Remkes: ‘Formatie kan nu snel gaan, het wordt echt een nieuw kabinet’

Een halfjaar na de verkiezingen kan eindelijk begonnen worden aan inhoudelijke coalitieonderhandelingen. VVD, D66, CDA en CU zijn bereid om over een doorstart van het huidige kabinet te praten. De deur staat zelfs open voor extra bewindspersonen van andere partijen. De nieuwe formatiefase kan volgens informateur Johan Remkes nu snel gaan.

Sigrid Kaag. Beeld ANP
Sigrid Kaag.Beeld ANP

“Er is een grote behoefte aan een beknopt regeerakkoord,” zei Remkes donderdagmiddag bij het aanbieden van zijn verslag aan de Tweede Kamer. Onder dreiging van nieuwe verkiezingen had D66 na maanden de blokkade met de ChristenUnie opgeheven en kwam het alsnog tot een doorbraak in deze voortslepende formatie.

Nu kan het snel gaan, volgens Remkes. “Partijen willen nu verantwoordelijkheid nemen. Er is een grote behoefte aan daadkracht in Nederland.”

Hoewel het om een doorstart gaat van de bestaande coalitie willen partijen echt een nieuwe start maken, merkt Remkes. Dat kan onder meer door afspraken op hoofdlijnen te maken, de gedetailleerde uitwerking later te regelen. “De verantwoordelijkheid van het kabinet en de Kamerfracties zullen meer uit elkaar komen te liggen. Het wordt een nieuw kabinet, geheel op nieuwe leest geschoeid,” zei de informateur die sprak over ‘een blamage’ als het op nieuwe verkiezingen was uitgedraaid.

Nieuwe start

Er moet een nieuwe wind gaan waaien op het Binnenhof. In plaats van ‘elkaar kapot te maken’ moeten partijen elkaar ‘weer heel maken’, waarschuwde Remkes.

De informateur sluit daarom niet uit dat er alsnog bewindspersonen aansluiten van partijen als PvdA en GroenLinks, om de nieuwe start en de nieuwe bestuurscultuur te markeren. Al stellen die partijen resoluut dat ze dat niet willen. Het linkse duo wil niet met één been in een coalitie stappen en het andere been erbuiten blijven. PvdA-leider Lilianne Ploumen wijst de uitnodiging ook ferm van de hand.

Ze stelt dat Remkes ‘conclusies trekt die niet zo besproken zijn’. “Voor de PvdA is geen enkele rol in de vorming van dit kabinet. Wij gaan de oppositie in.”

Of de VVD-nestor ook het vervolg van de formatie begeleidt, is nog onduidelijk. Hij adviseert voor de volgende fase wel twee informateurs te benoemen.

Blokkades weg

D66 ‘knipperde als eerst met de ogen’ na maanden vol impasses en wederzijds uitsluiten. Partijleider Sigrid Kaag kon niet anders, schetste ze vandaag. ,,Ik voel de verantwoordelijkheid zeer zwaar. Er moet iets gebeuren. De keuze was: nieuwe verkiezingen of onderhandelen met VVD, CDA en CU. Wij kiezen voor dat laatste. De kiezer spreekt, wij moeten tot een kabinet komen.”

Kaag vreest dat nieuwe verkiezingen ‘de politiek zouden verlammen’. “Dat verdient ons land niet. Bovendien is er geen garantie dat de uitslag anders zal zijn. Daarmee zijn verkiezingen alleen uitstel, dat speelt ook populisten in de kaart.”

Ze weet niet of de onderhandelingen ook zullen slagen. “Wij staan voor vernieuwing. Voor een ander programma, voor een nieuwe politiek en voor nieuw elan. Dat zal zich moeten vertalen naar de inhoud én naar de vernieuwing van de politieke cultuur. Nederland moet klimaatkoploper worden in Europa. We moeten de grootste structurele investering in onderwijs ooit doen, en zorgen dat Nederland ‘Europees aan het stuur zit’.”

Remkes

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers is ook bereid om te onderhandelen. ,,Niet ten dienste van onszelf, maar ten dienste van ons land en van mensen die ook echt op een dienstbare overheid zijn aangewezen. Op hoop van zegen.” Voor CU staan thema’s als klimaat, wonen, humaan migratiebeleid centraal. Ook moet politiek ‘weer dienstbaar’ zijn aan het land ‘en aan mensen die zijn aangewezen op bescherming van de overheid’.

Een heet hangijzer tussen D66 en CU zijn medisch-ethische kwesties, zoals de D66-wet voor Voltooid Leven. Maar dat formatiebommetje is al ontmanteld, schetst Remkes: CU zou bereid zijn om de behandeling daarvan een ‘vrije kwestie’ te laten in de Tweede Kamer.

Als de doorstart van het kabinet-Rutte III inderdaad een feit wordt, heeft vooral Kaag wat uit te leggen. Zij voerde campagne met de slogan ‘nieuw leiderschap’ als alternatief voor de koers van Rutte. Ze vergeleek de oude coalitie met ChristenUnie met een ‘roestige auto’, omdat er te weinig ‘voortgang’ was geboekt, onder meer op medisch-ethische onderwerpen als euthanasie. Ze wilde breken met dat verleden. Ook was ze fel over de bestuurscultuur onder Rutte, de ‘ritsel en regelpolitiek’.

Maar betrokkenen preken nu een schone lei. VVD-leider Mark Rutte zei na afloop van zijn gesprek met Remkes dat er ‘echt een nieuwe start’ moet komen: ‘Met een nieuwe cultuur en een nieuw programma. Ook met de bestuurscultuur.”

Kaag benadrukte: “We gaan voor de inhoud. We hebben een grote klimaatopgave, we moeten de stikstofproblemen aanpakken, enorm investeren in onderwijs, een leidende rol in Europa. Dat is de inzet. Was dit onze eerste, tweede, derde of zevende keus? Nee, maar we moeten doorgaan.

Inhoudelijke onderhandelingen

”Zo zet het Binnenhof een eerste serieuze stap op weg naar een nieuwe regering. Er moet een streep onder zes maanden van geruzie, gesar en eindeloze heen-en-weergesprekken over wie-met-wie wil en wie-met-wie-niet.

Het brengt recordtrage formatie op een bijzonder punt. Na dik zes maanden lijkt alles ‘terug bij af’ met een beoogde coalitie die niet afwijkt van de huidige. Al zijn de interne machtsverhoudingen wel licht verschoven: het CDA leverde 5 zetels in, D66 won er juist 5.

Met 77 zetels is er een meerderheid in de Tweede Kamer, maar in de Eerste Kamer komen partijen stoelen tekort.

Maar zo ver is het nog niet. Bijna tweehonderd dagen na de verkiezingen gaat het nog slechts om het stárten van inhoudelijke onderhandelingen.

Reacties: ‘Dit is meer van hetzelfde’

Oppositiepartijen van PvdA tot de PVV reageren kritisch op de aanstaande doorbraak in de formatie. Volgens PvdA-leider Lilianne Ploumen betekent een doorstart van de huidige coalitie dat er ‘niets gaat veranderen’. “Onder Rutte III zijn woningnood, armoede en dakloosheid toegenomen terwijl de beleggers feest vieren. Dat nu onderhandelingen beginnen over een doorstart is daarmee pijnlijk voor iedereen die het juist anders wil.”

GL-leider Jesse Klaver zegt: “Dit kabinet heeft de wooncrisis, klimaatcrisis en ongelijkheid niet opgelost. Waarom zou dat bij een voortzetting van deze coalitie anders zijn? Wat Nederland nodig heeft is verandering.” Volgens de SP ‘veroorzaakte de oude coalitie juist de problemen’. Ze wijst daarbij op het toeslagenschandaal. “Hoe kunnen de veroorzakers van die problemen de oplossing zijn?”, meldt aanvoerder Lilian Marijnissen. “De overheid die mensen ziet als potentiële fraudeurs. De rechtsstaat is er niet voor hen.” PVV-leider Geert Wilders is feller en stelt dat D66-leider Sigrid Kaag de kiezer ‘in het gezicht spuugt’. “Om ‘populisten niet in de kaart te spelen’. Lees: om niet afgestraft te worden in nieuwe verkiezingen. Weer met hetzelfde wanbeleid en dezelfde leugenaars en faalhazen als tot nu toe: Rutte en Kaag. RIP Nederland.’’

Hoekstra: allemaal echt behoefte aan een nieuw begin

Volgens Wopke Hoekstra (CDA) hebben de huidige coalitiepartijen ‘allemaal behoefte aan ook echt een nieuw begin’. Dat zei de CDA-leider in reactie op het besluit van D66 om te willen praten over een doorstart van het huidige kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

VVD-leider Mark Rutte zei pas na het gesprek met informateur Johan Remkes iets te willen zeggen over het besluit van D66. Ook de ChristenUnie wilde nog niet reageren.

D66-jongeren steunen Kaag, wel zorgen over ‘conservatieve wolk’

Jonge Democraten, de jongerenorganisatie van D66, steunt het besluit van de Tweede Kamerfractie om toch te gaan onderhandelen over voortzetting van de huidige coalitie met VVD, CDA en ChristenUnie. Maar er zijn wel zorgen over de ‘conservatieve wolk’ waar de partij weer mee in zee dreigt te gaan, zegt voorzitter Joris Hetterscheid.

“Het is goed dat D66 nu als enige partij de blokkades opheft,” vindt Hetterscheid. “Maar de ChristenUnie werd eerst uitgesloten vanwege de inhoud, die inhoudelijke bezwaren liggen er voor ons nog steeds.” Hij noemt het ook een ‘gênante vertoning’ dat de formatie zo lang duurt, en dan na zeven maanden alsnog uitkomt op voortzetting van de oude coalitie. Niettemin vinden de Jonge Democraten dat praten ‘altijd goed’ is. “D66 moet nu vechten voor een zo progressief mogelijk kabinet.”

Vakbonden blij met einde aan impasse in formatie

Vakbonden reageren opgelucht dat er vooruitgang wordt geboekt in de formatie van een nieuwe regering. De vorming van een nieuw kabinet is hard nodig, want er zijn volgens CNV en FNV veel grote thema’s die moeten worden opgepakt. “Het is goed dat er een eind komt aan de impasse, waarbij politieke partijen alleen maar om elkaar heen draaiden,” zegt CNV-voorzitter Piet Fortuin. “Het is nu tijd om grote dossiers aan te pakken, zoals klimaat, de woningmarkt en de arbeidsmarkt.”

FNV-voorzitter Tuur Elzinga maant de politiek ook tot haast met het hervormen van de arbeidsmarkt. “Met de vaste baan weer als de norm, een hoger minimumloon, meer zekerheid voor werkenden, sterke publieke sectoren en de versterking van het sociale vangnet,” zo somt hij de wensen van de vakbond op.

Ondernemers rekenen op snelle afronding formatie

De vorming van een nieuw kabinet moet de komende weken succesvol afgerond kunnen worden. Dat zeggen ondernemersverenigingen MKB-Nederland en VNO-NCW in reactie op de draai van D66. Volgens de ondernemers is het zaak dat er snel een oplossing wordt gevonden voor belangrijke vraagstukken. Dan gaat het volgens hen om onder andere het klimaat, de stikstofproblematiek, de wooncrisis en het onderwijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden