mensen goed beoordelen of de uitgesproken woorden welgemeend zijn of niet. Welgemeende excuses kunnen bijdragen aan een betere relatie. Maar soms is een belediging zo ernstig dat geen enkele schuldbekentenis werkt.”

Hoe zou het gedrag van mannelijke corpsleden minder vrouwonvriendelijk te maken zijn?

“Door leiders neer te zetten met andere waarden, bijvoorbeeld. Maar ook door mannen en vrouwen minder te scheiden. Als er vrouwen in het publiek hadden gezeten, denk ik dat de kans op dit gedrag veel kleiner was geweest.”

Welke rol speelt de leeftijd van de studenten?

“Dit zijn mannen tussen pakweg 18 en 22 jaar. Dat is de periode waarin mannen risicovol gedrag het meeste opzoeken. Als er ook mannen van 40 of 50 jaar met andere waarden bij waren geweest, is de kans op dit gedrag kleiner. Verder is het goed mogelijk dat de studenten ook veel alcohol hadden gedronken – nog een probleem voor zulke groepen. Dat verergert het risicovolle gedrag en de bestaande groepsdynamiek.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden