PlusAnalyse

Rutte IV: weer een coalitie die niemand lijkt te willen

Blije gezichten woensdag bij de presentatie van het langverwachte regeerakkoord. Maar boven de hoofden van de hoofdrolspelers pakken zich sombere wolken samen.

Hans van Soest
Sophie Hermans en Mark Rutte (VVD) na afloop van de gesprekken over de kabinetsformatie. Beeld ANP
Sophie Hermans en Mark Rutte (VVD) na afloop van de gesprekken over de kabinetsformatie.Beeld ANP

Gloedvolle woorden zullen Mark Rutte, Sigrid Kaag, Wopke Hoekstra en Gert-Jan Segers woensdag spreken als ze hun plannen voor de komende jaren ontvouwen. Hun nieuwe kabinet mag niet zomaar een doorstart zijn van het huidige. Nieuw elan, beloofde beoogd premier Mark Rutte. En dat zullen ze woensdag proberen uit te drukken in goede voornemens.

Voor Rutte is het de vierde keer dat hij zo’n presentatie houdt. De constante bij al die keren: telkens verdedigde hij een akkoord van een coalitie die bijna niemand leek te willen. In 2010 werd regeringspartner CDA verscheurd door de samenwerking met de PVV. In 2012 begrepen de kiezers niet waarom Rutte en PvdA-leider Samsom ineens dikke vrienden werden. En net als nu gingen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in 2017 bijna tegen heug en meug samenwerken: omdat het niet anders kon.

Maar er is ook een verschil met voorgaande keren: niet eerder werd een regeerakkoord bij voorbaat met zo veel scepsis ontvangen als nu. Vooral onder kiezers. De waardering voor de vier partijleiders is het afgelopen jaar enorm geslonken. Uit een peiling van I&O Research blijkt dat Segers het met een 5,5 nog het beste doet, de rest scoort lager. Een jaar geleden haalden ze alle vier nog een voldoende in hetzelfde onderzoek. In de zetelpolls staan de partijen ook op verlies, vooral het CDA moet hopen dat nieuwe verkiezingen nog even uitblijven. En uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel maandag bleek dat het vertrouwen in de politiek als geheel tot een dieptepunt is gedaald.

Vrije val

Die vrije val in het vertrouwen heeft alles te maken met de verbroken beloftes na de verkiezingen. Terwijl alle vier de partijen in de campagne eenheid preekten en de noodzaak onderstreepten van een snelle formatie, zagen kiezers maandenlang alleen maar ruziënde politici.

En het vertrouwen van de kiezer is niet het enige wat de vier moeten zien te herwinnen. De vijftien overige partijen in de Tweede Kamer lijken op oorlogspad. Al voor bekend was wat er in het akkoord staat, hadden ze er kritiek op. De verhoudingen zijn behoorlijk verziekt. Omdat de vier geen meerderheid hebben in de Eerste Kamer zullen ze toch een aantal oppositiepartijen moeten zien te paaien om in te stemmen met hun plannen.

Gekeken wordt naar PvdA en GroenLinks, maar die zeggen hun huid alleen duur te verkopen. En de VVD heeft er nu al last van dat haar achterban de partij te veel naar links vindt opschuiven. Een andere optie is kijken naar rechts, waar JA21 en SGP klaar lijken om te onderhandelen over steun. Maar ook die partijen doen dat niet gratis en zeker bij D66 heerst de kritiek dat het geen kabinet heeft afgedwongen met meer progressieve partijen.

Crisis

De vertrouwenscrisis is enorm en dat weten Rutte, Kaag, Hoekstra en Segers als geen ander. Woensdag proberen ze daar iets aan te doen door plannen te presenteren voor problemen waar de samenleving onder zucht. Zoals het enorme personeelstekort in de zorg ten tijde van een voortwoekerende pandemie en het enorme tekort aan betaalbare woningen. Allemaal problemen die uitgerekend onder hun regering de afgelopen jaren verder zijn ontspoord. Net als de stikstofcrisis, die de vier eerder niet beteugeld kregen.

Geld is er door de lage rente en de goed draaiende economie volop. Daarmee kunnen politieke verschillen worden afgekocht. Maar daarmee is bijvoorbeeld het ingewikkelde toeslagenstelsel niet ineens eenvoudiger geworden. Ministeries en uitvoeringsorganisaties hebben al vaker gewaarschuwd dat veranderingen tijd kosten en dat haastwerk tot nieuwe problemen leidt.

Maar de vier willen juist haast maken. Al was het maar om te laten zien dat het ze echt menens is met dat nieuwe elan. Of zoals Segers maandag zei: je kunt het wel opschrijven, maar je moet het vooral laten zien.

Minimumloon omhoog, lagere lasten

De coalitiefracties steunen het regeerakkoord, dat woensdag wordt gepresenteerd. Vanaf donderdag kan premier Rutte zijn vierde regeringsploeg gaan smeden.

Dinsdag lekten er opnieuw voornemens uit die VVD, D66, CDA en ChristenUnie met elkaar hebben afgesproken. Volgens meerdere bronnen zijn de partijen van plan het minimumloon te verhogen en willen ze de lasten met ‘3 tot 4 miljard euro’ verlichten. Maar de details worden in de loop van de dag bekendgemaakt, tijdens de presentatie in het Tweede Kamergebouw.

Bij het CDA kringelde dinsdag als eerste witte rook: fractieleider Wopke Hoekstra vergeleek de formatie eerder deze week nog met een ‘tangverlossing’, maar wist zijn fractie als eerste te overtuigen.

Daarop volgden D66, ChristenUnie en ten slotte ook de VVD. CU-voorman Gert-Jan Segers stelde dat hij meer had ‘binnengehaald dan vier jaar geleden’, toen dezelfde partijen het derde kabinet-Rutte vormden.

Over de ‘poppetjes’ is nog weinig bekend. Partijleiders Wopke Hoekstra (CDA) en Sigrid Kaag (D66) zouden volgens bronnen weer minister willen worden. Zeker is dat het kabinet met 20 ministers meer bewindslieden gaat tellen dan nu het geval is. Behalve op Sociale Zaken komen er ook op Landbouw (Natuur en stikstoftransitie) en Binnenlandse Zaken (Wonen) extra ministers.
Laurens Kok en Hanneke Keultjes

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden