PlusAnalyse

Rutte moet solliciteren naar zijn eigen baan

De partijen nemen er de tijd voor in de formatie. Tijd kan helpen om ze zover te krijgen dat ze toch weer met VVD-leider Mark Rutte gaan samenwerken. Want informateur Herman Tjeenk Willink ziet een route naar een kabinet Rutte IV.

Informateur Herman Tjeenk Willink (links) en Stephan Schrover, woordvoerder van de kabinetsformatie.  Beeld ANP
Informateur Herman Tjeenk Willink (links) en Stephan Schrover, woordvoerder van de kabinetsformatie.Beeld ANP

Informateur Herman Tjeenk Willink merkte nog wat ‘ongemak’ bij partijen, maar zijn algemene indruk is: er is weer ruimte voor een nieuw kabinet onder leiding van premier Mark Rutte. Alleen moet de VVD-leider dan nog wel eerst een soort sollicitatiegesprek voeren met de andere partijen in de Tweede Kamer. Daarin moet hij dan laten zien dat hij – net als iedereen – voorstander is van een nieuwe bestuurscultuur in Den Haag.

Tjeenk Willink presenteerde vrijdag zijn eindrapport. Nadat de formatie in een impasse was geraakt, werd de ervaren informateur aangezocht om een oplossing te zoeken. Hij moest op zoek naar mogelijkheden om het onderlinge wantrouwen in Den Haag te herstellen. Uit de gesprekken die hij de afgelopen weken met de fractievoorzitters van de zeventien partijen in de Tweede Kamer voerde, blijkt dat alleen PVV, SP en Bij1 bij voorbaat samenwerking met Rutte uitsluiten. Zonder de VVD is er eigenlijk geen meerderheidscoalitie te vormen.

Partij voor de Dieren, Denk en BoerBurgerBeweging (BBB) zeggen het ‘niet geloofwaardig’ te vinden. Bij de rest is de deur niet dicht. Zelfs niet bij ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers die vier weken geleden nog zei niet meer met Rutte te willen. Achter gesloten deuren vertelde hij Tjeenk Willink echter dat samenwerking met niemand uit te sluiten, blijkt uit de vrijgegeven gespreksverslagen. Al ziet Segers ‘nu’ geen rol voor zijn partij in de formatie.

Typerend is ook een uitspraak die D66-leider Sigrid Kaag donderdagavond deed in een debat over de toeslagenaffaire. Op 1 april diende ze nog een motie van afkeuring in tegen Rutte en zei: ,,Hier scheiden onze wegen.’’ Donderdagavond legde ze uit dat ze daarmee niet bedoelde dat ze voor eeuwig afstand van hem nam. ,,Ik bedoelde: ik sta op een ander punt van vertrek.’’

Eerst debatteren

Kortom: het beweegt in Rutte’s richting, maar daarmee is de formatie nog niet vlot getrokken. ,,Dat partijen iets niet uitsluiten, wil niet zeggen dat zij een kabinet onder Rutte bij voorbaat omarmen’’, benadrukte Tjeenk Willink. Want partijen willen nog wel dat de VVD-leider openlijk boete doet. In Den Haag heeft iedereen de mond vol van ‘nieuwe bestuurscultuur’, ‘meer dualisme’, ‘minder achterkamertjes’, ‘meer transparantie’. Rutte moet nu laten zien dat hij na drie kabinetten te hebben geleid, heeft begrepen dat het anders moet. Volgens de VVD komt de partijleider volgende week met zijn ideeën daarover. Rutte wil daar ook een tv-interview over geven.

Overigens benadrukt Tjeenk Willink nogmaals dat het te makkelijk is om Rutte symbool te maken van een politieke cultuur waar ‘hij niet in zijn eentje verantwoordelijk voor is’. Het zijn partijen zelf die graag met elkaar overleggen achter gesloten deuren om besluitvorming voor te koken.

Veelzeggend is dat uit het gespreksverslag met de informateur blijkt dat zowel GroenLinks-leider Jesse Klaver als PvdA-leider Lilianne Ploumen waarschuwen voor een (te) dun regeerakkoord, ook iets waar iedereen nu de mond van vol heeft. Klaver is echter bang dat er dan alleen globale afspraken worden gemaakt, terwijl zijn partij juist gedetailleerde afspraken wil maken over het klimaatbeleid.

De partijen komen pas op 12 mei weer bijeen om te overleggen hoe het verder moet in de formatie. Tjeenk Willink stelt voor niet al meteen te gaan praten over wie-met-wie in een kabinet wil, maar eerst met zijn zeventienen te debatteren over de vraag: welke grote problemen moet een nieuw kabinet aanpakken? Partijen die daar dezelfde ideeën over hebben, zouden dan later met elkaar kunnen praten over de vorming van een nieuw kabinet.

Achter de schermen hebben Kaag, Ploumen en Klaver de afgelopen weken al de nodige kopjes koffie gedronken. Rutte heeft tot nu toe altijd gezegd dat hij ‘niet met een wolk aan linkse partijen’ wil gaan regeren. Maar dat was voordat hij bijna melaats werd verklaard door iedereen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden