PlusAnalyse

Schiphol is de grootste van Europa, maar hoelang nog?

Het is een prijs zonder glans: Schiphol is de winnaar van de coronacrisis. Ondanks de enorme daling van het aantal vluchten is de luchthaven voor het eerst nummer één in Europa. Of dat met de coronamaatregelen zo blijft, is de vraag. ‘Als die geen effect hebben, wordt het herstel bemoeilijkt.’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Volgens het Amsterdamse SEO Economisch Onderzoek telde Schiphol vorig jaar de meeste bestemmingen en de beste connectiviteit van alle Europese vliegvelden, plus aartsrivalen Istanboel en Dubai. Ook telde de luchthaven de meeste vluchten.

Schiphol raakte weliswaar 71 van de 282 bestemmingen kwijt, maar op andere luchthavens was die klap nog veel groter. De voormalige nummers een en twee, Istanboel en Frankfurt, verloren 100 bestemmingen.

Ook als het om het aantal vluchten gaat, springt Schiphol eruit. Weliswaar daalde de directe connectiviteit 54 procent, maar dat is niets vergeleken bij Frankfurt of Londen Heathrow, die twee derde van hun verbindingen verloren – laat staan koploper Brussel (75 procent). Het aantal passagiers dat vorig jaar via Schiphol reisde, 20,9 miljoen, is wel lager dan in Parijs en Londen

“Een mogelijke verklaring is dat het een strategische keuze van KLM is geweest om het netwerk op Schiphol overeind te houden,” zegt SEO-onderzoeker Thijs Boonekamp, “om zo toch vracht te kunnen vervoeren en transferreizigers te trekken. Daardoor reisden relatief veel mensen via Schiphol.” Ook spelen de voorwaarden voor de Nederlandse overheidssteun een rol.

Hard getroffen door reisbeperkingen

De gegevens van het SEO-onderzoek stammen uit september, toen er voorzichtig weer gevlogen kon worden. Inmiddels wordt Schiphol hard getroffen door de Nederlandse reisbeperkingen, waaronder de verplichting tot twee coronatests voor luchtreizigers en vliegverboden naar Zuid-Afrika, Latijns-Amerika en (inmiddels opgeheven) Groot-Brittannië.

Op Schiphol daalde het aantal vluchten sinds de invoering van die maatregelen ruim 27 procent, naar nog geen 11.000. Het aantal reizigers slonk tussen eind januari en eind februari met 364.000 naar net een half miljoen. Inmiddels wordt de testmaatregel steeds verder afgezwakt, maar dreigt een quarantaineplicht voor vliegreizigers.

Herstel bemoeilijkt

Luchtvaarteconoom Hans Heerkens van TU Twente begrijpt niet waarom Nederland eenzijdig maatregelen neemt. “Als die besmettingen zouden voorkomen, is dat goed. Maar waarom nemen andere landen ze dan niet over?”

“De impact is groot. Als het aantal besmettingen hierdoor afneemt, profiteert Schiphol daar uiteindelijk ook van. Maar als maatregelen geen effect hebben, wordt het herstel bemoeilijkt. Het is jammer dat Nederland andere maatregelen neemt dan het buitenland. Je zou willen dat die onderling worden afgestemd.”

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

De onderzoekers van het aan de UvA gelieerde SEO maken zich geen illusies over de enorme impact van de malaise op Schiphol en KLM. “Naarmate het langer duurt om het virus onder controle te krijgen,” zegt Boonekamp, “nemen de verliezen verder toe en zullen maatschappijen langer nodig hebben om te herstellen. Air France-KLM zal de komende jaren sowieso kosten besparen, waarbij het niet ondenkbaar is dat wordt gesneden in netwerken.”

“De bodem van de put komt in zicht. Als nog meer personeel weggaat of vliegtuigen worden verkocht, wordt het lastig om snel te herstellen. Maatschappijen als Ryanair en Wizz ruiken nu hun kans. Ze gokken erop dat ze marktaandeel gaan veroveren ten koste van netwerkmaatschappijen als KLM. De aanschaf van vliegtuigen is nu relatief goedkoop.”

Hogere ticketprijzen

Er is enige hoop. Na de eerste reislockdown in het voorjaar van 2020 herstelde Schiphol zich volgens SEO sneller dan zijn Europese concurrenten. Boonekamp: “Schiphol en KLM zijn redelijk veerkrachtig, misschien wel meer dan andere luchthavens.” Hij durft nog niet te voorspellen of de twee zich uiteindelijk herstellen naar het niveau van voor corona, of dat er minder bestemmingen, minder vluchten en hogere ticketprijzen komen.

“We gaan er nu van uit dat het pas in 2024/25 weer op het niveau van 2019 zal zijn. Het herstel hangt er ook van af of KLM overheidssteun blijft krijgen. Als KLM verder moet krimpen, wordt het lastig om het netwerk van Schiphol zo te houden. Zeker intercontinentaal.”

Luchtvaarteconoom Heerkens verwacht hogere ticketprijzen. “Ik denk dat vooral de lange afstand duurder wordt. Dat zou ik ook toejuichen; vliegen was toch al te goedkoop gezien de gevolgen voor milieu en maatschappij. Veranderingen die toch noodzakelijk zijn, worden door deze crisis versneld. De vraag is of dat wenselijk is als daardoor de concurrentiepositie van KLM verder wordt aangetast.”

Beter dan ‘Parijs’

SEO doet al sinds 2011 elk jaar in opdracht van het kabinet onderzoek naar de stand van zaken op Schiphol, met name in vergelijking met ‘Parijs’. Vooral vanwege aanhoudende verhalen dat binnen luchtvaartgroep Air France-KLM een voorkeur zou bestaan voor activiteiten in Parijs boven Schiphol en er zelfs plannen zouden zijn om vluchten over te hevelen.

Tot nu is daar weinig van gebleken. “Schiphol ontwikkelt zich eigenlijk al sinds 2004 structureel beter dan Paris Charles de Gaulle en Orly,” zegt Thijs Boonekamp. “Maar natuurlijk is de aantrekkingskracht van Parijs groter dan van Schiphol, vanwege hun grotere thuismarkt en het binnenlandse verkeer.

Vorig jaar vond zelfs 55 procent van alle vluchten die door Air France-KLM werden uitgevoerd vanaf Schiphol plaats, terwijl Air France tweemaal zo groot is als KLM. Wel is het aantal intercontinentale vluchten op Schiphol net iets sterker gedaald dan in Parijs, maar slinkt daar de luchtvracht weer veel sneller dan in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden