Rutte onaangenaam verrast door lekken uit vertrouwelijk overleg

Voor het eerst is de sfeer in het derde kabinet Rutte zo slecht, dat de stabiliteit in het zicht van de haven gevaar loopt. Premier Rutte heeft in de groepsapp van het kabinet laten weten dat hij onaangenaam verrast was dat er stevig werd gelekt uit vertrouwelijk overleg.

Beeld ANP

Zoals in elke coalitie botst het regelmatig tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Logisch, want het zijn vier verschillende partijen. Maar tot nu toe waren de wrijvingen vooral tussen de Kamerfracties. De sfeer in de ministersploeg was doorgaans goed, bezweren alle betrokken. Tot voor kort maakten Rutte en De Jonge zelfs in de ministerraad soms een grap over hun lijsttrekkerschap.

Maar grappen worden niet meer gemaakt. De laatste weken zijn de verhoudingen verziekt. Ruzies uit de ministerraden en Catshuisoverleggen over de aanpak van de coronacrisis lekten soms woordelijk uit. Daarbij werd telkens een andere collega beschadigd.

Incidenten

Zo wordt minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) door sommige collega’s verweten dat hij koste wat kost een tijdelijke verzwaring van de coronamaatregelen zou hebben doorgedrukt. Beeldvorming zou belangrijker zijn dan wetenschappelijk bewijs of een maatregel werkt. Iets wat door anderen weer stellig wordt ontkend. “Er zijn collega’s die een vicepremier kapot willen hebben,” zegt een prominente minister erover.

Het anonieme geklaag over De Jonge is niet het enige opvallende incident van de afgelopen weken. Terwijl het kabinet nog overlegde over de invoering van eventuele regionale coronamaatregelen zei D66-minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel) al openlijk tegen journalisten “heel erg tegen de avondklok” te zijn. Daarmee bracht ze Rutte en De Jonge in verlegenheid die namens het kabinet hadden gezegd dat dit een optie was.

En afgelopen week citeerde De Telegraaf ministers die hun onderwijscollega Arie Slob in de ministerraad zouden hebben gedwongen een verklaring af te leggen over scholen die homoseksualiteit afwijzen. Een lezing die door andere ministers die aanwezig waren overigens weer wordt ontkend. “Dat is gewoon niet gebeurd. Sommige ministers wordt een heldenrol toegedicht, terwijl ze amper hun mond hebben opengedaan.”

‘Funest voor de samenwerking’

Volgens een enkeling is dit ‘funest voor de samenwerking’. “Er is echt wel iets stuk gegaan in het vertrouwen.” Ministers klagen dat ze zich niet meer vrij voelen in overleggen te zeggen wat ze willen zeggen, nu hun uitspraken soms al dan niet verknipt in de media belanden.

De naderende verkiezingen zetten de samenwerking onder hoogspanning. Er zitten drie lijsttrekkers in het kabinet. Twee van hen, Rutte en De Jonge, zijn veel in beeld doordat ze het gezicht zijn van de coronabestrijding. Ze houden persconferenties die door miljoenen mensen worden bekeken. Kaag is door haar buitenlandportefeuille een stuk minder zichtbaar nu alles om corona draait. Het zou volgens sommigen verklaren waarom zij bijvoorbeeld openlijk stelling nam tegen de avondklok. “Ze komt anders gewoon niet in beeld.”

ChristenUnie

De ChristenUnie voelde zich deze week ook slachtoffer van de profileringsdrang van hun coalitiegenoten. Slob gaf in een Kamerdebat op een vraag over identiteitsverklaringen op reformatorische scholen een erg formeel antwoord dat die nu eenmaal zijn toegestaan in de wet.

Meerdere partijen spreken van ‘een actie-beschadiging Arie’. “Hij had er natuurlijk meteen bij moeten zeggen dat homodiscriminatie niet mag. Maar net doen alsof Slob een anti-homo-uitspraak had gedaan, is gewoon opzettelijk de boel verdraaien.”

Vertrouwen repareren

De Jonge heeft er last van dat anderen hem neerzetten als de man die er in zijn eentje verantwoordelijk voor is dat er buitenproportioneel harde coronamaatregelen worden getroffen. Dat geldt ook voor VVD-leider Rutte. Als geen ander zag hij zijn populariteit stijgen in de coronacrisis. Daar is niet iedereen blij mee. Niet toevallig dat een van zijn fameuze woede-uitbarstingen vorige week ineens op straat kwam te liggen toen hij tijdens een ministersoverleg anderen verweet ‘deloyaal’ te zijn omdat ze vragen bleven stellen over de noodzaak van het sluiten van de bioscopen. Over D66-lijsttrekker Kaag wordt dan weer gretig verteld dat ze zo weinig in te brengen heeft in vergaderingen.

Ondanks deze incidenten lijkt het onwaarschijnlijk dat een partij er baat bij heeft om de stekker uit het kabinet te trekken. De verkiezingen worden geen dag eerder gehouden en partijen houden er rekening mee dat ze na de verkiezingen weer moeten samenwerken. Al moet in dat geval eerst het vertrouwen worden gerepareerd, klinkt de verzuchting bij meerdere coalitiegenoten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden