RIVM: omwonenden Tata Steel blootgesteld aan veel schadelijke stoffen

In neergedaald stof onder de rook van Tata Steel zijn metalen en andere schadelijke stoffen gevonden in concentraties die twintig tot honderd keer hoger uitvallen dan buiten de regio. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM dat vooral waarschuwt voor de blootstelling van kinderen aan lood.

De hoogovens van Tata Steel gezien vanuit IJmuiden. Beeld ANP
De hoogovens van Tata Steel gezien vanuit IJmuiden.Beeld ANP

In Wijk aan Zee, Beverwijk, Velsen en IJmuiden worden in stof meer metalen en andere stoffen die risico’s opleveren voor de volksgezondheid gevonden dan buiten de IJmond. De hoogste concentraties zijn gevonden op plekken het dichtst bij de staalfabrieken van Tata Steel. Dat blijkt uit onderzoek dat het RIVM donderdag heeft gepubliceerd.

Vanwege de hoog opgelopen bezorgdheid over de gezondheid rond Tata Steel onderzocht het RIVM zogeheten veegmonsters. Daarvoor werd vorig jaar op 29 plekken stof opgeveegd dat was neergedaald in woonwijken in de IJmond, en zelfs binnenshuis.

In Wijk aan Zee, het dorpje aan de kust dat het dichtst bij het fabrieksterrein ligt, waren de concentraties nog het hoogste. Daar waren de hoeveelheden gemiddeld tien keer hoger dan in monsters die buiten de regio zijn genomen. Van sommige stoffen werd zelfs 20 tot 100 keer meer gevonden. Daarbij gaat het om metalen zoals ijzer, mangaan, vanadium en chroom, maar ook om Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen, afgekort PAK’s, die kankerverwekkend kunnen zijn.

Het RIVM heeft ook een inschatting gemaakt van de risico’s die optreden als bewoners het hele jaar door worden blootgesteld aan de concentraties die zijn gevonden. De hoeveelheden PAK’s en vooral lood worden door de gezondheidsdeskundigen ‘ongewenst’ genoemd.

Zorgwekkende hoeveelheden

Voor de meeste metalen blijven de grenswaardes waarbij gezondheidsrisico’s optreden buiten beeld. Daarvan concludeert het RIVM dat gezondheidsrisico’s niet te verwachten zijn. Maar voor lood geldt wel dat in veel woonwijken in de IJmond zorgwekkende hoeveelheden zijn gevonden, ook verder weg van Tata Steel. Op plekken in Wijk aan Zee, Velsen en IJmuiden komt de geschatte jaarlijkse blootstelling aan lood zelfs op minstens het dubbele van de grenswaarde die wordt gehanteerd voor de gezondheid. RIVM waarschuwt dat vooral opgroeiende kinderen kwetsbaar zijn voor lood omdat hun brein en hun zenuwstelsel nog in ontwikkeling zijn.

Als het gaat om de PAK’s is het RIVM minder alarmerend. Er treden niet zoveel risico’s op dat ingrijpende maatregelen vereist zijn, wat het geval zou zijn als minstens 1 op de 10.000 mensen kanker zou krijgen nadat ze hun hele leven zijn blootgesteld aan de gevonden hoeveelheden. Maar het risiconiveau komt op veel plekken wel boven het niveau van één extra kankerpatiënt per 1 miljoen mensen. Het RIVM wil het risico door PAK’s daarom ook niet uitsluiten en noemt de blootstelling ongewenst.

Ook binnenshuis zijn duidelijk hogere concentraties van metalen en PAK’s gevonden in het stof. Maar daarvan zegt het RIVM dat er weinig gevolgen zijn voor de gezondheid omdat de concentraties veel lager zijn dan buitenshuis. Voor een beoordeling van de risico’s gaat het RIVM uit van buitenspelende kinderen die het stof via hun vingers en hun mond binnenkrijgen. Risico’s die optreden door inademing van stoffen, ook een grote zorg bij bewoners van de IJmond, zijn in dit onderzoek niet meegenomen.

Grafietregens

Bij omwonenden van Tata Steel heerst al jaren grote bezorgdheid over de impact op hun gezondheid. Al sinds in 2018 ‘grafietregens’ neerdaalden ligt de staalfabriek onder een vergrootglas. Door de bouw van een hal om een fabrieksinstallatie behoren de grafietregens tot het verleden, maar het RIVM concludeert dat de blootstelling aan metalen en PAK’s niet minder is geworden. Die wordt zelfs ‘structureel’ genoemd.

Tata Steel laat weten het onderzoek te gaan bestuderen. Ook zegt het bedrijf dat het al honderden miljoenen investeert om overlast in de omgeving tegen te gaan en dat de uitstoot van stof en geluid daardoor al flink zijn afgenomen.

Provincie: ‘Rapport stelt ons niet gerust’

“Het onderzoek van het RIVM laat aan duidelijkheid niets te wensen over,” zegt provinciebestuurder Jeroen Olthof. “Het stelt ons niet gerust.” Hij werpt zelfs de vraag of de staalfabriek nog toekomst heeft, een pijnlijke vraag die toch al actueel is omdat Tata Steel als grootste uitstoter van broeikasgas CO2 miljoenen zal moeten investeren in nieuwe, duurzame fabrieksinstallaties. Moeilijkheid daarbij is dat het Nederlandse deel van het staalbedrijf eerder dit jaar door het Indiase moederbedrijf in de etalage werd gezet, waardoor de toekomst hoogst onzeker is.

De provincie wrijft die onzekerheid nog eens verder in: “Kan staalindustrie in de IJmond nog bestaan?” zegt Olthof in een reactie op het RIVM-rapport. “Wat mij betreft alleen nog als de nadelige effecten op de gezondheid en de leefomgeving zo snel mogelijk en zoveel mogelijk verminderen.”

Lokale actiegroep: we hebben niets aan onderzoek RIVM

De omwonenden van Tata Steel zijn niet te spreken over het onderzoek naar vervuiling in het gebied. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft geen metingen verricht bij de schoorstenen van de staalfabriek, waar de schadelijke stoffen vandaan zouden komen. “Wij hebben niets aan dit onderzoek omdat niet aan de bron is gemeten,” zegt Stichting Schapenduinen van ondernemer Jan de Jong. De Jong woont op landgoed Schapenduinen in Bloemendaal, niet ver van Tata Steel. Hij is een van de belangrijkste lokale tegenstanders van de staalfabriek.

Een andere protestgroep in de regio, de Stichting Duinbehoud, zegt dat niet alleen de gezondheid van omwonenden lijdt onder de uitstoot van Tata Steel. “Wat in deze onderzoeken vaak onderbelicht blijft is de schade van het zwarte stof aan de natuur. En die schade is waarschijnlijk net zo schokkend als de schade aan de gezondheid van mensen,” verklaart directeur Marc Janssen. Konijnen, veldmuizen, huismussen en andere dieren komen veel meer in aanraking met neergedwarreld stof dan buitenspelende kinderen, zegt hij. Voor die dieren is het leven rond Tata ‘geen pretje’. “Alleen, wij mensen horen ze niet klagen. En kuchen doen ze ook niet al te hard.” Janssen wil dat Tata duurzamer gaat produceren.

Staatssecretaris over Tata Steel: dit moet echt anders

Demissionair staatssecretaris Steven van Weyenberg (Infrastructuur) vindt het ‘zeer zorgelijk’ dat bewoners rondom de staalfabriek van Tata Steel bij IJmuiden veel meer schadelijke stoffen binnenkrijgen dan mensen die ergens anders wonen. “Dit kan zo niet en moet echt anders,” schrijft hij in een verklaring.

Volgens Van Weyenberg blijkt uit het onderzoek de noodzaak om ‘scherper aan de wind te varen’ wat betreft de uitstoot van Tata Steel. Hierover wordt volgens hem ‘op korte termijn’ gesproken met het bedrijf en de provincie Noord-Holland. Ook wil hij dat de vergunningen voor staalproductie in Nederland ‘scherper’ en strenger worden. Verder zijn strengere regels op Europees niveau nodig, zegt hij.

Eerder dit jaar kondigde zijn voorganger staatssecretaris Stientje van Veldhoven al aan dat Tata in de toekomst niet alleen minder CO2 moet gaan uitstoten, maar dat ook gezondheid centraal moet staan in de plannen van het bedrijf.

Tata Steel: we begrijpen dat er zorgen leven in de omgeving

Staalfabrikant Tata Steel zegt te ‘begrijpen dat er zorgen leven in de omgeving’ van de fabriek in IJmuiden.

Tata zegt het rapport erover te bestuderen en reageert daarom nog niet inhoudelijk op de uitkomsten. Het bedrijf verzekert wel dat het ‘de urgentie voor verbetering’ voelt en dat die urgentie ‘met dit rapport alleen maar groter is geworden’. Het bedrijf wil nog deze week met de provincie en het Rijk praten over de ‘reeds ingezette en voorgenomen maatregelen’.

In een reactie laat het staalbedrijf ook weten: ‘We streven ernaar om de impact van de processen op de omgeving te minimaliseren, dat is een continu proces.’ Daar steekt Tata naar eigen zeggen honderden miljoenen euro’s in. ‘De maatregelen die de afgelopen jaren al zijn genomen hebben er inmiddels toe geleid dat de emissies van onder meer stof en geluid in de omgeving flink zijn afgenomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden