PlusAchtergrond

Recordcijfers voor producenten, terwijl wij ons blauw betalen. Maken bedrijven misbruik van de prijsstijgingen?

Terwijl we ons blauw betalen in de supermarkt, boeken bedrijven in de voedingsindustrie zoals Friesland Campina en Heineken deze dagen recordcijfers. Draait de consument op voor de winst? Of ligt dat toch anders?

Herman Stil
In winkels en supermarkten werd ons voedsel gemiddeld 12,3 procent duurder ten opzichte van vorig jaar juli. Beeld Jeffrey Groeneweg/ANP
In winkels en supermarkten werd ons voedsel gemiddeld 12,3 procent duurder ten opzichte van vorig jaar juli.Beeld Jeffrey Groeneweg/ANP

Net de koffie op? Dat kopje — en elk volgende — kost volgens koffiegigant JDE Peet’s een eurocent meer dan een jaar geleden. En al voelt dat bedrag nog overzichtelijk, is het niettemin een prijsstijging van liefst 16 procent. Sla dat maar eens om over een half pond roodmerk.

Dat het moederbedrijf van Douwe Egberts, Senseo, L’Or en Pickwick deze week een verdacht gelijkende omzetstijging van 16 procent (naar 3,9 miljard euro) bekendmaakte, voedt speculaties dat prijsstijgingen vooral multinationals en hun aandeelhouders spekken. Immers: de Duitse cafeïnereus verkocht minder producten, dus kan de groei alleen maar het gevolg zijn van prijsverhogingen.

JDE Peet’s is lang niet alleen. Rivaal Nestlé, van onder meer de Nespressocupjes, Nesquik chocodrank, Kitkatrepen, Maggiblokjes en Purina-kattenvoer, verhoogde zijn prijzen het afgelopen halfjaar gemiddeld 6,5 procent. En zie daar: 9 procent meer omzet, een slordige 46,5 miljard euro. Wel daalde de winst ruim 10 procent, maar dat had boekhoudkundige redenen.

Vet op de botten

Of neem ons eigen Friesland Campina dat eind vorige maand over recordprijzen voor melk repte en vervolgens, met 139 miljoen euro, een verdubbelde winst en 20 procent hogere omzet (6,6 miljard) presenteerde. Dat kwam ook goed uit, volgens topman Hein Schumacher, want daarmee krijgt de zuivelgigant wat meer vet op de botten om bedreigingen als de oorlog in Oekraïne, de stikstofcrisis en de inflatie op te bouwen.

Wie troost zoekt in wat sterkers dan koffie of melk, komt bedrogen uit. Een dag nadat Heineken deze week zijn Nederlandse horecaprijzen 5,8 procent verhoogde, maakte de brouwer bekend 22 procent meer winst te hebben geboekt: 1,3 miljard euro. De brouwer heeft daarvoor wel een excuus, want in de eerste helft van 2021 werden de verdiensten gedrukt doordat er wereldwijd nog coronalockdowns waren met dichte cafés en restaurants.

Maar de huidige prijsverhogingen zijn gebaseerd op kostenstijgingen van vorig jaar. Die zijn sindsdien vanwege de Oekraïneoorlog fors verder gestegen. Dat belooft nog wat voor de bierprijzen.

“Er is aantoonbaar sprake van flinke kostenstijgingen,” zegt voedingseconoom Thijs Geijer van ING. “Die prijsverhogingen bij producenten komen echt ergens vandaan.” Dat tegelijkertijd glorieuze cijfers worden gepresenteerd is, erkent hij, niet erg goed voor het imago van de voedingsindustrie. “Maar omzet en winst van fabrikanten lopen niet één op één synchroon met prijsverhogingen. Daar zit een tijd tussen.”

Aandeelhouders plezieren

Als producenten de prijzen verhogen, dan blijven winkels, cafés en restaurants niet achter. Tegelijkertijd met al die halfjaarcijferrecords maakten de statistici van het CBS deze week bekend dat de prijzen in juli over de hele linie 10,4 procent hoger waren dan een jaar geleden, een percentage dat sinds 1975 niet meer is voorgekomen. Dat komt vooral door de geëxplodeerde prijzen voor elektriciteit, gas en benzine. Maar in winkels en supermarkten werd ons voedsel gemiddeld 12,3 procent duurder ten opzichte van vorig jaar juli.

Grijpen producenten hun kostenverhogingen aan om de prijzen nog eens extra te verhogen om zichzelf en de aandeelhouders te plezieren? “Ik weet zeker dat producenten extra marge proberen te vangen,” zei financieel topman Ton van Veen van Jumbo eerder daarover. “Sommige prijzen liggen beduidend hoger dan wat de markt en het inflatieniveau aangeven. Dan krijgen we een stijging voor onze kiezen die niet realistisch en zeker niet wenselijk is.”

Dat de prijzen ongeremd kunnen stijgen, gelooft voedingseconoom Thijs Geijer van ING niet. “De markt voor voeding en drank is zo concurrerend, dat zorgt vanzelf voor discipline. Bedrijven kijken heel erg naar elkaar. Een producent die de prijzen te sterk verhoogt terwijl de concurrent dat niet doet, prijst zich uit de markt. Niemand wil klanten kwijtraken met het risico dat je ze niet meer terugkrijgt. Zeker niet in deze tijd.”

Hand op de knip

Desondanks lijkt het er niet op dat voedingsbedrijven zich matigen. De Britse boodschappenreus Unilever, van onder meer Ola-ijsjes, Knorrsoep en Dove-smeersels, presenteerde eind juli 15 procent meer omzet, waarvan 8 procentpunt te danken was aan prijsstijgingen. En dan constateerde het bedrijf, in Nederland bekend van ondermeer Calvé-pindakaas en Unox-rookworst, dat de omzetstijging hoger had kunnen zijn als wij de hand niet zo op de knip hadden gehouden

Nu is Unilever ons nog genadig, als we topman Alan Jope moeten geloven. Het bedrijf rekende maar 70 procent van de gestegen kosten voor grondstoffen en materialen aan ons door. De rest werd zelf geslikt door een iets lagere halfjaarwinst te accepteren, die nog altijd 3,2 miljard euro bedroeg. Door er direct aan toe te voegen dat het concern in het vervolg zijn winst wil opvoeren, onder meer door in te zetten op duurdere producten en hogere prijzen.

Geen van de voedingsconcerns kan tippen aan Kraft Heinz. De fabrikant van onder meer de ketchup, broodstrooisels van De Ruijter en Venz en soep van Honig verkocht tussen april en juli ruim 2 procent minder producten, maar dat leverde 1136,4 procent meer winst op, alhoewel daar ook wat belasting- en rentevoordeeltjes een rol speelden.

“Er zit een einde aan de mogelijkheid om te verhogen,” zegt Geijer. “Alleen is de vraag waar dat einde zit. Als de prijzen over de hele linie stijgen, wordt de kans groter dat consumenten de hand op de knip houden. Er is een zeker risico dat consumenten het niet meer pikken.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden