PlusReportage

‘Respect voor hoe Dutchbat steeds probeerde het goede te doen’

De Nederlandse aanwezigheid in Srebrenica duurde 17 maanden, de afwikkeling neemt al 27 jaar in beslag. Zaterdag bood het kabinet zijn excuses aan. Dat deed veel veteranen goed.

Hans Nijenhuis
Minister Kajsa Ollongren van Defensie (l) praat met een veteraan van Dutchbat-III in de Oranjekazerne in Schaarsbergen. Beeld Remko de Waal/ANP
Minister Kajsa Ollongren van Defensie (l) praat met een veteraan van Dutchbat-III in de Oranjekazerne in Schaarsbergen.Beeld Remko de Waal/ANP

Het was bedoeld als een dag van erkenning voor de veteranen van Dutchbat III, maar alleen al doordat het op de paradeplaats van de Oranjekazerne in Schaarsbergen net zo warm was als tijdens die fatale dagen in Bosnië in 1995 werd het natuurlijk ook een dag van herinnering.

“Zie je die witte viertonner daar, met die huif van tentdoek?” vraagt Piet Hein Both vanuit zijn rolstoel. “Daarmee hebben we blokkades opgericht tegen oprukkende tanks. Ik bedoel maar.” Both, adjudant buiten dienst, heeft het zó vaak moeten uitleggen. Waarom hebben de Nederlandse blauwhelmen niet meer gedaan voor die duizenden moslims die bescherming zochten tegen de oprukkende Bosnische Serviërs?

“Dat we niks hebben gedaan is lariekoek,” zegt Both. Hij was destijds verantwoordelijk voor de bevoorrading. “Nou, er kwam helemaal niks binnen. Ik ben een paar keer voor 25.000 mark bier gaan kopen bij de Serviërs, we hadden gewoon niks,” vertelt hij over de maanden die voorafgingen aan de val van Srebrenica, nog altijd een zwarte bladzijde in de Bosnische én Nederlandse geschiedenis. Bosnisch-Servische troepen vermoordden ruim achtduizend islamitische mannen en jongens na de val van de enclave die door de Nederlanders werd bewaakt.

Zaterdag werd die bladzijde dan toch omgeslagen, al komt het boek waarschijnlijk nooit uit. Een boek dat begon met unanieme goedkeuring van de Tweede Kamer om VN-vredestroepen te sturen naar Bosnië, dat werd verscheurd door een oorlog die volgde op het uiteenvallen van Joegoslavië in 1991.

Herstel

De voorzitter van de Vereniging Dutchbat III, Olaf Nijeboer, gebruikte andere beeldspraak: “Als ik thuis een situatie heb gehad waarin ik dingen heb gezegd of gedaan die niet slim waren, komt er uiteindelijk een gesprek. In dat gesprek geef ik aan dat ik bepaalde dingen beter niet had kunnen doen en sommige dingen beter niet had kunnen zeggen. Dat is wat er vandaag is gebeurd. Dat gaat helpen bij het herstel van relaties. Met de maatschappij, de media, de internationale gemeenschap, de nabestaanden en alle overlevenden van de val.”

In dit geval gaven premier Rutte en minister van Defensie Ollongren aan dat de overheid dingen beter anders had kunnen doen. “Sommige woorden zijn na 27 jaar nog steeds niet uitgesproken,” zei Rutte. “Het is waar dat de Srebrenica-missie plaatsvond onder een VN-mandaat, maar dat doet niets af aan de speciale verantwoordelijkheid van de Nederlandse staat voor de omstandigheden waaronder jullie werden uitgezonden, voor de opvang na terugkeer en voor het gebrek aan steun toen Dutchbat III in de beeldvorming onterecht in het beklaagdenbankje terechtkwam.”

Rutte: “Vandaag maak ik namens de Nederlandse regering excuses aan alle vrouwen en mannen van Dutchbat III. (...) Met de grootst mogelijke waardering en respect voor de manier waarop Dutchbat III onder moeilijke omstandigheden steeds heeft geprobeerd het goede te doen, zelfs toen dat eigenlijk niet meer ging.”

Behalve de premier en de minister van Defensie waren ook de Commandant der Strijdkrachten, de voorzitter van de Tweede Kamer, de nationale ombudsman en de ambassadeur van Bosnië aanwezig.

Nazorg

De excuses zijn het voorlopige sluitstuk van een lang proces. Nadat de vereniging van Dutchbat-veteranen lang om erkenning had gevraagd, kwam een onderzoekscommissie in 2020 met een reeks concrete aanbevelingen: ‘Vermijd een te rooskleurige voorstelling van zaken bij de besluitvorming over voorgenomen missies. Sta als ministerie van Defensie voor je personeel, in het bijzonder wanneer er aantoonbare onjuistheden over hun functioneren in de media naar voren komen, en weerspreek die onjuistheden.’ En vooral: verleen betere zorg na afloop.

Het rapport van deze commissie-Borstlap leidde tot een vergoeding van 5000 euro netto voor alle Srebrenica-veteranen, ‘terugkeerreizen’ om nog een keer in Bosnië te gaan kijken, én tot de ceremonie van afgelopen zaterdag. Zowel de bewindspersonen als de veteranen onderstreepten daar ook het belang van de driedelige documentaire Srebrenica - de machteloze missie van Dutchbat die Coen Verbraak in 2020 maakte.

Zaterdag bleef ook iets onvermeld, schreef vredesorganisatie Pax in een reactie. Rutte en Ollongren benadrukten dat ‘de wereld’ Dutchbat en Srebrenica in de steek had gelaten. “Ze gingen helaas niet concreet in op Nederlandse fouten.” Dat de Nederlanders meer hadden moeten doen om mensenlevens te redden is door de Hoge Raad vastgesteld in twee uitspraken in 2013 en 2019. Daar is een schaderegeling voor nabestaanden van de omgekomen Bosniërs uit voortgekomen. Als het aan Pax ligt, biedt de Nederlandse regering ook aan hen excuses aan.

Of dat ervan komt is onbekend. Minister Ollongren kondigde zaterdag aan dat ze op 11 juli in Potočari een herdenking bijwoont ‘om namens de Nederlandse regering de geschiedenis recht in de ogen te kijken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden