Update

Remkes: 500 tot 600 grote stikstofvervuilers moeten binnen een jaar worden uitgekocht

Binnen een jaar moeten 500 tot 600 bedrijven die veel stikstof uitstoten zo ruimhartig mogelijk worden uitgekocht, schrijft stikstofbemiddelaar Johan Remkes. Het kabinet moet na jaren van ‘zwalkend beleid’ nu razendsnel in actie komen om te voorkomen dat Nederland op slot gaat. ‘Ik schrijf deze boodschap met een bezwaard hart op, maar ik zie geen andere route.’

Marcia NieuwenhuisSebastiaan Quekel en Chris van Mersbergen
De 500 tot 600 grootste stikstofuitstoters moeten binnen een jaar worden uitgekocht, stelt bemiddelaar Johan Remkes Beeld ANP
De 500 tot 600 grootste stikstofuitstoters moeten binnen een jaar worden uitgekocht, stelt bemiddelaar Johan RemkesBeeld ANP

Remkes stelde woensdagmiddag tijdens de persconferentie waarin hij zijn rapport presenteert dat de verwachtingen over zijn rapport door de korte tijd die hij had ‘te hoog zijn opgevoerd’. Toch liegen zijn conclusies en aanbevelingen er niet om. “Het eerlijke verhaal is dat de stikstofmaatregelen veel te lang vooruit zijn geschoven,” gaf Remkes het kabinet een veeg uit de pan. Hij stelt dat ‘een betere koers nodig is’.

De bedrijven die moeten worden uitgekocht, kunnen wat Remkes betreft zowel uit de agrarische als uit andere sectoren komen. Hij verwacht wel dat de meeste piekbelasters agrariërs zullen zijn. Als het binnen een jaar niet lukt om die boeren vrijwillig uit te kopen, dan moet de overheid wat Remkes betreft overgaan tot verplichte uitkoop, iets wat hij ‘in the end niet onmogelijk’ noemt. “Een stok achter de deur is nodig.”

Remkes noemt gedwongen uitkoop niet de eerste optie. Maar als het binnen een jaar niet lukt om 500 à 600 grote uitstoters uit te kopen, dan wil Remkes dat vergunningen van bepaalde bedrijven nog eens onder de loep worden genomen. “Ik snap alle emotie die daarbij komt kijken. Het gaat over boerenbedrijven die soms generaties lang in een familie zijn. Daar moet je eerlijk in zijn, daar gaat het wel over.”

Met snelle en ‘onomkeerbare’ uitkoop van bedrijven die veel stikstof uitstoten en in de buurt van kwetsbare natuur zitten, kan een eerste stap worden gezet in herstel van die natuur. ‘Door dit gericht te doen, raakt het zo min mogelijk agrarïers (circa 1 procent),’ schrijft Remkes. Hij noemde het uitkopen tijdens zijn persconferentie ‘de minst kwade route’ om op korte termijn resultaat te boeken.

Meer ruimte

Daarmee komt er onder meer ruimte om een vergunning te geven aan meer dan 2500 bedrijven die door een uitspraak van de Raad van State in 2019 in de knel kwamen te zitten, de zogeheten PAS-melders. Enkele belangrijke bouwprojecten kunnen dan ook een vergunning krijgen.

Remkes roept op tot een ‘waardig’ uitkoopproces, waarbij bedrijven die de dupe zijn de garantie krijgen dat er later geen beter aanbod komt. De overheid moet volgens hem ook openstaan voor ieder voorstel dat binnen een jaar leidt tot gegarandeerde stikstofvermindering.

Het gedwongen uitkopen van bedrijven zou een ommekeer zijn. Tot nu toe probeerde stikstofminister Christianne van der Wal (VVD) boeren te verleiden met een ‘woest aantrekkelijke’ maar vrijwillige uitkoopregeling.

Die regeling dreigde in Brussel op juridische bezwaren te stuiten, omdat er sprake zou zijn van ongeoorloofde staatssteun. Wat Remkes betreft moet premier Mark Rutte hoogstpersoonlijk naar Brussel afreizen om op het ‘hoogst mogelijke niveau’ in gesprek te gaan over een regeling die wel wordt getolereerd.

‘Zwalkend beleid’

Remkes uit in zijn langverwachte rapport forse kritiek op het huidige stikstofbeleid van het kabinet. Hij verwijt Den Haag ‘zwalkend beleid’ en ‘miscommunicatie’ met agrarische partijen. ‘Mijn verwachting is dat het kabinet dit rapport niet met blijdschap zal ontvangen. Ik ben kritisch op het gevoerde beleid. Ik vind dat aan een groot aantal wensen van de sector tegemoet moet worden gekomen.’

Zo vindt Remkes net als de grote boerenorganisaties dat de daadwerkelijke staat van de natuur centraal moet komen te staan, en niet de theoretisch bepaalde kritische depositiewaarde (KDW); die moet op termijn uit de wet. Ook moet het omstreden stikstofkaartje van tafel en moet er gestuurd worden op de stikstof die bedrijven uitstoten, en niet op de neerslag ervan in de natuur.

Remkes vindt dat het doel om in 2030 de stikstofuitstoot in Nederland te halveren in stand moet blijven, maar stelt ook dat in 2025 en 2028 opnieuw gekeken moet worden naar het tijdpad. ‘Het moet onder voorwaarden mogelijk zijn om meer ruimte te geven aan specifieke gebieden, als daar dwingende redenen toe zijn.’

Eerlijk verhaal

De stikstofbemiddelaar verwacht niet dat de boerenstand tevreden zal zijn met zijn rapport. Maar hij noemt het ‘het eerlijke verhaal’. ‘Ik heb gemeend dat het belangrijker is om het eerlijke verhaal begrijpelijk op te schrijven dan om - ten behoeve van een goede ontvangst - met halve redeneringen te doen alsof er nog veel andere mogelijkheden zijn.’ De VVD-mastodont roept de boeren ook op om weer structureel plaats te nemen aan de overlegtafel en om met één mond te spreken. ‘Uitstel leidt in mijn ogen alleen maar tot minder perspectief voor agrariërs. En de achterban schiet niets op als boerenorganisaties onderling met de ruggen tegen elkaar staan.’

Remkes noemt zijn rapport een ‘denklijn’ om uit de impasse te komen. Het is geen definitief plan, benadrukt hij. ‘Ik beveel aan dat deze kaders de komende maanden onder regie van het kabinet, in een normale dialoog met sectoren, uitgewerkt worden. Ik zou het verstandig vinden als dit uiteindelijk uitmondt in een landbouwakkoord. Als dat niet haalbaar is, dan moet er een nieuw kabinetsplan komen.’

Remkes stelde tijdens de persconferentie dat er ‘geen boer is die niet van de natuur houdt’. Hij is in zijn gesprekken op veel pijn in de boerensector gestuit. “Het gevoel leeft dat de overheid niet meer naast maar tegenover de sector staat.”

De stikstofbemiddelaar wijst daarmee ook op een - wat hem betreft - ‘breder sentiment’. “Er is een groeiend verschil tussen stad en platteland. Niet alleen qua culturele waarden, maar ook op het gebied van economie en kansen. Mensen zien voorzieningen verdwijnen. De laatste bushalte, de pinautomaat. Ook de manier waarop er over het platteland gepraat wordt, is vaak een steen des aanstoots.”

Ministers: Kaartje van tafel

Stikstofminister Christianne van der Wal erkende na het in ontvangst nemen van het rapport dat het kabinet niet altijd goed is omgegaan met de boeren. “Ik besef dat je duidelijkheid moet geven. Het spijt me ook dat dat niet helemaal gelukt is, ook omdat het gepaard moet gaan met perspectief. Daarom denk ik dat het goed is om de kaart van tafel te halen en toe te gaan naar een ander abstractieniveau.”

Ook zei Van der Wal dat de politiek meer erkenning had moeten geven aan wat de boeren al hebben bijgedragen aan de vermindering van de stikstofuitstoot. Daar voegde ze aan toe dat de stikstofopgave ‘niet alleen bij de boeren op het bordje mag liggen’.

Piet Adema, namens de ChristenUnie de nieuwe landbouwminister, noemt het rapport het ‘mooiste cadeau dat ik bij mijn aantreden kon krijgen’. Hij stelt dat het rapport van Remkes ‘hele mooie bouwstenen bevat’ voor een nieuwe toekomst. Hij kondigde een tournee door het land aan, waarin hij ‘aan keukentafels en in zalen’ met de boeren in gesprek wil gaan.

Volgende week vrijdag, op 14 oktober, komt het kabinet met een officiële reactie op de bevindingen van Remkes.

Hete aardappel

De hete aardappel – de omstreden deadline van 2030, wanneer de stikstofdoelen moeten zijn bereikt – wordt met het advies nog even doorgeschoven. Dat jaartal staat in het coalitieakkoord dat VVD, D66, CDA en ChristenUnie eind vorig jaar sloten, maar ligt inmiddels politiek gevoelig omdat CDA-leider Wopke Hoekstra in een interview zei dat het wat hem betreft ‘niet heilig’ is. Dat zette de verhoudingen in het kabinet op scherp.

Remkes, een voormalige minister van VVD-huize, bemiddelde de afgelopen maanden tussen het kabinet en de landbouwsector nadat grote onrust was ontstaan over de kabinetsplannen om de stikstofuitstoot te verminderen.

De kersverse Landbouwminister Piet Adema (ChristenUnie) en stikstofminister Christianne van der Wal (VVD) zullen Remkes’ rapport in ontvangst nemen. Een officiële kabinetsreactie zou pas op zijn vroegst volgende week komen.

Onrealistische verwachtingen

Het door Remkes voorgestelde gedwongen uitkopen van honderden bedrijven is saillant, want het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) oordeelde deze week nog dat de verwachtingen van uitkopen ‘onrealistisch’ zijn. Duizenden bedrijven zouden opgedoekt moeten worden, en het zou bovendien leiden tot tientallen procenten minder vee.

Het kabinet wil met een grote zak geld van 7,4 miljard euro een forse bijdrage leveren aan het behalen van de stikstofdoelstellingen in 2030. Het PBL analyseerde echter 25 jaar aan beëindigingsregelingen en concludeerde dat volledige besteding van het budget in de periode tot 2030 ‘nauwelijks voorstelbaar is’.

Vooral de druk op het CDA is groot. Tweede Kamerlid en landbouwwoordvoerder Derk Boswijk stelde vorige week dat Hoekstra’s woorden (‘2030 is niet heilig’) meer als denkrichting bedoeld zijn, om het stikstofdebat los te wrikken.

Maar in het land denken CDA’ers daar anders over. CDA-afdelingen rond natuurgebied De Peel verwachten dat Hoekstra ‘doet wat hij zegt’, meldt Benny Munsters van het CDA in Deurne. “Practice what you preach. Wopke gaf een heel duidelijk interview, dan moet je ook uitvoeren wat je zegt.”

Nieuwe boerenacties

Boerenorganisatie Farmers Defence Force (FDF) is absoluut tegen het gedwongen opkopen van vervuilende boerenbedrijven. Voorman Mark van den Oever noemt dit een ‘no go’ en overlegt woensdagavond met andere boeren over een ‘plan de campagne’. De kans is groot dat er nieuwe boerenacties komen als de bevindingen van Remkes tegenvallen, zegt hij.

Ook voor actiegroep Agractie is gedwongen uitkoop onacceptabel. “Als je het vertrouwen nog verder wil schaden moet je die kant op gaan,” reageert Bart Kemp van de organisatie. “Als je naar een willekeurige burger gaat en je zegt: ik ga jou gedwongen onteigenen, dan is de reactie voorspelbaar denk ik,” vervolgt hij.

Na de persconferentie van Remkes woensdagmiddag houden boeren een ‘kleinschalige boerenactie’ bij Nieuwspoort, maakte actiegroep Agractie bekend. De protestactie vindt plaats tussen 14.00 en 14.30 uur tegenover de achteringang van de Tweede Kamer aan de Bezuidenhoutseweg.

“Voor deze actie hebben we alle Kamerleden en beide ministers uitgenodigd om aan hen als volksvertegenwoordiging en regering symbolisch, zichtbaar en hoorbaar, een lied aan te bieden,” aldus de organisatie.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden