Plus

Renovatie Binnenhof riekt naar vriendjespolitiek

Deskundigen uiten kritiek op de schimmigheid rond de aanstaande verbouwing van het Binnenhof. Die wekt minstens de schijn van vriendjespolitiek. Door geheimhouding rond het megaproject ontstond achter de schermen ruzie over de architectenkeuze.

Achterstallig onderhoud op het Binnenhof. Beeld Jerry Lampen/ANP

Omdat het renovatieproject van het Binnenhof - vanwege de veiligheid - geheim is verklaard, was er géén openbare besteding voor architecten en aannemers. Deskundigen zijn kritisch over die schimmigheid.

Zo adviseerde rijksbouwmeester Floris Alkemade, die van 2001 tot 2008 partner was bij het Rotterdamse architectenbureau OMA, het Rijksvastgoedbedrijf in 2017 de renovatie van de Tweede Kamer te gunnen aan architect Ellen van Loon. Zij werkt sinds 1998 bij datzelfde OMA.

"Het is onverantwoord om het zo te doen," zegt Elisabetta Manunza, hoogleraar Europees en Internationaal Aanbestedingsrecht van de Universiteit Utrecht. "De rijksbouwmeester had deze situatie kunnen voorkomen. Je kunt niet de schijn van belangenverstrengeling corrigeren als je zonder goede aanbestedingsprocedure een oud-collega uitkiest.''

Grootheidswaanzin
Architect Van Loon wordt door Tweede Kamerleden van 'grootheidswaanzin' beticht bij haar verbouwplannen. Zo wil zij een tropische kantoortuin inrichten en vergaderzalen verplaatsen. De renovatie van het hele Binnenhof kost een half miljard euro. De Tweede Kamer wil nu van Van Loon af, maar haar contract is goed dichtgetimmerd.

Chris Jansen, hoogleraar privaatrechtelijk bouwrecht, stelt dat een openbare aanbesteding voor het project wél had gekund, 'zonder dat aan alle kandidaten informatie behoeft te worden prijsgegeven'. Volgens Jansen moet een overheid niet te makkelijk naar het 'paardenmiddel van de geheimverklaring' grijpen.

Achter de schermen waarschuwde de Branchevereniging Nederlandse Architecten (BNA) het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) voor de route zónder aanbesteding. Zij hamerden er volgens ingewijden op dat het openbaar moest.

Het Torentje en andere overheidsgebouwen op het Binnenhof in de steigers. Beeld Bart Maat/ANP

Ook oud-rijksbouwmeester Wim Quist kan niet doorgronden waarom Alkemade Van Loon heeft aanbevolen: ,,Dat zou ik wel van hem willen weten. Streef in dit project transparantie na.''

Het RVB weigert commentaar. Ook Alkemade wil niet ingaan op de schijn van belangenverstrengeling met de voordracht van zijn oud-kantoorgenoot Van Loon: ,,Ik kan er niets over zeggen, het is een geheim verklaard proces. Binnenkort hoop ik met een soort verantwoording te komen.''

Geschoffeerd
Het bestuur van de Tweede Kamer, het presidium, voelt zich geschoffeerd door het nieuwste architectenvoorstel van het RVB en de manier waarop het contract is dichtgetimmerd. Het RVB wil naast Van Loon architect Pi de Bruijn zetten, die in 1992 tekende voor de nieuwbouw van de Tweede Kamer.

Twee kapiteins op één schip is een 'onwenselijke situatie', schreef Kamervoorzitter Khadija Arib begin april aan staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Raymond Knops. Dat zou een recept voor ongelukken zijn, want de verhoudingen tussen de twee architecten zijn volgens een ingewijde 'extreem verzuurd'. Een andere ingewijde: "Dat is vragen om jarenlang gedoe.'' Woensdag debatteert de Tweede Kamer opnieuw met staatssecretaris Knops over de stand van zaken.

Het bestuur van de Tweede Kamer is bovendien 'verbijsterd' dat Van Loon van OMA een contract heeft voor het voorlopige én definitieve ontwerp. "De Tweede Kamer wist dit niet," zegt een betrokkene. Dat maakt het moeilijker om zonder extra kosten van Van Loon af te komen.

'Niet normaal'
"Normaal gesproken werkt het RVB met gefaseerde opdrachtverlening: daardoor kunnen ze tussentijds afscheid nemen van een architect zonder een boete te hoeven betalen," zegt Michel Geertse, juridisch medewerker van de BNA.

"Het RVB geeft eerst opdracht voor een schetsontwerp, dan voor een voorlopig ontwerp en dan voor een definitief ontwerp. Dat is een slim trucje, om bij een geschil hoge kosten te voorkomen.'' Dat is nu dus níet gebeurd. Maar het is niet onmogelijk om onder de afspraken uit te komen. "Ik zou gewoon de regeltjes volgen," zegt voormalig rijksbouwmeester Tjeerd Dijkstra. "Als je een contract niet wilt verlengen, wikkel je dat netjes af.''

Een andere oud-rijksbouwmeester, Jo Coenen, zegt: "Ik begrijp dat de Tweede Kamer geïrriteerd is omdat het contract voor de voorlopige en definitieve fase is dichtgetimmerd. Ze hebben vertrouwen in de architect met wie ze altijd hebben gewerkt. Maar wie anders dan de Tweede Kamer moet die blokkade eraf halen?''

Voor oud-rijksbouwmeester Quist is het niet normaal dat het RVB in zee ging met Van Loon. "Je bent moreel verplicht om te beginnen met Pi de Bruijn. Waarom hebben ze dat niet gedaan?'' Dijkstra zegt dat hij een brief heeft gestuurd aan Alkemade: ,,Ik heb hem geschreven dat ik het niet elegant vond om De Bruijn te passeren. Op die brief heb ik nooit antwoord gekregen.''

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden