PlusAchtergrond

Schipholakkoord wakkert personeelscrisis verder aan: ‘Met deze verkapte staatssteun kan geen bedrijf in Nederland concurreren’

Reizigers in de rij op Schiphol. Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP
Reizigers in de rij op Schiphol.Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

Het is oorlog op de arbeidsmarkt. Met de afspraken over fors hogere lonen om zo de druktecrisis op de luchthaven te bezweren, wordt de personéélscrisis juist verder aangewakkerd. ‘De arbeidsmarkt wordt zo een rondreizend circus waar de hoogste bieder wint.’

Herman Stil

“Met verkapte overheidssteun wordt de hele arbeidsmarkt omvergetrokken,” fulmineert Leon Vincken over het crisisakkoord dat Schiphol woensdag sloot met vakbonden CNV en FNV. Om de enorme personeelstekorten op de luchthaven op te lossen, die leiden tot ellenlange rijen, gemiste en gecancelde vluchten en zelfs vechtpartijen, trekt Schiphol fors de portemonnee.

Vijftig miljoen euro kost dat. En zoals luchthaventopman Dick Benschop woensdag na ondertekening van het ‘historisch akkoord’ al zei: de rekening komt uiteindelijk bij de aandeelhouders te liggen, de staat en de gemeentes Amsterdam en Rotterdam.

En dus bij de belastingbetalers, wil Vincken maar even gezegd hebben. Hij is voorman van Vbe NL, een van de brancheclubs van beveiligingsbedrijven. “Er worden nu cadeautjes uitgedeeld met gemeenschapsgeld. Goed gedaan voor de mensen ter plekke, maar de prijs wordt elders betaald.” Want, dicteren economiedocenten: hogere lonen zorgen per definitie voor hogere kosten voor bedrijven en uiteindelijk ook voor hogere prijzen voor consumenten. Prijzen die momenteel toch al de pan uit rijzen.

“Met zulke afspraken met verkapte staatssteun kan geen bedrijf in Nederland concurreren,” zegt Vincken. “In de beveiliging al helemaal niet. Een zomerbonus van ruim 35 procent verstoort de hele arbeidsmarkt. Als je op Schiphol deze zomer 840 euro per maand extra kunt verdienen, ga je geen festivals bewaken.”

Nog grotere gaten in roosters

Hierdoor vallen volgens hem in heel Nederland nog grotere gaten in de roosters van beveiligingsbedrijven dan er nu al ontstaan door alle personeelstekorten. “Kijk naar de publieke sfeer waar beveiligingstaken worden ingehuurd: in de zorg, bij overheidsgebouwen, gemeentehuizen, asielzoekerscentra. Krijgt NS straks zijn beveiliging nog rond? Staan er straks treinen stil omdat alle spoorbeveiligers naar Schiphol zijn vertrokken?”

Als op de stations straks net als op Schiphol lange rijen en boze Nederlanders staan, zal de overheid volgens de beveiligingsvoorman razendsnel het voorbeeld van de luchthaven volgen. “De politiek trekt de portemonnee wel. Of anders zorgen de vakbonden daarvoor. Die weten nu hoe ze dat voor elkaar krijgen: net als op Schiphol met wilde stakingen.”

Ook hoogleraar arbeidsrecht Ton Wilthagen van de Universiteit van Tilburg waarschuwt voor een verstoring van de arbeidsmarkt. “Schiphol wordt hierdoor een magneet. Werknemers met lage inkomens en inkomens tot net onder modaal die nu elders aan de slag zijn, kunnen hierdoor denken: ik ga op Schiphol werken, daar verdien ik veel meer.”

Of dat in het hele land voelbaar wordt, betwijfelt hij. “Ik verwacht niet dat mensen vanuit Hengelo op Schiphol gaan werken. Maar binnen een haalbare afstand zal dit zeker ook mensen uit andere regio’s trekken. In elk geval uit de Randstad.”

Niet meer werken voor een fooi

De gevolgen laten zich raden. “Dit gaan ze echt merken in de schoonmaak, beveiliging en horeca. Schoonmaak is vrijwel overal in het bedrijfsleven en de publieke sector uitbesteed. Dit kan leiden tot prijsopdrijving elders, in een poging om die mensen toch te behouden. In de huidige arbeidsmarktrevolutie komen de mensen met handjes echt niet meer werken voor een fooi.”

“We moeten goed bekijken wat het grotere effect zal zijn,” zegt Erik Honkoop, die namens CNV Vakmensen de onderhandelingen met Schiphol voerde. “Dit akkoord is uniek. Zoiets hebben we nog niet eerder buiten CAO’s om afgesproken. Maar bij hoger belonen zie je in het algemeen altijd meer beweging op de arbeidsmarkt.”

“Ik hoop het, want dat zal ertoe leiden dat ook elders meer wordt betaald om mensen te behouden. Dit Schipholakkoord kan daarvoor een mooie blauwdruk zijn.”

In eerste plaats, als het aan Honkoop ligt, is het een voorbode voor vergelijkbare ingrepen bij rijk, gemeentes, provincies en semi-overheden als NS of bij het aanbestede openbaar vervoer. “Onze overheidsorganisaties bestaan meer en meer uit enkel hogeropgeleiden die ervoor zorgen dat het uitvoerende werk via aanbestedingen door derden wordt gedaan. Tegen de laagst mogelijke prijs. Je degradeert daarmee de kwetsbaren van de arbeidsmarkt, mensen die lager en middelbaar zijn opgeleid, tot inwisselbare poppetjes.”

Missie

“Op Schiphol zien we de gevolgen. De lonen werden na elke aanbestedingsronde lager, terwijl het werk steeds zwaarder werd. Elke vijf jaar kregen medewerkers een andere werkgever en waren alle afspraken over hun werktijden van de baan. Dat is elders niet anders. Het is mijn missie om daar verandering in te brengen. Op Schiphol is dat nu gelukt.”

Dat vergde, na jaren vergeefse strijd tegen ‘uitholling’ en ‘de race naar de bodem’ wel een druktecrisis. “De drukte op Schiphol was een zegen in vermomming. De luchthaven stond met de rug tegen de muur. Nu gaan we dit ook elders afdwingen. Soms moet er gewoon een ongeluk gebeuren om iets te veranderen.”

Maar het Schipholakkoord elders kopiëren is volgens arbeidsmarktprofessor Wilthagen nog niet zo makkelijk. “Er zijn niet zo veel heel grote aanbesteders als Schiphol.” Meer betalen is volgens hem alleen voorbehouden aan grote, rijke bedrijven of overheden die met gemeenschapsgeld wapperen. “Wie klein is en geen geld bezit, heeft het nakijken. De arbeidsmarkt wordt zo een rondreizend circus waar de hoogste bieder wint.”

Schaarse mensen

Voor de personeelscrisis die in heel Nederland woekert – er zijn nu 133 vacatures op elke 100 werkzoekenden – zijn zulke akkoorden geen oplossing, zegt Wilthagen. “Als alle werkgevers en opdrachtgevers in Nederland Schipholakkoorden sluiten, zijn er nog steeds niet voldoende mensen op de arbeidsmarkt. We blijven met z’n allen aan dezelfde schaarse groep trekken. En de demografie verandert niet. We gaan steeds meer vergrijzen.”

Arbeidsmigranten kunnen het personeelsinfarct volgens hem maar ietsje verlichten. Wilthagen hoopt vooral dat nog te putten valt uit het arsenaal van 1,1 miljoen Nederlanders die (meer) zouden kunnen werken maar dat niet doen omdat hun thuissituatie dat niet toelaat, ze met een beperking kampen, niet omgeschoold zijn of een salaris niet opweegt tegen de hoogte van een uitkering.

“De hoop is dat die mensen nu denken: met salarissen als op Schiphol loont het wél. Maar dan heeft Schiphol nog steeds een imagoprobleem. Ja, ze betalen veel meer, maar wil je daarvoor in die gigantische drukte werken of die enorme hoeveelheden koffers verstouwen?”

Schipholakkoord

Op Schiphol werken 15.000 medewerkers in de schoonmaak, beveiliging, afhandeling, passagiersbegeleiding en het interne busvervoer.

Zij krijgen deze zomer (en over de meivakantie) per uur 5,25 euro bruto boven op hun loon (dat gemiddeld tussen de 11 en 13 euro ligt). Voor een voltijdbaan is dat 840 euro per maand extra

Vanaf 1 september blijft daar een Schipholtoeslag van 1,40 euro per uur van over, die tot september 2023 geldt, ofwel 224 euro extra per maand

Reizen van en naar Schiphol met het openbaar vervoer wordt volledig vergoed, werknemers die met de auto komen, kunnen gratis parkeren.

Het aantal aanbestedingen wordt teruggeschroefd, er moeten uiteindelijk minder externe bedrijven op Schiphol werken dan de zes die de beveiligers, drie die de schoonmakers en acht die de afhandelaars leveren.

Bij nieuwe aanbestedingen wordt in het vervolg gekeken of dat extern gebeurt of dat Schiphol het werk zelf laat uitvoeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden