PlusSCP

SCP: coronacrisis dreigende splijtzwam, overheid moet voorkomen dat vlam in pan slaat

De coronacrisis kan grote verdeeldheid zaaien tussen verschillende bevolkingsgroepen, waarschuwt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De overheid moet voorkomen dat de vlam in de pan slaat.

Kim Putters Beeld Frank Ruiter
Kim PuttersBeeld Frank Ruiter

Terwijl in de eerste crisismaanden saamhorigheid heerste, is het vertrouwen in de medemens tijdens de tweede golf beduidend afgenomen, constateren onderzoekers in het rapport ‘Een jaar met corona’ dat het SCP vandaag publiceert. Zo namen niet alleen de spanningen tussen jong en oud toe, maar ook tussen mensen met een kwetsbare en een goede gezondheid.

Een groot deel van de Nederlanders legt de schuld voor het hoge aantal virusinfecties onder jongeren vooral bij de jeugd zelf, dankzij hun ‘coronafeestjes’. Eerder in de crisis waren juist mensen van Aziatische afkomst de gebeten hond, omdat het zou gaan om een ‘Chinees’ virus.

SCP-directeur Kim Putters zegt daarover: “Heel vaak gaat een crisis gepaard met stigmatisering, ook nu. Daarom zeggen we tegen de overheid: let hier op, want zondebokken aanwijzen in een crisis kan ertoe leiden dat de spanningen tussen bevolkingsgroepen oplopen. Die wrijving is er al, maar escaleert gelukkig nog niet.”

Beduidend ontevredener

Bij een aantal groepen heeft de langdurige crisis er echt ingehakt, constateert het Sociaal en Cultureel Planbureau ook. Bijvoorbeeld jongvolwassenen zijn beduidend ontevredener over hun leven dan voor de coronacrisis en worstelen met problemen op het gebied van werk en inkomen. Ouderen zien hun op hun beurt kleinkinderen ineens veel minder vaak en hebben minder sociale contacten.

De angst voor het virus berokkent ons emotionele schade, aldus Putters. “Mensen hebben het afgelopen jaar steeds vaker ervaren dat iemand in hun omgeving het virus kreeg - sommigen moesten hiervoor zelfs naar een digitale begrafenis. Ik denk dat we niet moeten onderschatten hoe groot het effect daarvan op ons welzijn op langere termijn kan zijn.”

Na een eerste golf van saamhorigheid en omkijken naar elkaar is het vertrouwen in de medemens tijdens de tweede golf gedaald, blijkt uit het rapport ‘Een jaar met corona’. De spanning tussen bevolkingsgroepen loopt op. Er worden zelfs zondebokken aangewezen. Een zorgelijke trend, vindt Putters.

Volgens de SCP-directeur gold voor Nederlanders jarenlang ‘met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’. Daarmee werd bedoeld dat we individueel een prima leven hadden, maar pessimistisch waren over de samenleving. Door de coronacrisis is dat ‘met mij gaat het goed’ voor sommige groepen ook heel erg onder druk komen te staan, constateert Putters. ,,Kwetsbare mensen hebben het nog slechter gekregen en de rest redt zich, maar dat wordt wel steeds lastiger. Daarnaast voelde de samenleving tijdens de eerste golf nog veel verbondenheid. Dat gevoel is inmiddels weggeëbd.”

Kim Putters Beeld Frank Ruiter
Kim PuttersBeeld Frank Ruiter

Bij een aantal groepen heeft de langdurige crisis er echt ingehakt. Bijvoorbeeld bij jongvolwassenen, ouderen en zelfstandigen. Waarom juist bij hen?
“Bij deze groepen komt veel ellende samen. Zo zijn jongvolwassenen ontevredener over hun leven en ze kampen met problemen op het gebied van werk en inkomen. Ouderen zien hun kleinkinderen ineens veel minder vaak, hebben sowieso minder contacten op een dag. En tijdens de tweede golf ging dat ook bij jongeren op, die bijvoorbeeld alleen op kleine studentenkamers kwamen te zitten. Dan dringt de emotionele eenzaamheid steeds meer binnen: mensen kunnen geen familieleden meer knuffelen, dat wekelijkse gesprek met die vriendin of met vrienden naar het café valt totaal weg.”

En dan is er nog de continue reële dreiging dat jij, of een van je naasten, ziek kunt worden of misschien zelfs dood kan gaan aan corona. Wat doet dat met een mens?
“De steun die er nog steeds is voor de coronamaatregelen komt voor een belangrijk deel voort uit een gezamenlijke gevoelde dreiging. Mensen hebben het afgelopen jaar steeds vaker ervaren dat iemand in hun omgeving het virus kreeg, sommigen moesten hiervoor zelfs naar een digitale begrafenis. Daarbij komt dat sommige plaatsen zo onevenredig hard getroffen zijn. Daar zijn zoveel mensen overleden. Ik denk dat we niet moeten onderschatten hoe groot het effect daarvan op ons welzijn op langere termijn kan zijn. Daarom moet je nu al nadenken over traumaverwerking na de crisis. En bijvoorbeeld inzetten op een stevigere geestelijke gezondheidszorg.”

In het begin gingen mensen anders om met de crisis: ze maakten zich nuttig voor een zieke buurman en klapten voor de zorg. Dat saamhorigheidsgevoel lijkt nu grotendeels weg.
“Een crisis wordt altijd lastiger naarmate die langer duurt. Deze crisis overviel ons in eerste instantie allemaal. We stonden daarom achter elkaar en de overheid. Want corona was de schuld van niemand. Inmiddels zijn mensen de politiek meer vragen gaan stellen. Veel mensen proberen het normale leven nu weer op te pakken en hebben simpelweg geen tijd meer om de hele buurt te verzorgen. Sterker nog, sommige mensen willen überhaupt niets meer weten van corona en nemen het niet meer zo nauw met de regels. En dat gaan anderen hen weer kwalijk nemen. Zo ontstaat wrijving.”

Om maar te zwijgen over complotdenkers die zich steeds vaker roeren.
“Het overgrote deel van de bevolking is nog steeds gezagsgetrouw hoor. Ruim vier op vijf mensen vinden dat je je aan de coronamaatregelen hoort te houden, ook als je het er niet mee eens bent of de regels niet goed begrijpt. Maar er is onder de kritische mensen altijd een groep echte complotdenkers actief, al weten we niet of die groeit. Je hoort die geluiden nu wel eerder, omdat er twijfel heerst over alles in de samenleving.”

Jongeren worden in uw onderzoek het meest aangewezen als de groep die schuld heeft aan het oplopende aantal corona-infecties. Zijn we op zoek naar een zondebok?
“Heel vaak gaat een crisis gepaard met stigmatisering, ook nu. Zo waren in het begin Aziatische mensen de klos vanwege het ‘Chinese virus’, daarna waren de ouderen zogenaamd de oorzaak dat jongeren moesten lijden en toen kregen de jongeren de schuld omdat ze coronafeestjes hielden. Daarom zeggen we tegen de overheid: let hier op, want zondebokken aanwijzen in een crisis kan ertoe leiden dat de spanningen tussen bevolkingsgroepen oplopen. Die wrijving is er al, maar escaleert gelukkig nog niet. Het is de taak van de overheid om te zorgen dat straks niet iedere stap richting meer vrijheden voor de ene groep zorgt voor jaloezie bij de andere. We moeten niet in de zondebokgroef komen, de gedachte dat er mensen voorgetrokken worden. Dus help iedereen, maar bepaal eerst welke (deel)groepen het hardst hulp nodig hebben.”

We hebben al protesten uit onvrede gezien.
“Ik heb geen glazen bol, maar het feit dat mensen een andere opvatting hebben is van alle tijden. In de jaren zestig, zeventig en tachtig hadden we ook rellen en vlak vóór deze crisis stonden week na week de boeren, onderwijzers en verpleegkundigen op het Malieveld. Wel moet de overheid met al deze kritische mensen steeds beter haar best doen om de bevolking ervan te overtuigen dat we op de goede koers zitten. En ook hier geldt weer: het leeuwendeel van de mensen redt zich wel, de zwijgende middengroep loopt niet boos over straat. En is ervan overtuigd dat de politiek het goede probeert te doen.”

Welke rol spelen de verkiezingen hierin?
“Politici moeten nu vooral aangeven waar het volgens hen heen moet gaan met Nederland na de crisis. Waar staat ons land over tien of vijftien jaar. Wat voor soort economie hebben we dan? Is die wat duurzamer geworden? Telt iedereen mee in de samenleving? Daarbij geldt: regeren is vooruitzien en dat is in deze tijd ongelooflijk ingewikkeld. Want we zijn momenteel wel een pandemie aan het bestrijden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden