Nieuws

Rutte na motie van afkeuring door als premier, gaat ‘hard werken’ aan terugwinnen vertrouwen

VVD-leider Mark Rutte stapt niet op en de Tweede Kamer stuurt hem ook niet weg. Wel werd een motie van afkeuring tegen Rutte aangenomen, nadat bekend werd dat hij het was die bij zijn gesprek met de ex-verkenners de naam van het CDA-Kamerlid noemde. Rutte noemde die motie ‘een belangrijk politiek signaal’.

Mark Rutte (VVD) in de Tweede Kamer na afloop van het debat over de mislukte formatieverkenning. Beeld ANP
Mark Rutte (VVD) in de Tweede Kamer na afloop van het debat over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

D66-leider Sigrid Kaag diende de motie van afkeuring in de nacht van donderdag op vrijdag in, samen met CDA-leider Wopke Hoekstra. Die kon rekenen op steun van de gehele Kamer - minus de VVD. Dat is een minder zwaar middel dan de motie van wantrouwen die PVV-leider Geert Wilders die middag al indiende. Die haalde geen Kamermeerderheid, al stemde de voltallige oppositie vóór - inclusief de SGP.

“Ik ga door als minister-president,” zei Rutte na de stemmingen, “maar ik ga als VVD-leider heel hard werken aan het terugwinnen van vertrouwen. Daar ga ik mijn stinkende best voor doen.” Kaag zei dat zij zelf niet zou zijn doorgegaan als ze in Ruttes schoenen had gestaan. “Maar ik ben een ander mens.”

Volgens de D66'er is het ‘niet vanzelfsprekend’ dat Rutte het voortouw kan blijven nemen in de formatie. Ze stelde dat haar vertrouwen in Rutte vandaag ‘een forse deuk heeft opgelopen’. Rutte wilde na afloop van het debat nog niet vooruitlopen op zijn rol bij de formatie. “Dat gaat stap voor stap. Eerst maar eens de paasdagen eroverheen laten gaan.”

‘Eer en geweten’

Dat gebeurde nadat uit vertrouwelijke formatiestukken, die donderdagochtend naar de Tweede Kamer werden gestuurd, bleek dat het VVD’er en premier Rutte was die de naam van CDA’er Omtzigt noemde tijdens zijn gesprek met de ex-verkenners. Daarna was op een notitie, die vorige week werd gefotografeerd, de zin ‘Omtzigt: functie elders’ terechtgekomen.

Rutte had afgelopen vrijdag nog tegen de camera’s van NOS en RTL ontkend dat hij Omtzigts naam had genoemd. “Ik heb naar eer en geweten de pers te woord gestaan. Ik heb me dat gesprek achteraf verkeerd herinnerd. Ik betreur dat ten zeerste,” begon Rutte zijn verweer in de Tweede Kamer. De VVD-leider hield vol dat hij weliswaar wist dat het in zijn gesprek is gegaan over de stabiliteit binnen het CDA, maar dat hij er geen weet van heeft dat hij Omtzigt heeft genoemd. Opvallend genoeg hadden ook de oud-verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) daar geen herinneringen aan.

Kaag zei nog altijd te twijfelen aan Ruttes relaas. Hem hangt nog altijd een motie van wantrouwen boven het hoofd. Uit zichzelf zei hij niet op te stappen. Hij zei hard te willen werken aan het herstel van vertrouwen ‘waar het vertrouwen geschonden is’. Ook bood hij ‘hier en nu’ zijn excuses aan vanwege de gang van zaken, ‘in het bijzonder’ aan Omtzigt zelf.

Verkenners

Tijdens het debat bleek dat Rutte al op donderdagochtend 07.30 uur een telefoontje had gekregen waarin hij ‘via via’ hoorde dat de naam van Omtzigt in zijn gespreksverslag terecht was gekomen. Andere partijleiders kregen pas anderhalf uur later inzage. Rutte benadrukte dat hij die bron niet prijs kon geven. “Dat is vertrouwelijk.”

Daarop werden de nieuwe verkenners, Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66), naar de Kamer geroepen om duidelijkheid te verschaffen. Maar ook zij hebben VVD-leider Mark Rutte niet gebeld om hem te vertellen dat hij de naam van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt noemde tijdens zijn gesprek met de ex-verkenners. Ook de ambtenaren deden dat niet, net als oud-verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66).

Ollongren onthulde dat de vorige week gefotografeerde formatienotitie, waarin ‘Omtzigt: functie elders’ stond, werd geschreven door de ambtenaren die de formatie begeleiden. Het voormalige verkennersduo erkent dat zij de Kamer ten onrechte verkeerd heeft geïnformeerd toen zij schreven dat geen van de partijleiders de naam van Pieter Omtzigt noemde. Dat gebeurde ‘ter goeder trouw’, benadrukte Ollongren: “Het stond niet in onze aantekeningen.”

De zeer geëmotioneerde oud-verkenner bood opnieuw haar ‘welgemeende excuses’ aan voor het feit dat zij vorige week met een vertrouwelijk formatiestuk onder de arm werd gefotografeerd. De D66-minister legde uit dat ze vorige week ‘heel erg schrok’ van de ‘onverwachte’ positieve coronatest. “Dat heeft ook te maken met mijn eigen gezondheidsgeschiedenis en dat ik lijd aan twee auto-immuunziekten.”

Vervolgens reageerde ze ‘in de emotie van het moment’ veel te snel. “Ik heb mijn spullen letterlijk bij elkaar gegrist. Ik hoorde een enkeling daar mild over oordelen, maar ik oordeel daar zelf niet mild over.”

Knel

Dat Rutte al eerder werd ingelicht over waar de naam van Omtzigt was gevonden, zorgde voor verbijstering in de Kamer. “Voor de heer Rutte gelden blijkbaar andere criteria,” brieste Forum voor Democratie-voorman Thierry Baudet. Daarmee kwam Rutte verder in de knel.

De Kamer wil in elk geval dat het huidige duo verkenners wordt opgevolgd door een informateur. Oók Rutte zei dat te steunen. De informateur moet een ‘gezaghebbende, onafhankelijke’ persoon zijn, die geen actieve rol speelt in de politiek. Met zo’n nieuwe verkenner hoopt een Kamermeerderheid te kunnen werken aan een terugkeer van het vertrouwen in het formatieproces.

Motie van wantrouwen

PVV-leider Geert Wilders diende een motie van wantrouwen in tegen Rutte. Volgens hem heeft de VVD-premier juist ‘keihard gelogen’. Ook SP-leider Lilian Marijnissen en GroenLinks-leider Jesse Klaver geloven Rutte totaal niet. “U wast altijd uw handen in onschuld,” sneerde Klaver. “Een patroon van vergeetachtigheid”, oordeelde D66-leider Sigrid Kaag. “Hoe kunt u in de grootste crisis in Nederland dat vertrouwen nog herstellen?” Ook Hoekstra begrijpt niet hoe Rutte ‘een cruciaal stuk informatie niet uit zijn geheugen kan opdiepen’.

De VVD-leider bleef volhouden dat hij ‘de waarheid verkondigde’. Ook benadrukte hij dat hij er gisteren nog voor heeft gepleit om alleen zíjn gespreksverslag te openbaren. In de veronderstelling, zei hij nu, dat hij Omtzigt niet had genoemd. “Of u kent het verschil niet tussen een leugen en de waarheid, wat geen goede eigenschap is voor een premier, of u heeft een dermate slecht geheugen dat u het land niet kan leiden,” vond Partij voor de Dieren-leider Esther Ouwehand.

Herinnering

Áls Rutte de naam van de CDA’er wel heeft genoemd, dan was dat volgens hem alleen alleen maar om te zeggen de VVD het prima vindt als Omtzigt een rol zou krijgen in het nieuwe kabinet, zoals CDA-leider Wopke Hoekstra in de campagne had gesuggereerd. “Er is niks brisants aan de opmerking ‘Omtzigt minister’. Dat is iets heel anders dan ‘Omtzigt: functie elders’, dat impliceert een plek buiten Den Haag.” Hoekstra noemde het wel brisant dat het tijdens het gesprek over ‘onze Pieter’, zoals hij Omtzigt aanduidt, is gegaan.

Rutte bood ook zijn excuses aan omdat hij vorige week stelde dat de verkenners geen uitleg zouden geven. Hij stelt dat hij dat staatsrechtelijk ingewikkeld vond, omdat de verkenners al waren opgestapt. “Daar ben ik terecht, zeer terecht over gekapitteld.”

Lees alles over het debat terug in ons liveblog.

null Beeld ANP
Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden