null

PlusAchtergrond

Sancties? Via Nederland kunnen rijke Russen die zonder probleem omzeilen

Beeld Robin Alysha Clemens

Om een Russische geldvlucht tegen te gaan moeten brievenbusfirma’s worden aangepakt, zegt de Tweede Kamer. In de praktijk is het onbegonnen werk, ook als het gaat om geld van vrienden van Poetin op de sanctielijst. ‘We werken nu mee aan corruptie.’

Herman Stil

‘Nederland is handlanger van corrupte kleptocraten,” stelt Europarlementariër Paul Tang. Volgens de PvdA’er hebben we er veel te lang onze ogen voor gesloten dat Nederland corruptie faciliteert met brievenbusfirma's, belastingverdragen, gunstige fiscale afspraken met multinationals en vrij baan geeft aan trustkantoren. “De afgelopen jaren worden we steeds weer geconfronteerd met de uitwassen van die houding.”

Al sinds zijn tijd als Kamerlid vecht Tang tegen de rode loper die Nederland heeft uitgerold voor discutabel geld. Via de zogenoemde brievenbusfirma’s kan geld zo belastingvriendelijk en ontraceerbaar mogelijk de wereld worden rondgestuurd. “Dat de sancties tegen Rusland nu makkelijk kunnen worden omzeild via ons land, is het zoveelste bewijs dat we hiermee moeten ophouden.”

Nederland moet Cyprus en Bermuda laten voorgaan, maar daarna is ons land volgens het IMF, de Oeso en de Russen zelf al jaren de grootste geldsluis voor Russische investeringen. Volgens de Russische Centrale Bank ging in 2019 bijna 45,7 miljard dollar (toen bijna 41 miljard euro) aan Russisch kapitaal en goederen naar ons land, waarvan zo’n 80 procent uit vermogen bestond.

25 miljard euro

Hoeveel daarvan via brievenbusfirma's loopt – bedrijven die alleen op papier bestaan en uitsluitend bedoeld zijn om geld door te sluizen – is giswerk. Omdat de Russen volgens het CBS in 2019 voor 15,6 miljard euro goederen naar ons land exporteerden, zou die brievenbusstroom zomaar rond de 25 miljard euro kunnen liggen.

“Het blijft lastig inschatten. Niemand weet precies hoe dit is opgezet,” zegt hoogleraar fiscale economie Peter Kavelaars van de Erasmus Universiteit. Vaak zijn zulke constructies ook bedoeld om te voorkomen dat bron en herkomst van geld bekend worden.”

Nederland, met de financiële sector in Amsterdam als epicentrum, is van oudsher een walhalla voor mondiale geldstromen, vooral doordat we kampioen zijn in het sluiten van belastingverdragen met andere landen. Door miljarden via Nederlandse fantoombedrijven te laten lopen kunnen multinationale bedrijven, miljardairs, dictators, terroristen, criminelen én Russen die onder de sancties vallen vrijwel ongestraft hun geld beheren.

De verhalen over multinationals als Amazon, Starbucks of Uber die er via Nederlandse geldroutes in slaagden in andere landen belastinggeld over hun winst terug te krijgen, zijn legio. Zulke ‘belastingontwijking’, die volstrekt legaal maar op z’n minst discutabel is, wordt sinds een paar jaar op allerlei manieren aangepakt. Maar nog altijd telt ons land 12.400 spookondernemingen.

5,5 keer groter dan de economie

Tezamen overtreft hun balanstotaal de Nederlandse economie 5,5 maal. Maar onze schatkist houdt er jaarlijks slechts een schamele 650 miljoen euro aan over en de samenleving hoogstens drie- tot vierduizend arbeidsplaatsen bij trustkantoren die zulke constructies opzetten en beheren. Met Amsterdamse kantoren als TMF en Intertrust als de allergrootste op dat vlak in de wereld.

Toezichthouder DNB telde in 2015 305 brievenbusfirma’s met Russische banden. Hoeveel dat er nu zijn, wil de waakhond vanwege de vertrouwelijkheid van het toezicht op trustkantoren niet zeggen. Bovendien gaat het alleen om zaken waarbij de Russische link zichtbaar is, terwijl zulke ‘doorstroomvennootschappen’ dat juist versluieren.

“Het is heel moeilijk te voorkomen dat geld wordt doorgesluisd via dergelijke constructies,” zegt Kavelaars. “Er lopen bij financiële instellingen al jaren enorme programma’s voor toezicht op witwassen en criminele geldstromen. Rusland zal daar na deze sancties echt speerpunt zijn. Maar ook voor de grootste banken is het vrijwel onmogelijk om geldstromen via brievenbusfirma’s te achterhalen. Als er vijf van zulke vennootschappen tussen de brievenbusfirma en de echte eigenaar zitten, dan ben je zo het spoor bijster. “

In Nederland is het – in tegenstelling tot in veel andere EU-landen – nog altijd mogelijk dat wanneer niet achterhaald kan worden wie er achter een brievenbusfirma zit, men kan terugvallen op de namen van bedrijven of personen die op papier verantwoordelijk lijken. Zulke katvangers zijn vaak in dienst van het trustkantoor dat de brievenbusfirma beheert. Kavelaars: “Controle is bijna ondoenlijk, zeker omdat de informatievoorziening vanuit trustkantoren vaak uitermate lang wordt getraineerd.”

Verbod op trustkantoren

Deze week riep de voltallige Tweede Kamer het kabinet op nu eens echt haast te maken met de aanpak van brievenbusfirma’s, om Russische geldvlucht tegen te gaan. Minister Sigrid Kaag van Financiën hintte in een reactie op de aanpak van en zelfs een verbod op trustkantoren.

De trustsector zegt hard te werken aan het in kaart brengen van Russische geldstromen en hun verhouding met oorlogssancties. In een verklaring stelt branchevereniging Holland Quaestor dat inmiddels ‘een aantal’ meldingen bij DNB is gedaan over het blokkeren van Russische tegoeden. Ook is de hoeveelheid Russische klanten sinds 2014, na de eerste strafmaatregelen vanwege de annexatie van de Krim, afgenomen tot ‘minder dan tien’ en roept de club haar leden op ook die banden te verbreken.

Maar lang niet alle trustkantoren zijn bij het verbond aangesloten. En het gaat alleen om banden waarvan vast ligt dat er een link is met Rusland. Juist bij brievenbusconstructies is dat zelden duidelijk.

Hoogleraar Kavelaars is kritisch. “Die stromen verdwijnen echt niet. Die nemen een andere route, buiten Nederland. China doet niet mee aan de sancties. Russen kunnen geldstromen eenvoudig via een Chinese dochter naar Nederland sluizen – en dan weer verder. Als de belangen groot genoeg zijn, is hier echt wel een mouw aan te passen.”

Weer iets nieuws

Ook Europarlementariër Tang ziet de fantoomgelden nooit helemaal uitsterven. “Als je iets aan banden legt, zal er wel weer wat nieuws worden bedacht. Er is een hele industrie ontstaan die steeds de randen en mazen van de regelgeving opzoekt. De stofkam moet door die brievenbusfirma’s en hun handlangers: banken, trustkantoren, advocaten, accountants en belastingkantoren. We werken nu mee aan corruptie.”

Volgens Tang moet Nederland het voortouw nemen. “Als Nederland ingrijpt, verhoogt dat de druk op andere vrijhavens als Luxemburg, Ierland en Cyprus om ook in te grijpen.”

Maar dat zal nog even duren, en daardoor kunnen Russen die onder de sancties vallen hun geld zonder obstakels via ons land veiligstellen. “We zijn nog lang niet zover. De woorden zijn goed, de acties blijven achter. Er moet nog veel gebeuren. We moeten het dit jaar oppakken, zodat we uiterlijk over twee jaar maatregelen nemen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden