RIVM: superspread-events en explosie aan infecties waren niet in een model te vangen

Na de juni-versoepelingen is het aantal corona-infecties geëxplodeerd, vooral onder jongeren. In vrijwel alle Veiligheidsregio’s staan de seinen op rood, landelijk ligt het reproductiegetal zelfs boven de twee, een record sinds vorig jaar maart.

Demissionair Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) bij aankomst op het Binnenhof voor de ministerraad.  Beeld Bart Maat/ANP
Demissionair Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) bij aankomst op het Binnenhof voor de ministerraad.Beeld Bart Maat/ANP

Het aantal nieuwe ziekenhuisopnames kan hierdoor ook iets gaan toenemen, verwacht minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid (CDA).

“We zitten met grote onzekerheidsmarges,” zei De Jonge in debat met de Eerste Kamer dinsdagochtend. “De besmettingscijfers zijn zo astronomisch hoog. Zo’n snelle stijging hadden we niet voorzien, niet verwacht, internationaal ook nergens gezien eigenlijk. Nu moeten we kijken hoe de infecties door de generaties wandelen, en we verwachten wel degelijk dat de ziekenhuisopnames iets gaan oplopen. Dat rechtvaardigt ook de maatregelen die we dit weekeinde genomen hebben.”

Van groen naar rood

RIVM-expert Aura Timen geeft nu een technische briefing aan Tweede Kamerleden over de snelle opmars van de deltavariant. Het reproductiegetal van het coronavirus ligt boven de twee, zo hoog is het sinds de eerste maand van de corona-uitbraak niet meer geweest.

Vooral in de leeftijdsgroep 18 tot 24 explodeerde het aantal besmettingen in de week van 5 tot 12 juli, met een stijging van bijna 900 (!) procent ten opzichte van de weken daarvoor. “Het aantal infecties is verzesvoudigd,” zei Timen. In alle leeftijdscategorieën stijgt het aantal besmettingen, al zijn de toenames bescheiden bij de ouderen en fors bij jongeren. Zo verschiet de coronakaart van Nederland in krap twee weken tijd totaal van kleur: van de veilige groene en gele zones staan veel regio’s nu op oranje en zelfs rood. Vooral in de regio's Groningen, Amsterdam en Utrecht schieten de curves omhoog. Slechts een Veiligheidsregio zit op het laagste risiconiveau.

“We zien dat gevaccineerden een klein risico lopen om besmet te raken, ten opzichte van de gedeeltelijk en niet-gevaccineerden,” aldus Timen.

Tekst gaat verder onder grafiek

Het RIVM turfde tot dusver 137 clusters van tien of meer besmettingen, waarbij er ook brandhaarden zijn met ‘meer dan honderden gevallen’. “Verreweg de meeste clusters zijn er in de horeca, festivals, studentenverenigingen,” zei Timen. Zo was er een tweedaags festival met tienduizend bezoekers en ‘meerdere honderden besmettingen’. De stijging in Nederland is veel groter dan in de buurlanden. “België en Duitsland hebben hun nachtleven niet versoepeld. Dus zie je bij ons de explosieve stijging met jongvolwassenen die na de versoepelingen samenkwamen tegelijkertijd met de sterke opmars van de deltavariant.”

Toename IC-patiënten onzeker

Geen epidemiologisch model kon deze samenloop van omstandigheden vangen, denkt het RIVM. Zo heeft Nederland letterlijk gedaan waartoe premier Rutte in het voorjaar nog opriep, al bedoelde hij wat anders toen hij zei dat we het ‘in de hand hebben om (de modellen van) Jaap van Dissel te verslaan’.

In verpleeghuizen is het beeld ‘rustig’, zegt Timen. “Slechts in één procent van alle locaties zijn besmettingen.” Het RIVM weet niet of de hausse aan besmettingen op superspread-events ook zal leiden tot een flinke toename in de ziekenhuizen. Omdat veel (jong)volwassenen gevaccineerd zijn of worden en versoepelingen in het nachtleven weer deels teruggedraaid zijn, rekenen de modelleurs met een ‘ondergrens’ van 150 coronapatiënten op de IC (dat zijn er nu nog 84) en een bovengrens van 600 bezette bedden. “Maar het is omgeven met onzekerheden, dit zijn de extremen die we schetsen.”

Vaccinatie-effect is te zien

“We zien dat gevaccineerden een klein risico lopen om besmet te raken, ten opzichte van de gedeeltelijk en niet-gevaccineerden,” aldus Timen. “Van de twintigers die positief testten is slechts één procent volledig gevaccineerd, en twee procent deels gevaccineerd. Dus we zien verreweg de meeste infecties bij niet-gevaccineerde jongeren.”

Overigens ontbreekt bij een derde van de besmette personen het zicht op de vaccinatiestatus, vanwege problemen met de administratie of gebrek aan toestemming van betrokkenen.

‘Inhaalgedrag’ onderschat

De Jonge herhaalde in de Ridderzaal zijn excuses van gisteren, toen hij en demissionair premier Mark Rutte erkenden dat de juni-versoepelingen ‘een inschattingsfout’ waren. “We hebben het ‘inhaalgedrag’ onderschat. Niet alleen bij jongeren, iedereen zal herkennen dat die anderhalve meter echt niet overal nageleefd wordt. En het toegangstesten was een te grote sprong, het was te vroeg ook. Controles bij de poort waren niet altijd scherp, de geldigheidsduur van een negatieve test was wat lang, en een klein percentage vals-negatieve tests kan bij zulke grote feesten al snel tot spreiding leiden. Al die factoren hebben geleid tot de toename.”

De Jonge wil goed bij zichzelf te rade of hij en collega's ‘rode seinen’ gemist hebben. “Wat hebben we over het hoofd gezien? Stonden we voldoende open voor alle signalen?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden