Plus analyse

Rutte zal moeten bellen, bellen, bellen

Het kabinet verliest zijn meerderheid in de Eerste Kamer. Rutte heeft vaker met dat bijltje gehakt. Het wordt wel een heel stuk lastiger dan voorheen.

Mark Rutte Beeld ANP

De nederlaag was ingecalculeerd. Premier Mark Rutte deed er woensdagavond laconiek over: "Dat wordt veel koffie drinken en heel veel bellen.'' Maar nu zijn coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie haar meerderheid in de senaat verliest, wordt het echt niet zo makkelijk. Ook al valt het verlies nog mee, vergeleken met de peilingen.

Wie dacht dat de Statenverkiezing een kans was het kabinet weg te stemmen, zal nog even geduld moeten hebben. Niet alleen omdat de nieuw gekozen Statenleden pas in mei de leden van de Eerste Kamer kiezen en de coalitie tot die tijd nog gewoon een meerderheid heeft, ook omdat Rutte wel wat gewend is. Hij heeft het een groot deel van zijn jaren als premier zonder meerderheid in de senaat moeten doen.

Meerderheid
Na de Statenverkiezingen van 2011 kwam Ruttes gedoogcoalitie van VVD, CDA en PVV één zetel tekort voor een meerderheid. En Ruttes tweede kabinet van VVD en PvdA had geen enkele keer een meerderheid. Na de Statenverkiezingen van 2015 hielden de twee toenmalige regeringspartijen zelfs maar 21 senaatszetels over (op een totaal van 75), nog minder dan de coalitie er straks overhoudt.

Elke keer wist Rutte wisselende meerderheden te smeden voor zijn plannen. Iedereen die hem weleens bellend door de Haagse wandelgangen heeft zien lopen, hoorde hem dingen zeggen als: 'Je bent een kanjer' of 'Ik hou van je'. Rutte als compromispremier, die in een volstrekt versplinterd politiek landschap partijen aan zich wist te binden met extra geld voor onderwijs, het openhouden van een kazerne in Assen of het niet aanpakken van ambtenaren die homo's weigeren te huwen.

Rutte denkt dat kunstje te herhalen. Bellen. Dan weer neemt GroenLinkser Jesse Klaver misschien op. Rutte en Klaver hebben vorige maand al een keer geluncht. Ook PvdA-leider Lodewijk Asscher belt hij graag. Niet voor niets riep Rutte hem de avond voor de verkiezingen nog op de verschillen te overbruggen. Het lijkt er op papier op dat hij kan kiezen uit verschillende partijen voor steun.

Toch zit Rutte niet in een luxe positie. Hij is gedwongen vooral naar partijen op links te kijken. Bellen met de PVV is zinloos, aangezien Geert Wilders al heeft aangekondigd geen compromissen te willen sluiten. Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet wil wél samenwerken, maar wil dan wel de Klimaatwet van tafel. Iets waar Rutte binnen zijn eigen regeringscoalitie lastig de handen voor op elkaar krijgt.

Klussen
Dit kabinet wacht twee enorme klussen: de hele set klimaatmaatregelen en een nieuw pensioenakkoord. Bij het eerste onderwerp is het kabinet de linkse oppositie al tegemoetgekomen door aan te kondigen dat er een CO2-heffing komt voor bedrijven en de belasting op de energienota voor huishoudens wordt verlaagd. En Rutte kondigde meteen aan dat hij ook voor nieuwe pensioenwetgeving breed draagvlak zoekt. Hij bedoelde: GroenLinks en PvdA, help mee!

Jesse Klaver Beeld anp

Zelf zegt hij er alle vertrouwen in te hebben. "We zijn toch een land van compromissen.'' En ook in de rest van de coalitie is geen sprake van paniek. Er is de vaste overtuiging dat ook andere partijen er uiteindelijk met elkaar willen uitkomen. Al was het maar omdat de val van het kabinet volgens geen van de middenpartijen iets zal oplossen. Dan zijn hun leiders na volgende verkiezingen toch weer tot elkaar veroordeeld in een formatie.

Maar er is wel iets veranderd. Iedereen is minder genegen compromissen te sluiten met de VVD-leider nu de praktijk telkens uitwijst dat je daarvoor bij volgende verkiezingen wordt afgestraft. Klaver, Asscher: iedereen zal zijn huid dit keer nog duurder willen verkopen.

Rutte zit in een klem. Aan de ene kant partijen die een hoge prijs vragen voor steun, van de andere kant zijn eigen partij de VVD die zwaar onder druk staat. De gigantische verkiezingsoverwinning van FvD heeft laten zien dat de liberalen op rechts een fors gat hebben laten vallen. Nog meer compromissen sluiten maakt dat gat alleen maar groter. Nu al klagen veel VVD'ers dat hun partij te onzichtbaar is geworden.

Rutte is woensdagochtend al opgewekt begonnen met het bellen van andere partijleiders om hen te feliciteren met hun overwinning. Maar om zijn kabinet de eindstreep te laten halen, moet hij ook de onrust in zijn eigen partij bezweren. Dat wordt een hoge telefoonrekening de komende maanden.

Thierry Baudet woensdagavond Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden