PlusDe klapstoel

Schrijver Erdal Balci: ‘Ik ben nog altijd bang dat het monster in mij weer wakker wordt’

Erdal Balci (1969) is schrijver en journalist. Hij was correspondent voor Trouw en schrijft columns in de Volkskrant en HP/De Tijd. Onlangs verscheen zijn autobiografische roman De gevangenisjaren, over ‘de leugen van de vrije wil’.

Erdal Balci. Beeld Harmen de Jong
Erdal Balci.Beeld Harmen de Jong

Ardahan

“Eigenlijk ben ik geboren in Edegül, een dorp 10 kilometer verderop. Ik was twee toen we naar Ardahan verhuisden. Op mijn tiende, een jaar voordat we naar Nederland gingen, werd mijn vier jaar oudere zus Sengül uitgehuwelijkt aan een man uit ons oude dorp. Ik heb nog stenen gegooid naar de mensen die om haar hand ­kwamen vragen. Op zekere dag kwam ik thuis. Iedereen was naar Edegül om kennis te maken met de toekomstige schoonfamilie, alleen mijn oma niet. Ze zat te jennen: ze zullen er wel lekker eten krijgen. Ik dacht: het is vast kip met rijst. Ik ben die 10 kilometer gaan lopen, over de ijzeren brug, de enige bezienswaardigheid van Ardahan. Echt eng, ik werd gevolgd door een uil en het was pikdonker. Toen ik eindelijk aankwam, keek niemand op. Het ergste was wel dat het eten enorm tegenviel.”

Verjaardag

“Die weet ik niet. In mijn paspoort staat 15 januari 1969. Dat was de dag dat mijn vader naar Nederland vertrok. Hij dacht: mijn vrouw is zwanger en wie weet wanneer ik hier weer terug kom, dus laat ik het kind maar vast inschrijven. Hij gokte dat het een jongen werd, dat wilde hij sowieso graag. De naam stond ook al vast. Een onderwijzer in het dorp had gezegd dat het Erdal moest worden, vanuit een seculiere tra­ditie. Misschien moeten we maar een keer met de hele familie die dag vieren dat mijn vader naar Nederland kwam.”

Özgül

“De middelste van de vijf kinderen. Ze zorgde voor mij, ze compenseerde de liefde die mijn moeder mij onthield. Van alle dierbaren in mijn leven kan ik haar geur het beste oproepen. Ik zal nooit vergeten hoe wij hand in hand door Hoog Catharijne liepen. Ze is op haar achttiende omgekomen bij een treinongeluk. Ze stak het spoor over waar het niet mocht. Mijn vader was blij dat het niet een van zijn zonen was.

Het heeft ons als familie vernietigd. Na haar dood is ieder zijn eigen weg gegaan. Mijn oudste zus ging terug naar Turkije, mijn broer ging trouwen. Het grote gezin op de J.P. Coenstraat 48 bis in Utrecht was niet meer. Dat mijn ouders zo religieus zijn geworden, heeft er waarschijnlijk ook mee te maken. Voor mij begon de grote eenzaamheid. Wat had het leven nog voor zin? Wat ging mij redding brengen? Waar kon ik nog liefde vinden na haar dood?”

C&A

“Een begrip voor ons. Als je geld had om daar je kleren te kopen had je het helemaal gemaakt. Voor de meiden was er Wehkamp. Als ze naar een bruiloft moesten, bestelden ze daar een jurk en stuurden die de dag na het feest weer terug. Wij hadden het niet breed. Het scheelde niet veel of we hadden ons huis terug moeten geven aan de bank. Om het te behouden werd de bovenste verdieping verhuurd aan studenten. Wij woonden ondertussen met zeven mensen in drie kamers. Toen ik begon met werken, kocht ik meteen schoenen van 250 gulden. Ik denk dat ik ze wel tien jaar heb gedragen.”

De Wallen

“Mijn eerste keer in Amsterdam. Ik was vijftien en ging met drie vrienden naar de hoeren. Je gaat mee in de cultuur van de jongens, anders ben je een loser. Ik kan me de geuren nog steeds goed herinneren en ook dat die mevrouw uit Brazilië kwam. Ze was aardig tegen me. Belangrijker was de treinreis terug. Een paar dagen eerder had ik mijn vader geadviseerd mijn zus te verbieden op schoolreis te gaan. Ik wilde niet dat ze strakke broeken droeg en nu was ik zelf naar de hoeren gegaan. Er zat een monster in mij dat ik wilde bedwingen, het monster van de achterlijkheid. Ik ben nog altijd bang dat dat monster wakker wordt. Af en toe check ik even: hoe behandel ik mijn eigen dochters? Laat ik ze wel vrij genoeg?”

Baruch Spinoza

“De grootste filosoof van Nederland. Hij was een lenzenslijper. Ik zeg altijd: hij heeft niet alleen lenzen geslepen, maar ook de Europese identiteit. Het grappige is: in Turkije is hij populairder dan hier. Daar krijgt hij herdrukken. Er komen in Turkije ook veel betere boeken over hem uit. Ik werd als jongen gegrepen door zijn idee dat er geen God bestaat met een plan. Dat God en de natuur één zijn. Ik dacht: eindelijk iemand die woorden geeft aan wat ik denk.”

5w1h

“De gouden regel van het eenvoudige nieuwsbericht: wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe? Ik heb het nooit willen leren. Op de School voor Journalistiek hebben ze me er bijna om weggestuurd. Ik kan het gewoon niet simpel houden. De schrijver in mij zegt dat andere ­dingen interessanter zijn. Ik kan jou precies vertellen waar, wanneer en hoe een skinhead in het buurthuis een pistool op mijn hoofd zette. Ik vertel je liever wat er in mij omging toen het gebeurde. Hoe het fascisme rook. Dat ik dacht: ik ga dood, het is jammer dat mijn dierbaren niet zullen weten dat ik dapper ben geweest en niet heb gesmeekt. Op de krant noemden ze mijn stukken altijd Erdaliaans.”

Volksdansen

“Dat is nog steeds enorm populair onder Turkse jongeren. Heel opportunistisch: je leert daar meisjes kennen. Dat wordt allemaal geregeld voor jou. Vaak waren het Nederlandse meisjes, want Turkse meisjes mogen niet dansen. Op volksdansen gaan was voor mij een manier om te overleven. Ik deed alles om bij de groep te horen, om niet eenzaam te zijn, om het leven een beetje dragelijk te maken. Als journalist schreef ik ook superpositieve stukken over de multiculturele samenleving. Dat liep verkeerd af. Mentaal werd ik ziek. Ik moest het land ontvluchten om beter te worden.”

Turkije

“Ik ben er, vanaf mijn 29ste, zestien jaar correspondent geweest. Acht jaar in Ankara en acht jaar in Istanboel. Ik ben de eerste mens die Europa is ontvlucht om Europeaan te worden. Spinoza zegt dat de vrije wil niet bestaat. Het enige wat je als mens kan doen, is zorgen dat je in aanraking komt met goede ideeën. Dat lukte me niet. De Nederlanders die contact zochten met Turken waren zonder uitzondering mensen voor wie Europa niet goed genoeg is. Derdewereldbewonderaars en cultuurrelativisten, die vinden dat we moeten leren van primitieve culturen. In Turkije kwam ik Turken tegen die mij wél konden vertellen wat het belang is van Bach. Die waren aangeraakt door de Verlichting en die mij niet terugduwden in het milieu waar ik vandaan kwam.”

Utrecht

“Amsterdam in het klein, maar dan met mooiere grachten. Ik hou van Utrecht. We wonen op 7 kilometer van Lombok, waar ik ben opgegroeid. Ik doe er soms boodschappen. Op de fiets, dat is gezond. Het is in Turkije snel gegaan met de islamisering. Onder Erdogan is de sfeer in razend tempo veranderd. Mijn dochters begonnen te klagen over de verplichte lessen in religie op school. Onze hele omgeving vertrok naar Europa, Canada en Amerika. Als we niet terug waren gegaan, waren we als enigen achtergebleven. Bovendien had mijn jongste dochter leukemie. De artsen zeiden: als je de mogelijkheid hebt om naar Nederland te gaan, doe het, want daar zijn haar kansen veel groter. Ze is hier in Utrecht, in het Prinses Máxima Centrum met succes behandeld.”

Lale Gül

“Ik heb haar boek hier liggen. Ik ben trots op haar, al ken ik haar niet persoonlijk. Die drang om naar buiten te treden, om de confrontatie aan te gaan met haar islamitische omgeving, dat kon ik op haar leeftijd niet. Ik ben weggevlucht voor het milieu waaruit ik kwam, zij gaat de strijd ermee aan. Ik hoop dat ze goed wordt begeleid, want dit is serieuze shit. De bedreigingen, ik weet niet of ze vooraf met haar uitgever heeft overlegd over de consequenties. Hij zou haar een jaar op wereldreis moeten sturen. Dat is wel het minste wat hij kan doen. Ik heb haar een berichtje gestuurd. Als ze mijn hulp nodig heeft, moet ze het me laten weten. Maar wat kan ik meer voor haar doen dan mijn steun uitspreken?”

De gevangenisjaren

“Een afrekening? Met wat? Het is een aanklacht. Tegen de westerse intelligentsia die ­verliefd is op het simplistische idee dat je alle verdriet en ellende kunt oplossen met verbinding en dialoog. Die denkt dat het wel goed komt als we gewoon een beetje gezellig doen tegen elkaar. Die vindt dat alle culturen gelijkwaardig zijn. Ik ben niet van het verbinden, ik ben van het bestrijden van blindheid en onwetendheid. Ik zeg: nu is het klaar.”

“Mijn vader heeft alzheimer en mijn moeder parkinson. Ik heb met publiceren gewacht tot ze het niet meer konden volgen. Dat maakte het voor mij makkelijker om eerlijk te schrijven over mijn jeugd. Ik neem ze niks kwalijk, ik hou van mijn ouders, zij waren net zo goed slacht­offers. Mijn moeder heeft niet de mogelijkheid gehad om haar eigen partner te kiezen. Daarom kon ze niet van ons houden. Alleen mensen die vrij zijn om te kiezen, kunnen liefhebben. Dat heb ik er van gemaakt, misschien ook een vorm van overleven. Ik heb het in elk geval allemaal opgeschreven, ik kan met een gerust hart heengaan. Het verhaal is verteld.”

Angelique Houtveen

“Een radio-dj? Ik luister niet veel naar de radio. Heeft ze nooit aan De Slimste Mens meegedaan of zo? De muziek die ik tegenwoordig luister is van de nostalgische soort uit de jaren tachtig. Als ik naar een goed nummer wil luisteren, zet ik Twist in my sobriety van Tanita Tikaram op. Als ik schrijf, zet ik meestal iets van Beethoven aan.”

Erdal Balci, De gevangenisjaren. Uitgeverij De Geus, 288 blz., €20,00.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden