Rutte: excuses voor houding regering ten aanzien van Holocaust

De joodse gemeenschap in Nederland is opgelucht en blij met de ‘historische excuses’ die premier Mark Rutte heeft gemaakt voor de rol van de Nederlandse overheid bij de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Dat deed hij tijdens de jaarlijkse Nationale Holocaust Herdenking in Amsterdam.

Rutte werd na de excuses omhelsd door voorzitter Jacques Grishaver van het Nederlands Auschwitz Comité.Beeld ANP

Het is voor het eerst dat de Nederlandse regering excuses maakt voor hulp aan de Duitsers bij de Jodenvervolging. “Nu de laatste overlevenden nog onder ons zijn, bied ik vandaag namens de regering excuses aan voor het overheidshandelen van toen. Dat doe ik in het besef dat geen woord zoiets groots en gruwelijks als de Holocaust kan omvatten,” zei Rutte. “75 jaar na Auschwitz is antisemitisme nog altijd onder ons. Juist daarom moeten we voluit erkennen wat er destijds is gebeurd en dat ook hardop uitspreken.’’

Volgens de premier waren er te veel Nederlandse ambtenaren die simpelweg uitvoerden wat de Duitse bezetter van hen vroeg. “Het was alles bij elkaar te weinig. Te weinig bescherming. Te weinig hulp. Te weinig erkenning.’’ Van de 140.000 joden die in 1940 in Nederland woonden, hebben er zo’n 102.000 de oorlog niet overleefd.

“Fantastisch, werkelijk fantastisch,” vindt Jacques Grishaver, voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité de excuses. “We hebben er 75 jaar op moeten wachten. De premier heeft geschiedenis geschreven, hij is onze held.” Grishaver omhelsde Rutte na afloop van zijn toespraak. Hij had niet verwacht dat de premier dit zou gaan zeggen.

Late excuses

Het Centraal Joods Overleg is minder lyrisch. De belangenbehartiger van de joodse gemeenschap in Nederland noemt de excuses ‘laat’. Wel helpen ze volgens het comité om het geschonden vertrouwen te herstellen. De joodse stichting CIDI spreekt van een ‘historische stap’.

Morgen wordt in grote delen van de wereld herdacht dat concentratiekamp Auschwitz 75 jaar geleden is bevrijd. In het kamp zijn zo’n 1,1 miljoen mensen om het leven gekomen, het grootste deel werd vergast. Het kamp is symbool geworden voor de gruwelen van de Holocaust waarbij zo’n 6 miljoen joden zijn vermoord.

Dat Rutte nu met excuses komt, heeft alles met die herdenking te maken. Het is niet voor het eerst dat de Nederlandse regering erkent dat Nederland ook schuld draagt voor het leed van de joodse slachtoffers. Wel gaat Rutte een stap verder dan zijn voorgangers.

Niet scheutig

De afgelopen decennia waren opeenvolgende regeringen niet scheutig met erkenning van de wandaden die ook door Nederlanders zijn gepleegd. Elke keer ging het een stapje verder.

In 1995 heeft koningin Beatrix tijdens een bezoek aan het Israëlische parlement gezegd dat weliswaar veel Nederlanders zich tegen de Duitse bezetters hebben verzet, maar dat zij uitzonderingen waren. “Het Nederlandse volk heeft de ondergang van zijn Joodse medeburgers niet kunnen verhinderen,” sprak zij toen.

Kille wijze

Premier Wim Kok bood verontschuldigingen aan voor de kille wijze waarop joden na de Tweede Wereldoorlog zijn behandeld. Overlevenden van de Holocaust konden soms niet meer terug naar hun huis dat door anderen werd bewoond. Er was lang geen aandacht voor het hen aangedane leed en bijvoorbeeld in Amsterdam kregen ze een boete omdat ze geen erfpacht hadden betaald over de periode dat ze waren gedeporteerd.

In 2005 erkende premier Jan Peter Balkenende dat Nederlandse overheidsfunctionarissen niet alleen na maar ook tijdens de oorlog fout waren geweest. Tijdens een toespraak bij het CIDI zei hij: “Er waren Nederlandse gezagsdragers die meewerkten met de bezetters. Zij droegen bij aan een gruwelijk proces waarin Joodse Nederlanders hun rechten werden ontnomen en waarin de menselijke waardigheid van Joodse landgenoten werd geschonden.” Het woord excuses viel toen niet.

Excuus regering aan overlevenden Holocaust ‘fantastisch’

“Fantastisch, werkelijk fantastisch gewoon.” Zo omschrijft voorzitter Jacques Grishaver van het Nederlands Auschwitz Comité de excuses door premier Mark Rutte voor de Nederlandse houding ten aanzien van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. “We hebben er 75 jaar op moeten wachten. 

De premier heeft geschiedenis geschreven, hij is onze held”, zo zegt Grishaver na afloop van de jaarlijkse Nationale Holocaust Herdenking in Amsterdam. 

Het Centraal Joods Overleg, belangenbehartiger van de Joodse gemeenschap in Nederland, zegt met instemming kennis te hebben genomen van de excuses die premier Rutte zondag heeft gemaakt. “De excuses zijn laat, veel nabestaanden zijn overleden, maar helpen, na 75 jaar, het geschonden vertrouwen te herstellen”, laat de organisatie in een reactie op Twitter weten.

Dat de excuses ‘laat’ zijn, is voor Grishaver geen probleem. “Het is laat, ja, maar wees blij dat ze er nu zijn. Aan de afgelopen jaren kan je niets meer veranderen, maar die negatieve benadering, dat moeten we niet doen.” Hij noemt het “een opluchting voor met name de kleine groep overlevenden. Voor hen is het een genoegdoening.” Voor hem was het een complete verrassing. “Toen Rutte weer ging zitten, heb ik hem omhelsd en hem gezegd dat het werkelijk waar fantastisch was dat hij dat gezegd had.”

De joodse stichting CIDI, het Centrum Informatie en Documentatie Israël, spreekt van een ‘historische stap’.

Wilders: ‘beter laat dan nooit’

“Een beetje laat, maar beter laat dan nooit en zeer op zijn plaats, zeker ook in een tijd van helaas weer groeiend antisemitisme.” Dat stelt PVV-leider Geert Wilders zondag na de excuses door premier Mark Rutte voor de Nederlandse houding ten aanzien van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog.

PvdA-voorman Lodewijk Asscher noemt het op Twitter ‘goed dat eindelijk excuses zijn aangeboden’.

De speech van burgemeester Halsema tijdens de Holocaustherdenking: ‘Laat geen Joodse naam in deze stad ooit nog worden weggevaagd’ 

“Sinds 1993 herdenken we de volkerenmoord op de Joden, de Roma en Sinti in dit oudste park van Amsterdam. Dit park werd aan het einde van de negentiende eeuw vernoemd naar Abraham Carel Wertheim, vanwege zijn grote verdiensten als ondernemer, bestuurder en filantroop.

Vanaf 15 september 1941 werd het Joden verboden openbare gelegenheden zoals dit Wertheimpark te bezoeken.

De nationaalsocialisten probeerden ook alle sporen van de rijke joodse geschiedenis uit te wissen. In 1942 werd de naam van het park op last van de bezetter veranderd in zijn oude naam: Parktuin.

Spinoza, Da Costa, Israels, Chopin. Geliefd in Amsterdam, Nederland en Europa. Hun namen werden verwijderd uit onze publieke ruimte. Alleen omdat het joodse namen zijn.

Als de bestuurder van de tram de halte ‘Bollandpark’ aankondigde waren er vaak wel een paar reizigers die hem corrigeerden en zachtjes ‘Sarphatipark’ tegen elkaar zeiden. Dat het protest van de overgrote meerderheid van de Amsterdammers niet verder ging dan dat, ook daar mogen we ons van bewust blijven.

Na de bevrijding werden de Joodse namen weer aan de straten en de stad teruggegeven. Maar de namen van hen die in de vernietigingskampen, in plaats van hun naam, een nummer hadden gekregen, van hen die waren vermoord of geëxecuteerd, hun namen werden lang niet meer of maar af en toe gehoord.

Daarom zijn de Joodse familienamen nu te lezen in de rouwkamer van de Hollandse Schouwburg, én op de Schaduwkade op de Nieuwe Keizersgracht, én op de struikelstenen in de stad. Daarom verwelkomen wij het Namenmonument waarmee de ruim 102.000 vermoorde joden die in Nederland woonden een plek krijgen.

Laat geen Joodse naam in deze stad ooit nog worden weggevaagd. Niet van de dichters, schilders en componisten uit vervlogen eeuwen. Niet van de kinderen die nog geboren moeten worden. Niet van de vaders en moeders, zonen en dochters, broers en zussen, ooms en tantes, neven en nichten, grootvaders en grootmoeders die wij vandaag herdenken. Laat hun namen worden genoemd. Door ons en door generaties die na ons komen.”

Burgemeester Femke Halsema houdt een toespraak tijdens de Nationale Holocaust Herdenking. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden