PlusReconstructie

Reconstructie: het was vlek op vlek in campagne CDA

Met Wopke Hoekstra en Pieter Omtzigt had ‘team CDA’ goud in handen. Maar Omtzigt zit overwerkt thuis, Hoekstra worstelde zich door de campagne en ex-leider Hugo de Jonge liet zich niet zien. ‘Wat is nou het CDA-verhaal?’

Team CDA in betere tijden, eind 2019. Achter met lichtrode stropdas Hoekstra en links met blauwe das Omtzigt . Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Team CDA in betere tijden, eind 2019. Achter met lichtrode stropdas Hoekstra en links met blauwe das Omtzigt .Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Achteraf was het COC-debat misschien wel een van de comfortabelste campagneavonden voor Wopke Hoekstra. In Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, begin februari, voelt de CDA-leider zich als een vis in het water tijdens en na het debat.

Vooral in de foyer, waar gasten hem vragen om een selfie-op-afstand en de COC-voorzitter stráált dat het CDA er eindelijk een keer bij is. Daar merkt Hoekstra hoe prettig een politieke arena zonder Mark Rutte is. De VVD-premier laat dit debat door een secondant doen en Hoekstra neemt de presidentiële rol moeiteloos over: hier een grote glimlach, daar een amicaal praatje – het schaarse publiek geniet van zijn aan­wezigheid. De minister van Financiën bezuinigt ook niet op zijn tijd, gaat met iedereen in gesprek. Dat de CDA-aanvoerder tijdens het debat niet alle details rond de thema’s uit het hoofd kent, gaat dan nog geruisloos voorbij.

Sportieve gezinsman

Eén probleem: dat COC-debat is een opwarmertje op veld 8 van de verkiezingscampagne. Pas een maand later, tijdens de grote tv-debatten en interviews moet Hoekstra echt aan de bak. En dat blijkt lastig. Ervaren tegenstanders duwen hem in de hoek, journalisten confronteren hem met kleine lettertjes uit het verkiezings­programma en opponent Rutte is er ook steeds vaker bij. Zo belandt het CDA met Hoekstra uiteindelijk op 15 zetels, 4 minder dan in 2017, en veel minder dan de gehoopte 30-plus.

“Zeer teleurstellend, een forse tegenvaller,” recenseert Hoekstra zelf de uitslag. “Hoe kan dit? Dat schoot wel door mijn hoofd,” zegt ook campagneleider Raymond Knops. Die wijst erop dat de partij de laatste weken ‘in het defensief’ zat.

Het CDA dacht met de voormalige consultant serieus de VVD naar de kroon te kunnen steken. En dat was meer dan een dronken droom: in december scoorde de minister van Financiën bijvoorbeeld nog een mooie 7 bij een kiezerspanel van I&O Research. Alleen VVD-lijsttrekker Mark Rutte deed het met een 7,1 iets beter, de rest kwam niet boven de 5,9. Zelfs bij de liberalen hielden ze aanvankelijk rekening met een groot CDA, stelt een prominente VVD-bron. “We dachten vooraf in december echt dat ze ver konden komen.”

Hoekstra is premiersmateriaal, meenden de spindoctors bij het CDA dan ook. Zij keken daarbij naar het complete plaatje: Hoekstra als een sterk verbeterde versie van opponent Rutte, mét gezin en sportief. Die laatste twee pluspunten werden bepaald niet verstopt: Hoekstra refereert te pas en te onpas aan zijn verloofde Liselot en in campagnefilmpjes wordt de CDA-leider neergezet als een Elfstedenheld, soepel glijdend over het natuurijs langs molens en een koffietent. Wat kon er nog misgaan?

‘Een spelshow’

Zo’n beetje alles. Terwijl D66-lijsttrekker Sigrid Kaag de wind in de rug krijgt, vormt de CDA-campagne daarvan een spiegelbeeld: alles wat ‘team CDA’ aanraakt, beschimmelt. Hoekstra’s coronablunder op het ijs van Thialf markeert het begin van een zwabberkoers, waarbij de CDA-leider netelige punten uit zijn programma (bekorting van de WW, bezuiniging op de verpleeghuiszorg) niet overtuigend verdedigt. In vraaggesprekken en debatten laat hij zich met feitenkennis en retorica overtroeven. ‘Dat heb ik even niet paraat’, ‘laten we in gesprek gaan’, ‘we moeten altijd kijken naar wat werkt’, klinken de uitvluchten dan.

En als Hoekstra dan een keer geen lastige vragen krijgt over de financiële bijsluiter bij zijn verkiezingsprogramma, confronteren interviewers hem wel met uitspraken van nummer 2 Pieter Omtzigt. Dat Kamerlid voert zelf amper een campagne, hij zit overwerkt thuis na ontrafeling van drie grote affaires, onder meer die rond de kinderopvangtoeslag. Ook bij de eerste fractievergadering gisteren liet hij verstek gaan.

Zijn boek Een nieuw sociaal contract – een regel­rechte aanklacht tegen de Nederlandse rechtsstaat – staat wel in de bestsellertop 5 en ondertussen levert de parlementariër via Twitter of een interview scherpe kritiek op de verkiezingscampagne (‘een spelshow’) en het gebrek aan inhoud: “Ik kan mij daar chagrijnig over maken,” zei Omtzigt vorige week nog in de Leeuwarder Courant. “Het gaat alleen maar over plati­tudes als ‘we willen één miljoen huizen bouwen’. De analyse ontbreekt.”

Dat ook zijn eigen partij werk wil maken van één miljoen nieuwe woningen, zal Omtzigt niet deren. Hij is volksvertegenwoordiger, geen CDA-vertegenwoordiger. Dat is ook zijn kracht, partijgenoten buiten het Binnenhof balen dat hun ‘pitbull’ zo weinig zichtbaar was: “Je zou hem graag zo veel mogelijk het veld in sturen,” zegt iemand rond het partijbestuur. Een ex-partijstrateeg zegt: “Ik snap het gewoon niet. Zijn kernboodschap is: de relatie tussen de overheid en de burger moet beter. Dat past geweldig bij ons CDA. Momenteel is het CDA-verhaal mij ook niet helder. Wat wil de partij nou?”

Van kaft tot kaft

Campagneleider Knops vindt het juist ‘een kracht’ dat de partij zoveel diverse kandidaten heeft die zelf veel stemmen kunnen halen. Mensen thuis zien vooral een partij die er al sinds de zomer niet slaagt ‘team CDA’ waar te maken. “Vergeet niet,” zegt een Binnenhofveteraan, “Pieter heeft z’n eigen franchise. Hij is hartstikke geliefd bij kiezers en mensen buiten de top, maar hij heeft ook ruzie gemaakt.”

Maar heus niet met Hoekstra, zo is de boodschap van Hoekstra zelf steevast. Gevraagd naar de ideeën van Omtzigt is Hoekstra vol lof. Is de campagne een spelshow, zoals Omtzigt stelt? “Dat ben ik voor een groot deel met hem eens,” zegt Hoekstra behoedzaam. En op wie heeft Hoekstra eigenlijk gestemd? “Op Pieter Omtzigt.” En zei Hoekstra vorige week nog wat onhandig dat hij Omtzigts boek niet ‘van kaft tot kaft’ gelezen had; inmiddels is dat wel zo, haastte de leider zich woensdagavond te zeggen.

Betrokkenen kijken nu bezorgd naar de nasleep, met een partijbestuur dat miskleunde bij de organisatie van de leiderschapswissel, met een ‘kroonprins’ die een forse tik op de neus kreeg van de kiezer en een steengoed maar onberekenbaar en overwerkt Tweede Kamerlid dat zijn eigen koers vaart.

De verkiezingsnederlaag heeft inmiddels al personele gevolgen gekregen voor partijvoorzitter Rutger Ploum. Op het partijkantoor aan het Haagse Buitenom kondigde Ploum vrijdagmiddag aan op te stappen. Hij neemt ‘de eindverantwoordelijkheid’ voor de leiderswissel, de chaotische verkiezing en de slechte campagne: “Het was een grote teleurstelling voor ons allemaal,” zei hij hierover.

Verder blijven vooralsnog alle verantwoordelijken in functie, de partij laat de verkiezingen evalueren. Eerst de formatie. Het CDA is weinig happig om als kleine partner op rechts aan te sluiten bij een grote VVD. Hoekstra mag zelf verder rijpen, in de partij lijkt er vertrouwen dat hij nog kan groeien. Bij zijn aantreden citeerde hij nog monter de beroemde quote dat ‘alle politieke carrières eindigen in mislukking’ (all politics end in failure). Maar soms wil de start ook haperen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden