Ruttes negen levens zijn verspeeld

De schade is ongekend groot na het debat over de zoveelste vergeetachtigheid van Mark Rutte. Zijn negen levens zijn verspeeld. De teflonlaag waarlangs alles afgleed, kan niets meer hebben. Gisteren moest hij harder vechten voor zijn politieke leven dan ooit.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Het was één leugentje te veel van Mark Rutte. Zijn bewering vorige week dat híj in elk geval niet over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt had gesproken met de verkenners, bleek onjuist. In de vertrouwelijkheid van het gesprek had hij gesuggereerd dat ‘we iets met Omtzigt moeten’. Als het CDA hem minister wilde maken, zou hij dat geen probleem vinden.

Nooit eerder in zijn lange loopbaan als premier vond Rutte zo’n massaal verbolgen Tweede Kamer tegenover zich. Zijn excuus? Hij herinnerde zich niet meer het over Omtzigt te hebben gehad. Maar dat kwam de rest van de Kamer net iets te bekend voor. Was hij nou alwéér iets vergeten? Het is een patroon, vond D66-leider Sigrid Kaag. “Of de heer Rutte lijdt aan ernstig geheugenverlies of hij is een pathologisch leugenaar,” diagnosticeerde Fvd-leider Thierry Baudet.

Want er waren de afgelopen jaren nogal wat kwesties waarin Rutte geen ‘actieve’ herinneringen bleek te hebben. Bij het debat over de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting die plotsklaps in het regeerakkoord was gekomen. Bij het debat over de burgerslachtoffers in Hawija. Bij de toeslagenaffaire. De Teevendeal. Halbe Zijlstra in de datsja van Poetin.

Wie kan de VVD-leider nog geloven? En vooral: kan hij nog een keer premier worden? Niemand, van links tot rechts, wilde daar gisteren ‘ja’ op zeggen.

Het uitlekken van een formatiedocument zorgde voor een week durende, knetterende kortsluiting in het meest gevoelige onderdeel van de politiek: de formatie van een nieuw kabinet. Een periode waarin het om onderling vertrouwen draait.

Trukendoos

Rutte opende gisteren zijn hele trukendoos om het vertrouwen terug te winnen. Hij maakte zijn fout kleiner, betrok andere politici erbij: “Ik heb met Hoekstra over Omtzigt gesproken.” Verhief zijn stem: “Ik lieg niet!” Onderstreepte zijn belang: “Tienenhalf jaar heb ik meerderheden gecreëerd. Heb ik het land door moeilijke crises geleid.”

Onder normale omstandigheden zou Rutte nog wel zijn weggekomen met wat hij tegen de verkenners zei. Dat Rutte het CDA, met wie hij dolgraag wilde doorregeren, wilde paaien viel nog wel uit te leggen. Maar door de optelsom van alle eerdere keren dat Rutte zei iets niet meer te weten, zijn het geen normale omstandigheden meer. Daarvoor is zijn geloofwaardigheid in de loop de jaren te veel geschaad.

De tijd deed zijn meedogenloze werk. Waar aanvankelijk vooral PVV-leider Geert Wilders en achtereenvolgende SP-leiders Rutte voor leugenaar uitmaakten, kwamen er in dat koor steeds meer stemmen bij. Gisteren kwam daar ook Ruttes coalitiegenoot Kaag bij. Ze vergeleek Ruttes optreden op Witte Donderdag met de laatste weg die Jezus afliep met zijn kruis, de Via Dolorosa. “We weten allemaal hoe dat is afgelopen.”

Toeslagenaffaire

Vorig jaar werd Ruttes geloofwaardigheid uitgerekend door toedoen van Pieter Omtzigt verder ondermijnd. Het Kamerlid verweet de premier dat de politieke cultuur waar hij voor staat de oorzaak was van de toeslagenaffaire. Een cultuur waarin zaken niet worden vastgelegd en informatie wordt achtergehouden voor de Tweede Kamer, daardoor konden misstanden zoals die bij de Belastingdienst voortwoekeren. De Rutte-doctrine werd een wapen tegen de VVD-leider.

Maar zo klein als het vertrouwen in Rutte bij andere partijen nog is, zo groot was dat bij de kiezer. Bijna 2 miljoen stemmen kreeg hij op 17 maart, meer dan welke politicus dan ook. Want ook al verweten anderen hem machtspolitiek, veel mensen in het land hebben juist waardering voor de manier waarop Rutte in een politiek sterk verdeeld land met opeenvolgende kabinetten het schip van staat recht probeerde te houden.

Vaak zonder te kunnen rekenen op een meerderheid in allebei de Kamers, bestreden drie opeenvolgende kabinetten met Ruttes naam onder meer de financiële crisis, stikstofcrisis en nu de coronapandemie. Daarbij kon de flexibele Rutte net zo makkelijk afspraken maken met de PVV als met GroenLinks. Dat is zijn politieke klasse, geen enkele minister-president deed hem dat na.

Maar steeds vaker typeren ook zijn voormalige partners hem als machtspoliticus voor wie het behoud van het Torentje een doel op zich is. Gisteren nog vergeleek PvdA-leider Lilianne Ploumen (die dik vier jaar met hem in een kabinet zat) hem met een zonnekoning: een politicus die alleen nog denkt: ‘De staat, dat ben ik’.

Een groot deel van de Tweede Kamer gaf gisteren aan dat het vertrouwen te veel geschonden was. Rutte heeft, in hun ogen, één keer te veel gelogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden