Rutte: ‘Ook de koning kan naar het WK van Qatar,’ besluit over delegatie volgt later

Het kabinet trotseert de Tweede Kamer en stuurt toch een delegatie naar het WK voetbal in Qatar volgende maand. Wie namens Nederland afreist, wordt pas later besloten, maar het zou alsnog een zware afvaardiging kunnen worden, met de koning en/of premier Mark Rutte erbij.

Hanneke Keultjes en Niels Klaassen
Arbeiders lopen langs een illustratie van de mascotte van het WK 2022 in Qatar. Beeld AFP
Arbeiders lopen langs een illustratie van de mascotte van het WK 2022 in Qatar.Beeld AFP

Het definitieve besluit wie namens de regering naar het WK gaat, schuift het kabinet nog even voor zich uit, maar er zal een formele regeringsdelegatie afreizen, melden ministers Wopke Hoekstra (Buitenlandse Zaken, CDA) en Conny Helder (Sport, VVD) woensdagochtend aan de Tweede Kamer. Het kabinet houdt de optie ‘zeker open’ dat de koning naar het WK gaat, dat op 20 november begint. Dat meldt premier Mark Rutte woensdagmiddag in een toelichting aan de media.

“We denken dat een dialoog over mensenrechten het beste kan worden gevoerd als je er bent,” zegt Rutte. “Juist op zo’n WK kun je dergelijke zaken aan de orde stellen. En er zijn grote belangen die spelen tussen onze landen: de energiezekerheid, de hulp van Qatari bij de evacuatie uit Afghanistan.” En als je ‘niet gaat kun je de discussie ook niet voeren’, vindt de premier. Of hij zelf naar het WK gaat, weet de hij ‘nog niet’. De komende weken moet dat besluit worden genomen.

Het WK in Qatar is omstreden, omdat de mensenrechtensituatie te wensen overlaat en het land veel arbeidsmigranten heeft ingezet bij de bouw van de voetbalstadions. Door beroerde werkomstandigheden kwamen daarbij 6500 arbeidsmigranten om het leven, concludeerde de Britse krant The Guardian vorig jaar.

‘Zeer teleurstellend’

In de Tweede Kamer klinkt kritiek op het kabinetsbesluit, ook bij coalitiefracties D66 en ChristenUnie. “Dit is zeer teleurstellend,” vindt Gert-Jan Segers, leider van de ChristenUnie. “Dat een regeringsafvaardiging daar wil gaan feestvieren, vind ik onbegrijpelijk. Voetbal is geweldig, maar mensenrechten en vrijheid zijn belangrijker. Ondanks alle doden en ondanks de beroerde situatie van minderheden in Qatar geldt dus blijkbaar: ‘the show must go on’.”

Ook D66 is het niet eens met het besluit van het kabinet en noemt het ‘ongepast en onverstandig’ om te gaan, meldt Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. Ook als Nederland daarmee de enige afwezige zou zijn: “Ik zou zeggen dat het niet erg is om als enige consequent te zijn over mensenrechten. Het is teleurstellend dat andere landen dat gebaar niet laten zien.”

Door de arbeidsomstandigheden in het land was het besluit volgens ingewijden ‘een dilemma’. Het kabinet stelt dat in Qatar al veel is verbeterd sinds er internationale verontwaardiging ontstond over de behandeling van arbeidsmigranten. Wel erkent het kabinet dat het nog steeds een punt van zorg is, maar het redeneert ook dat de omstandigheden niet verbeteren als er niemand van het kabinet naar het WK gaat.

Alleen staan

Bovendien wijst Hoekstra erop dat Nederland alleen zou staan met zo’n boycot. EU-lidstaten en andere ‘gelijkgezinde landen’ zijn volgens de ministers wel ‘voornemens een officiële delegatie af te vaardigen’. ‘Een Nederlandse alleingang zou de constructief-kritische dialoog met Qatar, ook op het gebied van mensenrechten, ondergraven,’ aldus Hoekstra en Helder.

Het kabinet sprak de afgelopen tijd met organisaties die actief zijn in Qatar. Die zouden ‘met regelmaat het belang van samenwerking en kritische dialoog’ hebben benadrukt. Door tegen de wens van de Kamer in toch een delegatie te sturen, kiest het kabinet ‘voor samenwerking met Qatar met het oog op duurzame verandering’.

Boycot

De Tweede Kamer keerde zich al begin 2021 tegen het sturen van welke regeringsafvaardiging dan ook. Een ruime meerderheid schaarde zich achter een SP-motie die pleitte voor een boycot, waaronder coalitiepartijen D66 en ChristenUnie. De partijleiders van die partijen spraken zich ook expliciet uit tegen Qatar als gastland en voor een diplomatieke boycot van het sportevenement.

Dat het kabinet de wens van de Kamer negeert, heeft te maken met de hechte band die Nederland het afgelopen jaar heeft opgebouwd met Qatar. Eerst hielp het land Nederland bij de evacuatie van mensen uit Afghanistan toen dat op andere manieren niet meer kon, nu heeft ons land Qatar nodig vanwege de energiecrisis.

‘Nederland heeft partners nodig om deze uitdagingen het hoofd te bieden’, schrijven de ministers. ‘Het aanknopen, hebben en onderhouden van relaties, ook met landen die niet op alle dossiers like-minded zijn, is ook daardoor steeds belangrijker geworden.’ Het kabinet ‘hecht aan een goede relatie met Qatar’.

Mensenrechtenorganisaties

Als er dan toch een regeringsafvaardiging gaat, moet het kabinet zich in Qatar wel openlijk uitspreken voor compensatie voor de arbeidsmigranten die in erbarmelijke omstandigheden aan de stadions voor het WK hebben gewerkt. Dat zeggen Amnesty International en Human Rights Watch in een reactie. “Een pr-instrument worden in handen van de Qatarese regering, dat moet je niet doen,” zo klinkt het.

De mensenrechtenorganisaties stellen dat de arbeidsmigranten in Qatar niet per se gebaat zijn bij een boycot van het toernooi. “In die zin maakt het ons niet uit of een minister wel of niet gaat,” zegt een woordvoerder van Amnesty. “Maar als de minister daar straks alleen op de tribune gaat zitten om Oranje toe te juichen, dan is dat wat ons betreft te mager. Je moet je kritisch opstellen ten opzichte van Qatar, over wat er met al die migranten is gebeurd – al die doden en gewonden, al die mensen die geen salaris hebben gekregen.”

Human Rights Watch vindt dat de regering zich nu al publiekelijk zou moeten uitspreken over de situatie in Qatar. “Bijvoorbeeld via een persbericht, een tweet, het hoeft niet zo moeilijk te zijn,” zei Jan Kooy namens de organisatie.

Achter de schermen

Import van Russisch gas is door de oorlog in Oekraïne op dit moment zowel onwenselijk als onmogelijk. Landen zoeken naarstig naar andere leveranciers van gas en Qatar is een van de grootste exporteurs van LNG ter wereld. Het land nu schofferen door als enige land voor een diplomatieke boycot te kiezen, zou voor de energie-export grote gevolgen kunnen hebben.

Daarom worstelde het kabinet de afgelopen weken met de kwestie-Qatar. Het kan van aangenomen Kamermoties afwijken, mits daarvoor zwaarwegende redenen zijn. Die denkt het kabinet dus te hebben. De afgelopen weken werd er achter de schermen gesproken met de Kamer, stellen ingewijden.

De verwachting was dat daaruit een compromis zou komen, dat Nederland de kleinst mogelijke regeringsdelegatie zou sturen. Dan zou het gaan om één minister, mogelijk minister Conny Helder voor Langdurige Zorg en Sport of buitenlandminister Hoekstra. Koning Willem-Alexander, die bekend staat als groot sportliefhebber, en premier Mark Rutte zouden dan thuisblijven. Dat hete hangijzer schuift het kabinet nog even voor zich uit. Wanneer daarover een besluit komt, is onbekend.

Tegen het sturen van alleen sportminister Helder zijn in de Kamer ook bezwaren. Door de ‘minister van feesten’ te sturen, zou het kabinet niet het signaal geven dat het de mensenrechtensituatie in Qatar serieus neemt.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden