PlusInterview

RIVM-rekenmeester: ‘Lijkt erop dat we de piek van de tweede golf naderen’

In een week van coronarecords ziet het RIVM toch reden voor voorzichtig optimisme: de piek van de najaarsgolf lijkt in zicht, de komende dagen moet blijken of de semi-lockdown echt werkt. Wel is het de vraag of striktere maatregelen nog veel uithalen.

Artsen op de IC van het VUmc.Beeld Marc Driessen

Jacco Wallinga moest even glimlachen dinsdagochtend aan de ontbijttafel. Zijn zoontje stelde hem de vraag die geregeld door vele hoofden spookt: “Wanneer is corona nou eens afgelopen, vroeg hij. Maar hij is nog te klein om dingen als een vaccin te begrijpen, dus ik zei: ‘dat duurt nog wel even’. Dat wilde hij natuurlijk niet horen,” zegt Wallinga via de telefoon vanuit het RIVM-gebouw in Bilthoven. “Niemand wil dat horen, ik ook niet.”

De bijzonder hoogleraar Mathematische Modellering van Infectieziekten (LUMC) is verantwoordelijk voor de belangrijkste modellen rond het coronavirus. Zijn team berekent de reproductiefactor (positief: die daalt richting de één) en maakt prognoses over ic-opnames. Terwijl ziekenhuizen bijna bezwijken onder de patiëntenstroom en we deze week het dagrecord breken met het aantal nieuwe besmettingen ziet de modelleur – heel voorzichtig – wat lichtpuntjes.

“Het lijkt erop dat we de piek van de tweede golf naderen.” Zo schommelt het aantal gemelde besmettingen nu al dagen rond de ruim 10.000 – dat is fors, maar wel stabiel - en bedraagt het aantal opnames op de ic’s tussen de 40 en 50 per dag. Dat is veel, en zorgt voor grote capaciteitsproblemen, maar de heftige explosieve groei lijkt er wel uit.

Daarbij komt dat het aantal mensen dat vorige week ziek werd ook wat lijkt afgenomen vergeleken met de weken daarvoor. De reproductiefactor R – die staat voor het aantal mensen dat één besmet persoon gemiddeld aansteekt – daalt richting de één. “Hij zit er nog iets boven, volgens onze schatting nu”, zegt Wallinga. Met een R onder de één neemt het aantal besmettingen af en dooft de epidemie uiteindelijk uit. “Maar ik wil waken voor te snelle conclusies. Het nare van deze dagen is: we vermoeden dat we de piek bereiken, maar dat kun je pas echt concluderen als je eroverheen bent en de aantallen echt dalen. Ik hoop en verwacht dat we dat dit weekeinde of vlak daarna kunnen zeggen.”

Omdat het totaal aantal infecties en de ziekenhuisopnames door latere rapportage, traag testen en na-registratie wat achterlopen - tussen besmetting en geregistreerd geval kan twee weken zitten - moet komende week de kentering in de dagstatistieken echt te zien zijn.

Na de eerste golf zei u: die crisissfeer in de ziekenhuizen wil ik niet meer meemaken. Inmiddels is het alweer zover. Voor mensen met een hekel aan déjà-vu’s is dit een zware tijd.

“Nu is het toch weer spannend, ja. Met ziekenhuizen die het soms slecht of niet aankunnen, we zitten weer tegen zo’n crisissituatie aan. Dit is precies wat je niet wilde.”

En toch gebeurt het. Hoe kan dat?

“Dat is een lastige vraag, waar we geen sluitend antwoord op hebben. Maar achteraf denk ik wel: we hadden die ingebakken vermindering van de sociale contacten niet moeten loslaten in de zomer. Ik snap het wel: het virus leek praktisch weg, dus we dachten dat alles wel weer kon. Maar veel verschillende mensen ontmoeten, in grotere groepen thuis en in de horeca, bij barbecues en bruiloften: het was beter geweest als we het aantal contacten beperkt hadden gehouden. Maar blijkbaar accepteren we pas maatregelen als we echt zien en merken dat ze nodig zijn. Zoals nu.”

Daarover: half oktober kondigde het kabinet de semi-lockdown af, maar we lijken ons minder aan de restricties te houden dan in het voorjaar.

“Dat vraag ik me af. In het voorjaar was de lockdown heftiger, gingen scholen dicht, kappers stopten met knippen, musea en theaters waren gesloten. Dat is nu anders. En ik denk dat de meeste mensen de adviezen wel opvolgen, al is het nu geleidelijker. In het voorjaar was het plotsklaps, bijna van de ene op de andere dag. Uit mobiliteitsgegevens blijkt wel degelijk dat we weer meer thuiswerken, minder op pad gaan. Je wil terug naar de situatie zoals die in juni was, met een reproductiefactor onder de één. Het nare is: als we met z’n allen minder goed adviezen opvolgen riskeer je striktere maatregelen of extra handhaving nodig te hebben om vergelijkbare effecten te zien.”

Zo’n volledige lockdown hangt nog altijd als een donkere wolk boven ons. Maar u zegt eigenlijk: wacht de komende dagen even af?

“De maatregelen zijn natuurlijk aan het kabinet, maar als je naar de epidemie kijkt lijkt het alsof we de piek benaderen, en dat de genomen maatregelen al enig effect hebben. Maar dat weten we pas zeker als we eroverheen zijn, ik verwacht dus komend weekeinde of iets erna. Als we de piek nog niet bereikt hebben, dan kun je een volledige lockdown niet uitsluiten. Het nadeel is wel: de extra maatregelen die je nu nog kunt nemen zetten niet zoveel zoden aan de dijk als de eerste ingrepen. De meest effectieve maatregelen zijn al genomen, om een heel klein beetje extra remming van de verspreiding te bereiken moet je nu nog eens heel hard ingrijpen. Terwijl die wel heel veel consequenties hebben voor ons leven. Maar die afweging is aan het kabinet. Een blijvende toestroom van patiënten kunnen de ziekenhuizen ook niet aan.”

De vraag van uw zoon is lastig te beantwoorden, maar de iets kortere termijn dan: hoe gaat onze kerst eruit zien?

“Je zou een kerst willen beloven als vanouds, met complete families rond de boom, maar dat is lastig. Ik zeg: bereid je voor op een andere kerst, waarbij je niet iedereen kunt zien die je wil zien. We kunnen tegen die tijd waarschijnlijk niet èn naar het café èn de hele familie zien. Dat zal voor sommigen een teleurstelling zijn, voor anderen een opluchting. Als onze verwachtingen uitkomen en de verspreiding inderdaad afneemt, zitten we eind december nog altijd met aantallen besmettingen en ziekenhuisopnames nabij of rond de signaalwaarden op het dashboard. Dat is dan fors minder dan nu, maar het virus is dan nog altijd niet verdwenen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden